Mentionsy
1077. Kaszubi i Pomorze w przeciągu dziejów / prof. Cezary Obracht-Prondzyński i Piotr Szczepański
Rozmowa Piotra Szczepańskiego z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [20 października 2025 r.]Pojezierze Kaszubskie i wybrzeże między Dębkami a Gdynią to jedne z najchętniej wybieranych przez Polaków celów wakacyjnych. Chętnie korzystamy tam zarówno z ośrodków wypoczynkowych, jak i kwater prywatnych. Ale czy znamy prawdziwą historię tych ziem i ich mieszkańców?Kaszubi osiedlili się tu na długo przed powstaniem państwa Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Przez długi czas Pomorze Kaszubskie stanowiło niezależne księstwo. Władysław Łokietek sprowadził Krzyżaków, by pomogli mu w obronie Gdańska. Ci jednak wystawili ogromne rachunki i pozostali na Pomorzu aż do czasów Kazimierza Jagiellończyka, który w końcu dokończył dzieła swojego taty i zmusił ich do przeniesienia się na wschód.Ziemie te wraz z ich mieszkańcami zostały wciśnięte między Królestwo Polskie a państwo zakonne, które najpierw było polskim lennikiem, a potem uniezależniło się. Rosła w siłę dynastia Hohenzollernów, która przejęła władzę w Berlinie i Królewcu. Pomorze Polskie stanowiło klin rozdzielający te dwa państwa. W czasie wojen szwedzkich ziemie były pustoszone. W miarę słabnięcia Polski, po jej trzecim rozbiorze, przestała ona istnieć, a dwa państwa niemieckie połączyły się.Polska odzyskała te ziemie po I wojnie światowej. W 1939 roku weszły one w skład Trzeciej Rzeszy. Po 1945 roku Kaszuby i Pomorze wróciły do Polski wraz z Ziemiami Zachodnimi na mocy postanowień aliantów podjętych w Poczdamie.A historia mieszkańców? To dzieje tragiczne: kolonizacja, mordy, eksterminacja elit, nieufność, spolszczanie, brutalna germanizacja, przymusowe wcielanie do armii niemieckiej, przysyłanie urzędników pilnujących lojalności. „Dziadek z Wehrmachtu” jest tylko jednym z przejawów tych historycznych dramatów, stanowiąc smutne podzwonne tych tragicznych czasów w postaci ignorancji, ciemnoty i braku wiedzy niektórych polityków.prof. Cezary Obracht-Prondzyński – socjolog, antropolog i historyk, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, związany z Instytutem Socjologii UG. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół problematyki tożsamości regionalnych i etnicznych, pamięci zbiorowej, mniejszości narodowych, polityki historycznej, społeczeństwa obywatelskiego oraz życia społeczno-kulturalnego Pomorza. Autor i współautor kilkunastu książek oraz ponad 300 artykułów naukowych i popularnonaukowych. Od lat zajmuje się badaniami nad kulturą i historią Kaszubów, a także procesami przemian społecznych w regionie pomorskim. Jest aktywnym uczestnikiem życia publicznego – działa w organizacjach pozarządowych, instytucjach kultury i ruchach obywatelskich. Wieloletni prezes Instytutu Kaszubskiego, redaktor i współredaktor wielu publikacji poświęconych historii i współczesności Pomorza. Laureat licznych nagród i wyróżnień za działalność naukową i społeczną, ceniony wykładowca i popularyzator wiedzy o społeczeństwie, kulturze i dziedzictwie regionu.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpk3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#kaszuby #historia #rozmowywszechnicy #kaszubi #pomorze
Szukaj w treści odcinka
nie jesteśmy, mamy bardzo małą wiedzę na temat tego, jakie były zwłaszcza dzieje, dzieje tego regionu w czasach zaborów, prawda, małą mamy wiedzę tego, co się tam wydarzyło w czasie II Rzeczpospolitej, no i naprawdę bardzo małą, małą wiedzę na temat tego, co się wydarzyło
Ale Pomorze Gdańskie to jest coś, co jest odmienne od Pomorza, ale też odmienne od innych ziem polskich, bo zostajemy przyłączeni do Rzeczpospolitej w 1466 roku.
część w rękach Brandenburgi, a Starostwo Bytowskie i Lęborskie, czyli my, na 20 lat wracamy w granicę Rzeczpospolitej, bo byliśmy lennym.
Więc podział religijny Pomorze Zachodnie jest w zasadzie ewangelickie, ale w powiatach bytowskich i lęborskich, jak wróciły na 20 lat do Rzeczpospolitej jako starostwa, następuje gwałtowny proces rekatolizacji i tutaj miejscowa szlachta zrównana
Rozumiem, że po prostu pojawienie się Rzeczpospolitej spowodowało, czy to było tak, że Rzeczpospolita była atrakcyjna dla szlachty kaszubskiej ze względu na przywileje szlachty?
