Mentionsy

Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka
27.10.2025 16:00

Raport o książkach – Dyptyk amerykański, cz. 2: „Ten Wielki Gatsby” F. Scott Fitzgerald

W tym odcinku „Raportu o książkach” zapraszam na drugą odsłonę dyptyku amerykańskiego – opowieść o Wielkim Gatsbym, a właściwie powinnam powiedzieć „Tym Wielkim Gatsbym”, bo taki właśnie tytuł nosi nowy przekład najsłynniejszego dzieła Francisa Scotta Fitzgeralda.


Wielki Gatsby to jedna z najbardziej obecnych w popkulturze postaci literackich. Ale czy ta ogromna popularność bohatera Fitzgeralda przyczyniła się do powszechnego rozumienia tej wielowymiarowej, zagadkowej powieści? Powieści, która – mimo że objętościowo skromna – swoim rozmachem literackim prowokuje ciągle nowe odczytania.


Żadna z postaci „Tego Wielkiego Gatsby’ego” nie daje się łatwo rozszyfrować. Zagadkowy narrator prowadzi czytelnika na granice świata rzeczywistości i nierzeczywistości.


To powieść o Ameryce lat 20. ubiegłego wieku, o wielkich marzeniach i wielkich aspiracjach. O świecie, w którym rządzą pieniądze, ale nie każdy pieniądz jest przepustką do amerykańskiego snu. Bo wbrew deklaracjom Ojców Założycieli w Ameryce wolność i równość darowane są tylko wybrańcom.


A może „Ten Wielki Gatsby” nie jest powieścią tylko o Ameryce? Być może najważniejsze proroctwo Fitzgeralda dotyczy piekła, które miało rozpętać się w Europie w trzeciej i czwartej dekadzie XX wieku?


Gatsby opowiada też ponadczasową historię o pragnieniu miłości i próbie odzyskania przeszłości, a także o wielkiej samotności.


Fitzgerald to postać złożona i bardzo niejednoznaczna. Pytanie: czy tropy biograficzne powinny komplikować odczytanie jego literackiego dzieła?


Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Maciej Świerkocki

Książka: „Ten Wielki Gatsby” F. Scott Fitzgerald / przekład: Maciej Świerkocki / Wydawnictwo Officyna


---------------------------------------------

Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠

Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠

Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 34 wyników dla "Gatsby"

Wielki Gatsby to chyba jedna z najbardziej obecnych w popkulturze postaci literackich, ale czy ta ogromna popularność bohatera Fitzgeralda przyczyniła się do powszechnego rozumienia tej wielowymiarowej, zagadkowej powieści?

A może ten Wielki Gatsby nie jest powieścią tylko o Ameryce?

Gatsby opowiada też ponadczasową historię o pragnieniu miłości i próbie odzyskania przeszłości, a także wielkiej samotności.

Ale teraz może już czas, żeby porozmawiać o tym wielkim Gatsbym.

W ten sposób tytuł jest trójwyrazowy, tak samo jak po angielsku, bo po angielsku brzmi The Great Gatsby, czyli składa się z trzech słów.

Nick Carraway, narrator Gatsby'ego, dosyć enigmatyczna, tajemnicza, ale wydaje się, że zafascynowana swoim bohaterem, więc to jakby była druga przyczyna, dla której wydało mi się, że ten zaimek wskazujący

Kto jest jedyny w swoim rodzaju, powiedzmy, a wydaje się, że Gatsby taki był i jest.

Ten dzisiejszy odcinek raportu o książkach o Francisie Scotcie Fitzgeraldzie, o jego największym dziele, najsłynniejszym dziele, ten Wielki Gatsby, to jest tak naprawdę drugi odcinek takiego cyklu amerykańskiego.

Natomiast Francis Scott Fitzgerald, a szczególnie wielki Gatsby,

I tak się zastanawiam, czy to jest w ogóle dobrze dla tej powieści, czy to, że ten Gatsby jest tak obecny w kulturze, w popkulturze, w filmie, w sztuce, w rysunku, no nie wiem, wszędzie właściwie.

No tak, czasy się zmieniły na Long Island, gdzie rozgrywa się akcja tego wielkiego Gatsby'ego.

