Mentionsy

Koszty niezdolności do pracy, jak to się wszystko policzy, to okazuje się, że w przypadku bólu przewlekłego ekonomiczne są niskie.

Przemysław Bąbel, psycholog i profesor w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie kieruje zespołem badania bólu.

Znaczy pomiędzy w ogóle, bo ta definicja, to jest definicja Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu i ona, że tak powiem, jest dość powszechnie przyjęta, co w takiej działce, no bo wiadomo, że ból to jest gdzieś na pograniczu medycyny i psychologii,

Natomiast w przypadku bólu jest zgoda, że tak właśnie mniej więcej brzmi ta definicja.

W ogóle negatywne emocje najczęściej zwiększają nam odczuwanie bólu, a z kolei emocje pozytywne zmniejszają.

Czasem się nie musimy starać, dlatego że jesteśmy po wypadku komunikacyjnym, mamy złamanie nogi z przemieszczeniem, ale absolutnie się przemieszczamy i w ogóle nie odczuwamy bólu.

To bardzo łatwo wyjaśnić mechanizmami czysto biologicznymi, dlaczego nie odczuwamy tego bólu.

Czy w takim razie można powiedzieć, że można uciec myślami od bólu?

Czasem wręcz paradoksalnie, jak mamy bardzo silny ból, to możemy sobie zadać ból w innej części ciała i wtedy koncentrujemy się na tym bólu w innej części ciała.

I zresztą na tym się opiera bardzo wiele strategii później, bo jak mówię, z jednej strony to jest odwracanie uwagi, czyli nie zwracamy na ból, ale możemy też na przykład, teraz strasznie modne są różnego rodzaju ćwiczenia mindfulness, uważności i to rzeczywiście jest dowiedzione, że to bardzo pomaga w przypadku odczuwania bólu, dlatego że koncentrujemy się wtedy na innych doznaniach.

A można powiedzieć, że da się wytrenować w jakiś sposób swoje ciało, swój mózg, żeby odczuwać mniej tego bólu, żeby się uodpornić po prostu na ból, że nie wiem, zakładam teraz, uderza nas coś właśnie z taką samą siłą w to samo miejsce, następnie nie wiem, robimy przez x czasu jakiś określony zestaw rzeczy Y i nie wiem, po pół roku to samo uderzenie powiedzmy w tym samym nastroju i innych parametrach boli nas mniej.

I najlepszym przykładem chyba to są fakirzy, którzy uczą się, nie odczuwają bólu.

I teraz jakby dochodzimy do najważniejszego, wydaje mi się, elementu w przypadku tych czynników, które wpływają na odczuwanie bólu, czyli po prostu procesów uczenia się.

Dlatego, że można powiedzieć w pewnym sensie, że my się uczymy odczuwać bólu.

Ten płacz chyba jeszcze nie zawsze musi wynikać z samego bólu.

Kolor może nie jest akurat dobrym przykładem, dlatego że w ogóle kolory to jest jeden z czynników, który wpływa na odczuwanie bólu i na to mamy trochę badań, które pokazują, że po czerwonym kolorze czy w okolicach czerwonej, jak jest dużo czerwonego koloru, to nas boli bardziej, że biały jest z kolei takim kolorem, który powoduje, że boli nas nieco mniej.

jak naprawdę on po prostu powinien u nas wywoływać odczucie takie czysto, czystego dotyku, poniżej progu bólu na pewno, zaczyna u nas wywoływać ból.

Myśmy też kiedyś zrobili taki eksperyment, który pokazał, że w ten sam sposób możemy się nauczyć odczuwać bólu patrząc na ból innej osoby.

No i tam różne były warunki tego eksperymentu, nieważne, ale kluczowe było to, że on obserwował tego, jak sądził, badanego, który oceniał bodźce jako bolesne i tam podawał jakąś siłę bólu.

Natomiast w kontekście bólu takich badań było rzeczywiście bardzo mało, ale one też pokazują, że ten ból jest właśnie zjawiskiem takim bardzo, znaczy w ogóle jest doznaniem subiektywnym i na to, czy my go odczuwamy, jak go odczuwamy, wpływa bardzo wiele czynników, w tym na przykład to, czy inni odczuwają ból.

A czy te takie triki, tak bym to nazwał, to o czym teraz rozmawiamy, takie triki na to, żeby odczuwać mniej bólu lub więcej bólu, wykorzystuje się w ogóle jakoś w praktyce klinicznej?

Zaskakujące dla mnie jest przede wszystkim to, ponieważ sam się zajmuję w niedużym stopniu psychoterapią bólu przewlekłego i jak się czyta protokoły czy takie metody pracy z bólem przewlekłym, to właśnie tam jest bardzo mało takich metod, które byłyby oparte na tych procesach, o których przed chwilą powiedziałem.

Tam raczej są metody, taka jedna z najbardziej skutecznych metod, która się w tej chwili pojawia też w bardzo wielu badaniach, metaanalizach.

W ogóle w przypadku bólu wydaje mi się, że wciąż jednak dominuje farmakoterapia.

