Mentionsy
Radio Naukowe
14.08.2025 04:30

#262 Bitwa Warszawska 1920 r. – jakim cudem Polska zatrzymała bolszewików? | prof. Janusz Odziemkowski

Zredagowana transkrypcja dostępna na radionaukowe.pl
***
Latem 1920 roku los Polski wydawał się przesądzony. Wojna z bolszewikami toczyła się praktycznie od stycznia 1919 roku, ale w lipcu 1920 do Warszawy zbliżała się Armia Czerwona pod dowództwem „demona” Tuchaczewskiego. Józef Piłsudski i sztab Wojska Polskiego pod kierownictwem generała Tadeusza Rozwadowskiego zdecydowali się na słynny manewr znad Wieprza. Katastrofa była o włos: plany miał przy sobie oficer, który poległ w okolicach Włodawy, i dokumenty trafiły do bolszewickich żołnierzy. – Tuchaczewski spojrzał na to, rozważył i doszedł do wniosku, że jest to celowa zagrywka Polaków, podrzucenie fałszywych dokumentów, żeby odciągnąć oddziały Armii Czerwonej od Warszawy – opowiada mój gość, prof. Janusz Odziemkowski, specjalista od historii polskiej wojskowości, a zwłaszcza Bitwy Warszawskiej. Rozmawiamy oczywiście z okazji 105 rocznicy tzw. cudu nad Wisłą.

🎧 Słuchasz nas regularnie? Rozważ dołączenie do grona Patronów i Patronek
💛https://patronite.pl/radionaukowe

Państwo polskie tuż po odzyskaniu niepodległości było w fatalnej kondycji. – Tak się złożyło, że wszyscy Polacy, którzy mieszkali w trzech zaborach, byli obywatelami państw, które przegrały wojnę – wskazuje profesor. Nie było więc środków na odbudowę kraju, za to było mnóstwo rozbieżności do uporządkowania: trzy różne systemy prawne, komunikacyjne, społeczne. Pojawiały się trudności nawet w porozumieniu się językowym (jak nazwać sprzęt wojskowy? Jak brzmią komendy?).

Pod wpływem zagrożenia ze strony bolszewików następuje szybka mobilizacja, do wojska zgłasza się mnóstwo ochotników, przede wszystkim chłopskich synów – szacuje się, że wśród szeregowych było ich nawet 70-80%. Jak mówi prof. Odziemkowski, takie wojsko ma dobre morale: walczy o swoje, jest zawzięte i nie boi się trudów. A łatwo nie jest: brakuje zaopatrzenia, mundurów, butów, broni. Wiele państw odmówiło pomocy pod pozorem neutralności. Pomogła Francja. – Francja dawała duże kredyty i broń dobrej jakości. Bez Francji byśmy tej wojny nie mogli toczyć w ogóle – podkreśla historyk. A Węgrzy oddali polskiej armii swój zapas amunicji. Odważny plan kontrofensywy było już czym wdrożyć w życie.

W odcinku usłyszycie też, jakie znaczenie dla Bitwy Warszawskiej mieli polscy kolejarze, złamanie szyfru bolszewików przez Jana Kowalewskiego (ukłony dla patrona, pana Szymona, który zwrócił mi uwagę na ten wątek), a także jakie sposoby prowadzenia rosyjskiej polityki nie zmieniły się od stu lat i dlaczego Józef Piłsudski był jak czołg.

Piłsudski Tuchaczewski Armii Czerwonej Józefa Piłsudskiego Rozwadowski Rosja Wojska Polskiego Sikorski Armia Polska Nadwieprza Lenina Piłsudski Armia Czerwona Piłsudskiego Piłsudskiego

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 20 wyników dla "Józefa Piłsudskiego"

Również pracuje w Instytucie Józefa Piłsudskiego, jest autorem 50 około książek, 150 artykułów z zakresu historii duszpasterstwa wojskowego, relacji między wojskiem i społeczeństwem w II RP, walk o niepodległość wojskową.

Józefa Mackiewicza i cytuję.

W zamian za to, żeby bolszewicy udowodnili, że chcą tego pokoju, no to takie wnioski Piłsudskiego.

wśród tej delegacji są najbliżsi współpracownicy Piłsudskiego.

Nie powiem, że dyskusja w rządzie polskim, ale dyskusja w otoczeniu Józefa Piłsudskiego i samego Józefa Piłsudskiego zastanawianie się, co teraz robić, no wojna w Rosji, domowa w końcu dobiegnie końca, musi dobiec końca.

A więc było pytanie dla Piłsudskiego, jak zabezpieczyć Polskę?

Zabezpieczyć można było według Piłsudskiego, a to była jego teza jeszcze sprzed I wojny światowej, w ten sposób, że Rosja się rozczłonkuje, to znaczy odbierze się Rosji tereny nierosyjskie.

U nas było przywiązanie zwalczane przez Piłsudskiego i niektórych generałów, ale ono tkwiło głęboko we wnętrzu żołnierzy pierwszej wojny.

Zasada Piłsudskiego była taka, zatrzymać czołowe uderzenie Armii Czerwonej i jednocześnie skupić masę uderzeniową na prawym lub lewym skrzydle Tuchaczewskiego.

Mogę powiedzieć, jaka jest moja opinia, no bo czytałem to wielokrotnie, też się zastanawiałem, co skłoniło Józefa Piłsudskiego do tego.

Jak patrzę na to, się odcofam też i do lipca 1920 roku i do tych ataków zaciętych na Piłsudskiego, na Radzie Obrony Państwa, gdzie różni politycy, zaskoczeni i przytłoczeni tym odwrotem, kierowali swoje pretensje oczywiście do Naczelnego Wodza.

Na szczęście Rada Obrony Państwa nie przychylała się do takich bardzo alarmistycznych teorii i nie było mowy o odwołaniu Józefa Piłsudskiego.

Podejmuję również dlatego, że warunek udzielenia Polsce pomocy, również w negocjacjach, zależy od odwołania Piłsudskiego.

że na przykład ustępuje z stanowiska naczelnego państwa, zostaje naczelnym wodzem, zatrzymuje to stanowisko, to przy moim charakterze, zdaję sobie sprawę, ze swojego charakteru, generał Weigand, o to jeszcze powiem, napisał bardzo trafną charakterystykę Piłsudskiego właśnie wtedy.

Nie po wielu latach, ale wtedy dał bardzo trafną charakterystykę Piłsudskiego.

To była ta słabość Piłsudskiego.

Czy jest to autorstwo Józefa Piłsudskiego?

Sama koncepcja uderzenia na skrzydło była niewątpliwie wcześniejszą koncepcją Piłsudskiego.

Czyli koncepcja samego manewru Piłsudskiego, Rozwadowski jako znakomity sztabowiec, to podchwycił, referował w tym duchu przed misją francuską, że takie uderzenie jest najlepsze.

Ale też zarzucano, że używanie tego określania cud było po to, żeby deprecjonować zasługi Piłsudskiego.

Ostatnie odcinki

0:00
0:00