O tych współczesnych tropach w odczytywaniu tego wielkiego Gatsby'ego porozmawiamy za chwilę, ale ja chciałabym jeszcze do tych początków wrócić, bo wielki Gatsby, Fitzgerald, no to są takie hasła wywoławcze, jeśli chodzi o myślenie o amerykańskiej literaturze, o amerykańskiej kulturze.

Wielki Gatsby, no to jest hasło, które natychmiast wywołuje lawinę skojarzeń.

Rzeczywiście, chyba, być może, wydaje się, że to są takie zwroty, które często towarzyszą dyskusji na temat tego wielkiego Gatsby'ego i zamysłu autora, Francisa Scotta Fitzgeralda, faktycznie żadna z głównych postaci

Nie daje się łatwo rozszyfrować ani tytułowy Gatsby, ani narrator, który być może jest w ogóle najbardziej zagadkową postacią.

Choćby w głośnym stwierdzeniu Gatsby'ego, który odpowiadając na pytanie, właściwie na słowa Nicka Carrawaya, że nie da się wrócić do przeszłości, mówi, jak to?

Nasz narrator i jego sąsiadem jest Gatsby.

Gatsby, choć bardzo bogaty, należy do tych właśnie mieszkańców West, których próbuje się nie dopuścić na stanowiska.

Myślę, że tutaj musimy wprowadzić postać Toma, bo już sporo powiedzieliśmy o narratorze, powiedzieliśmy bardzo dużo oczywiście o tytułowym Gatsbym.

Tom jest, no nie wiem, największym rywalem chyba Gatsby'ego, no bo ożenił się z Daisy, kobietą, którą za...

Wszystkie pieniądze świata próbuje Gatsby odzyskać.

Ciekawe jest też to, jak spojrzeć na przesłanie tego wielkiego Gatsby'ego w zderzeniu, czy też w porównaniu z biografią i takimi tropami biograficznymi samego Francisa Scotta Fitzgeralda.

Ten epizod na pewno jakoś zaciążył na punkcie wyjścia tego wielkiego Gatsby'ego i na pewno bardzo Fitzgeralda zranił.

od którego akurat wolni są tutaj obaj bohaterowie główni, to znaczy i Gatsby i Nick Carraway, męscy bohaterowie.

Fitzgerald uczynił narratora powieści Nicka Carawaya celowo kimś, kto być może jest zainteresowany Gatsbym bardziej niż tylko jako artystą czy self-made manem, który osiągnął.

Więc w jakimś sensie to małżeństwo też troszeczkę hiperbolizuje, jak mi się wydaje, przynajmniej część tej sytuacji, tych okoliczności, w których osadzony jest wielki Gatsby w ogóle.

Ale jeszcze i bohaterowie Gatsby'ego i sam Fitzgerald żyli w kleszczach tych konwencji, które zmuszały ich do na przykład ukrywania swoich prawdziwych zainteresowań erotycznych, że na tym poprzestanę.

Mam takie wrażenie, że o tym wielkim Gatsbym, o Fitzgeraldzie moglibyśmy jeszcze bardzo, bardzo długo rozmawiać, a to przecież powieść wcale niezbyt gruba.

na temat tej powieści, ale chciałabym wrócić do takiego opisu Gatsby'ego z samego początku powieści, kiedy narrator mówi o tym, że w Gatsby'im było coś przepięknego, jakieś wybujałe wyczulenie naniesione przez życie obietnice.

Miasta wybijały gdzieś do nieba trapaczami chmur, samoloty, piękne samochody, ten żółty Rolls-Royce, którym jeździł wielki Gatsby, moda, jazz.

Gatsby był wielkim romantykiem, nosił w sobie jakąś taką umiejętność rozpoznawania piękna.

Gatsby co prawda traktował pieniądze jako narzędzie, nie jako cel i o tym musimy pamiętać, co jest niezwykle, myślę, ważne w kwestii oceny Gatsbiego jako postaci, jako bohatera.

Maciej Świerkocki, tłumacz, autor nowego przekładu, najznakomitszego, najbardziej słynnego dzieła Francisa Scotta Fitzgeralda, Ten Wielki Gatsby, był gościem raportu o książkach.

I na koniec chciałam jeszcze dodać, że ten wielki Gatsby, Francisa Scotta Fitzgeralda, w nowym przekładzie Macieja Świerkockiego ukazał się nakładem wydawnictwa Oficyna.