Mentionsy

Ameryka Johnsona nadchodzi dekady później, skruszona i biedna, pozbawiona marzeń, bez szans.

W tym odcinku porozmawiamy o debiutanckiej powieści Denisa Johnsona zatytułowanej Anioły, która po 42 latach od pierwszego amerykańskiego wydania została przetłumaczona na język polski przez Krzysztofa Mayera.

To jest wątek szczególnie ważny w tej powieści, o której dzisiaj będziemy rozmawiać, w powieści zatytułowanej Anioły, która jest debiutancką powieścią Johnsona i powieści Górnacha nad morzem, o której właśnie rozmawialiśmy poprzednim razem.

Tułaczka oczywiście w wydaniu Górnacha jest czymś zupełnie innym niż ta tułaczka bohaterów Denisa Johnsona.

Johnsona bym widział jednak zupełnie inaczej, jeżeli chodzi o formę literacką za to.

Więc ta technika Johnsona, właśnie taka, powiedziałbym, minimalistyczna, polegająca na tym, że przeskakujemy, ograniczamy, ociosujemy na różnych poziomach materiał, na poziomie akapitu, na poziomie zdania, czasem do tego, co esencjonalne, co najważniejsze, tu się bardzo dobrze sprawdza.

Oczywiście też z tradycji realizmu, bo Johnsona jednak widziałbym gdzieś jako realistę, chociaż to możemy skomplikować trochę, później o tym porozmawiać.

Religia, religijność w różnych odmianach, czasem niezwykle dziwacznych, jako nierozłączny element krajobrazu Ameryki, to jest obecne w powieści Anioły, powiedział się o języku Denisa Johnsona,

Mnie się wydaje, że ten kolonializm też jest obecny u Johnsona, ale kolonializm oczywiście zupełnie inaczej definiowany, zupełnie mniej oczywisty.

W przypadku Apalachów, o których pisze King Solver, no bo ona też z tego regionu pochodzi, ten kolonializm ma też wymiar ekonomiczny, w przypadku Johnsona pewnie bardziej kulturowy.

Ja wcześniej powiedziałem o tym, że u Górnacha mamy kontekst kolonialny czy postkolonialny, co by odróżniało tę twórczość od pisarstwa Johnsona, używając tych pojęć w bardzo ścisłym sensie.

Pierwszy cytat w tej rozmowie Denisa Johnsona brzmi tak.

I to jest w ogóle znakomity pierwszy przykład prozy Denisa Johnsona, który z jednej strony buduje te zdania z różnych małych szczegółów.

On jest taką postacią, jak zresztą główny bohater opowiadań Johnsona, syn Jezusa.

to widzi człowieka, który właściwie mógłby iść w konkury z niektórymi bohaterami Johnsona, jeżeli chodzi o jakiś kompletny taki rozkład, rozpad osobowości.

W ogóle te książki Johnsona nie bez powodu mają takie tytuły religijne, ponieważ Johnson sam o sobie myślał jako o pisarzu religijnym, chrześcijańskim na pewno.

Tak jak inni bohaterowie Johnsona.

Bo to jest chyba też powieść o losie, to jest opowieść o sile przeznaczenia i oczywiście kiedy mówimy o sile przeznaczenia w kontekście takich ludzi jak bohaterowie Johnsona, to nie rozmawiamy tylko i wyłącznie na poziomie filozoficznym, tylko na poziomie społeczno-politycznym.

Bohaterowie Johnsona, bohaterowie aniołów.

To lubię bardzo u Johnsona, że on przysłuchuje się temu, jak jego bohaterowie mówią.

wielki zaszczyt tłumaczyć, gdzie Michael Hare, który zresztą bardzo lubił Johnsona, uważał go za jednego z najlepszych pisarzy amerykańskich, gdzie Michael Hare rozmawiając ze zwykłymi szeregowcami wyłuskuje z tego, co oni mówią, więcej prawdy na temat tego, czym jest Wietnam, niż z tego, co mówią generałowie, korespondenci.

No to są wszystko kategorie nałożone przez Johnsona, narratora Johnsona, który ubiera w słowa coś, co się ciśnie, no nie wiem, może nie ciśnie, bo ciśnie się właśnie na usta, coś, co próbuje się jakoś temu bohaterowi objawić.

Ale ja myślę, że to jest bardzo, bardzo ważne, o czym teraz mówisz, bo ci bohaterowie Johnsona w Aniołach i to się składa na portret tych osób bezradnych, tych osób wykluczonych, tych osób, które są zdane na los.

To właściwie jest nie tyle wiersz wewnątrz tej powieści, bo faktycznie jest to wiersz Johnsona, ale wewnątrz tej powieści to jest list do gazety, który potem został przepisany

To buzowanie i to może też jeszcze powiedzmy, że to jest częsty motyw u Johnsona.

No to jest jakiś tak przerażający moment taki, których u Johnsona jest sporo.

Czegoś takiego u Johnsona nie ma.

Musimy chyba czytając Johnsona starać się jakoś oddzielić ten taki paranoiczny bełkot, typowo amerykański chyba, od tych momentów wizyjności.

Musimy kończyć pomału, ale na koniec jeszcze chciałam zapytać cię o okoliczności, w jakich Anioły Denisa Johnsona powstawały.

Zresztą w ogóle, jak się przyjrzeć tym najważniejszym książkom Johnsona, tym trzem chyba, myślę można tak powiedzieć, czyli Anioły, Syn Jezusa i Drzewo Dymu, to każda z nich ma za sobą długą historię, bo Syn Jezusa jest...

Tak w ogóle myślę, że życie Denisa Johnsona, jego biografia, to jest temat na kolejny, bardzo długi odcinek raportu o książkach.

Dodam jeszcze, że anioły Denisa Johnsona w przekładzie Krzysztofa Mayera ukazały się nakładem wydawnictwa Karakter, a w przyszłym odcinku raportu o książkach opowieść o amerykańskim śnie Fitzgeralda i jego najsłynniejszej powieści, która właśnie ukazała się w nowym przekładzie Macieja Świerkockiego i nosi tytuł...