I kiedy umiera ostatni książę, Bogusław XIV, ostatni książę Pomorski, to Gdańsk, Gdańszczanie tego mocno pilnowali, upomnieli się o przywrócenie tego Lenna do Rzeczpospolitej.
I wtedy Bytów i Lemberg na 20 lat znajdują się w granicach Rzeczpospolitej jako odrębne starostwa.
Od razu miejscowa szlachta zyskuje te przywileje, które ma szlachta Rzeczpospolitej, a ich wcześniej nie miała.
Natomiast oczywiście w Prusach Królewskich, czyli w tej części, która znalazła się w Rzeczpospolitej jako autonomiczna prowincja, której to prowincji rozdawały karty wielkie miasta,
Ale tylko zwrócę uwagę, że Prusy Królewskie miały w ogóle specyficzny kształt ustrojowy i również jeśli idzie o kwestie prawne, o kwestie na przykład tego typu, że w przeciwieństwie do innych ziem Rzeczpospolitej, ponieważ tu było prawo chełmińskie,
Jesteśmy na terenach Rzeczpospolitej, to oczywiście zaczyna się dużo, dużo później, ale już okres oświecenia, to przychodzi ten moment.
do Rzeczpospolitej.
Zresztą pamiętajmy, że ta opowieść o końcu Rzeczpospolitej tutaj na tym terenie naprawdę nie była sympatyczna, a potem przychodzą Prusacy, robią reformę, robią uwłaszczenie i mamy do czynienia, proszę pamiętać o tym, jak się kończą wojny napolońskie, do I wojny światowej nie ma tutaj wojny.
1906 rok, skansen pierwszy na dzisiejszych dzieniach Rzeczpospolitej, skansen we Wdzydzach założony przez Izydora Gulgowskiego razem ze swoją żoną i ci to dopiero byli non-performiści.
Panie Prezesie, bo czasu mam mało, a jeszcze chciałbym, żeby Pan jeszcze wspomniał o Kaszubach II Rzeczpospolitej, o Kaszubach, Republice Weimarskiej i podejściu Hitlera do władzy.
No i tutaj Rzeczpospolita, jak Kaszuby byli włączeni do II Rzeczpospolitej, prawda, jaka była polityka państwa.
Powiedzmy sobie tak, Wybicki widział upadek Rzeczpospolitej.
Powiedzmy sobie tak, to pokolenie Wybickiego, ono widzi, że Rzeczpospolitej nie ma.
Nie ma Rzeczpospolitej.
Ten dokument Komisji Pomorskiej został opublikowany dopiero w 1988 roku przy ogromnym oporze ze strony cenzury, która przecież lubiła publikować wtedy w PRL-u wszystkie rzeczy, które źle mówiło II Rzeczpospolitej.
pod koniec I wojny światowej i na początku Rzeczpospolitej, oni przeszli przez edukację, polską edukację i również patriotyczną edukację.
Więc mamy sytuację w II Rzeczpospolitej na Pomorzu, bo to nie dotyczyło tylko Kaszubów, nieco paradoksalną, oczywiście głęboką nieufność.
Kiedy przychodzi Armia Czerwona, wywożąc wielu z tych ludzi i z tego pogranicznego terenu, z terenu dawnej II Rzeczpospolitej na wschód, kilkadziesiąt tysięcy osób pomorza zostaje wysiedlonych.
tych, którzy zostali skazani prawomocnymi wyrokami, czy w czasie Rzeczpospolitej, czy jeszcze wcześniej w czasach pruskich.
W 1921 roku powstaje już w II Rzeczpospolitej Związek Filomatów Pomorskich i nagle się okazuje, że cała elita pomorska jest w tym związku.
Jak popatrzymy na mapę Jeziora Żarnowieckie i tam jest jedna wieś, która była odcięta jeziorem od Rzeczpospolitej.
Ostatnie odcinki
-
1113. Czy Ukraina musi przegrać? / Jerzy Marek ...
02.02.2026 09:00
-
1112. Uczty bohaterów: przepisy kulinarne ze św...
26.01.2026 11:18
-
1111. Radykalizacja społeczeństw w Europie - De...
22.01.2026 10:26
-
1110. Trump show / Jerzy Marek Nowakowski i Pio...
20.01.2026 10:10
-
1109. Zastanówcie się sami. O życiu i twórczośc...
16.01.2026 11:11
-
1108. Od Samoobrony do Agrounii: wiejskie ruchy...
14.01.2026 10:56
-
1107. Strategiczne otwarcie nowego roku / Jerzy...
10.01.2026 08:24
-
1106. Co się dzieje kiedy komunikacja nie dział...
08.01.2026 11:37
-
1105. Zwierzęta wiejskie w sztuce: tradycja, ws...
05.01.2026 10:09
-
1104. Zwierzęce i ludzkie w demonologii ludowej...
29.12.2025 10:59