Tak naprawdę przede wszystkim w przypadku bólu stosuje się właśnie takie metody farmakologiczne.

doświadczam bólu od bardzo dawna, nic mi nie pomaga, przyjmuję bardzo wiele różnych leków, no to szanse na to, że teraz zacznie mi coś pomagać, nawet super skutecznego, nie są wielkie, bo ja już się nauczyłem z tym żyć.

W przypadku bólu przewlekłego to jest już tylko 3 miesiące.

Natomiast już w każdej grupie wiekowej mamy całkiem sporo osób cierpiących na ten rodzaj bólu.

A co jest najczęstszą przyczyną tego bólu?

tak, tkanek, bo mówiliśmy w definicji bólu, że tam jest, że albo jest jakieś uszkodzenie ciała, albo przypomina, albo mogłoby być, albo jest potencjalnym po prostu uszkodzeniem, to o bólu przewlekłym mówimy wtedy, że po trzech miesiącach od czasu wyleczenia tkanek, czyli na przykład po operacji.

po zagojeniu się ran, wciąż trwa powyżej trzech miesięcy, to wtedy mówimy o bólu przewlekłym.

Czyli tak naprawdę trudno powiedzieć, że jest jakaś konkretna jedna przyczyna tego bólu przewlekłego najczęstsza.

Oczywiście jednym z takich rodzajów bólu bardzo popularnym to jest ból dolnego odcinka kręgosłupa, tak zwany ból krzyża po polsku, natomiast on się pojawia najczęściej po 30 roku życia bólu.

Ale o bólu mówimy wtedy, o bólu przewlekłym, kiedy rzeczywiście już doszło do tego wyleczenia.

Czyli mamy źródło tego bólu.

kosztów leczenia bólu przewlekłego.

I one na przykład w samych Stanach Zjednoczonych są takie dane, które pokazują, że w sumie koszt leczenia bólu przewlekłego plus koszt bólu dla społeczeństwa, w sensie niezdolności do pracy.

Nie wiem, zwolnienia lekarskie to akurat nie bardzo w Stanach Zjednoczonych, ale generalnie taki koszt niezdolności do pracy, jak to się wszystko policzy, to okazuje się, że te koszty w przypadku bólu przewlekłego ekonomiczne są ogromne.

I to jest też pewien paradoks, dlatego że my najczęściej kojarzymy właśnie ból, tak jak mówiłem w tej definicji, jako ból ostry, czyli że mamy jakąś przyczynę fizyczną i wszyscy z nim żyjemy, codziennie właściwie doświadczamy bólu.

Mogą powodować ból fizyczny, a co najmniej mogą zwiększać prawdopodobieństwo bólu, czy nasilać to już w ogóle.

Ale może też tak być, że znowu emocje wiążą się z jakimiś zdarzeniami, te zdarzenia mogą w nas aktywować znowu to wspomnienie bólu w tej sytuacji.

To jest dość charakterystyczne, dlatego że w przypadku depresji mamy obniżenie nastroju, a właśnie ten obniżony nastrój z kolei jest jednym z czynnikiem, które wpływają na odczuwanie bólu.

Podasz nam jakiś konkretny przykład czegoś takiego, który chociażby był wykorzystywany w jakichś badaniach naukowych?

To znaczy tak, pierwsze badania, dlaczego powiem, że pierwsze, bo w tej chwili się nie robi, a przynajmniej ja nie kojarzę takich badań, w których by porównywano skuteczność.

I z tych metaanaliz na przykład zaskakująco wychodzi, że przynajmniej w badaniach eksperymentalnych najsilniejszym placebo jest nieaktywna elektroda TENS.

I to się robi często w badaniach w tej chwili i okazuje się, że to jest skuteczniejsze niż na przykład maść.

Kiedyś w badaniach robiono najczęściej maść po prostu taką nieaktywną farmakologicznie.

Pod kątem zmniejszenia bólu na przykład w tym danym miejscu?

I okazuje się na przykład, że paracetamol w leczeniu bólu krzyża jest tak samo skuteczny jak placebo.

Więc też ta grupa jest w takich badaniach potrzebna.

informujemy pacjenta, że proponujemy mu placebo i mówimy mu, co to jest placebo, definiujemy, mówimy mu, że placebo działa, pokazujemy mu badania, tłumaczymy, dlaczego działa, mówimy o tych procesach, o których mówiłem, czyli mówimy o procesach uczenia się, o oczekiwaniach.

Więc tak naprawdę, i to co ciekawe, że to są badania oczywiście zarówno laboratoryjne, ale są też już takie badania na próbach klinicznych, są już nawet metaanalizy, które pokazują, że na przykład u osób cierpiących na ból przewlekły takie placebo podawane w sposób jawny może im rzeczywiście pomóc.

Okazało się, że tych badań, w których placebo było wykorzystywane w odchudzaniu, nie ma dużo, bo to były takie najczęściej kontrolne badania na zasadzie takiej, że podajemy jakiś suplement diety, który ma spowodować zmniejszenie łaknienia albo jakoś tam wspomóc odchudzanie i podajemy placebo.

w bólu, w placebo i to, o czym dzisiaj rozmawialiśmy, przeciętny człowiek, taki jak ja, może wykorzystać w swoim życiu codziennym na plus?