Mentionsy

Radio Naukowe
22.01.2026 05:30

#285 Spór o pochodzenie Słowian – zagadka, która dzieli naukowców | prof. Marcin Wołoszyn

Kiedy ostatnio jedliście proso? Jeśli dopiero musieliście wyszukać, gdzie kupić to zboże, to mamy dla was złą wiadomość: nie odżywiacie się jak wcześni Słowianie. W badaniach archeologicznych porównano resztki naczyń z kultur słowiańskich i germańskich. Pozostałe w nich resztki jedzenia znacznie się od siebie różniły. – Ich dieta bazowała głównie na prosie i na takich zapewne papkach, bo tam też jest kwestia mleka i nawet miodu – opowiada prof. Marcin Wołoszyn, archeolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Instytutu Historii i Kultury Europy Wschodniej im. Leibniza w Lipsku. Profesor jest członkiem międzynarodowego zespołu badaczy HistoGenes, który łączy metody archeologiczne, historyczne i antropologiczne z genetyką i bada historię populacji zamieszkujących Europę od V do IX wieku.

***
Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukowe
Nasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ 
***
Oczywiście to, co nas w tym projekcie interesuje najbardziej, to perspektywa zyskania nowych informacji na temat genezy Słowian. Są dwie główne teorie na ten temat: zamieszkiwaliśmy te ziemie od dawna (tylko nazwa Słowianie została nam nadana przez historyków rzymskich lub bizantyńskich) lub że dotarliśmy na te tereny ze wschodu w ramach wielkiej wędrówki ludów. Brakuje nam danych, by jednoznacznie którąś z teorii jednoznacznie odrzucić. 

Słowianie nie mieli własnego piśmiennictwa, pozostawili po sobie niewiele kultury materialnej, a w dodatku najczęściej palili ciała swoich zmarłych, co znacząco utrudnia badania genetyczne. Jedną kwestię profesor stawia jasno. – Oczywiście, że nie ma czegoś takiego jak gen słowiański – mówi. Ale badania genetyczne mogą dawać argumenty w sporze. I tak, wyniki projektu HistoGenes dostarczyły argumentów na rzecz tej teorii, że Słowianie to ludność napływowa. – Z tych badań wynika jednak, że pewna różnica jest między tą ludnością słowiańską a ludnością, która tutaj żyła (…) To by sugerowało, że (…) Europa słowiańska powstała nie w wyniku tylko transformacji, przekształceń tej ludności, która tu mieszkała wcześniej, tylko tym elementem bardzo ważnym był napływ ludności ze wschodu – opowiada archeolog. 

Czy to kończy spór? Niekoniecznie – o czym też rozmawiamy. W odcinku usłyszycie też, po co w ogóle roztrząsać kwestie, które nie są rozwiązywalne (poza tym, żeby nie zostawiać pola do popisu pseudonauce), jakie metody i znaleziska dały nam nowe informacje i co znaczy ulubione niemieckie słowo profesora: jein.

***
https://www.histogenes.org/
https://www.nature.com/articles/s41586-025-09437-6
https://archeologia.com.pl/zagadka-pochodzenia-slowian-rozwiazana-genetyka-wskazuje-na-wedrowke-ludow/

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 13 wyników dla "Instytut"

Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego, również Instytut Leibnica ds.

I chciałem jasno powiedzieć, że ten Instytut w Lipsku, on powstał w 1995 roku i do obszarów badawczych, którym się przede wszystkim zajmuję, to są tereny między innymi Polski, Czech, Słowacji, Węgier.

Mamy w tej chwili trzeciego dyrektora, czyli to jest w tej chwili Maren Ryger i tak jak patrzę na tych trzech dyrektorów po sobie, to każdy z nich coraz lepiej mówi po polsku, więc widać po prostu Instytut, ten Ośrodek Badawczy w Lipsku, on po prostu...

jest nakierowany między innymi na Polskę i szczerze mówiąc ten nasz udział, mój i tej grupy jeszcze kolegów też z Lubina, z Chubieszowa w tym projekcie wynika z tego, że w czasie badań w Gródku nad Bugiem znaleziono bardzo ciekawe znalezisko, taki zespół małych dzieci i ponieważ wiedziałem, że te badania mogą być realizowane w Instytucie Maxa Planka w Lipsku, do którego dojeżdżam tramwajem po prostu, numer 15, to stąd jak gdyby te materiały trafiły do Instytutu Maxa Planka w Lipsku, no bo było mi blisko po prostu i w dużej mierze ta logistyka o tym zadecydowała.

A Instytut Maxa Plancka był wiodącą instytucją w tym projekcie Histogenes?

Należy tu powiedzieć, że Instytut Maxa Plancka w Lipsku jego dyrektorem przez wiele lat był Sentepebo, a więc noblista.

W tej chwili dyrektorem jest Johannes Krause, ale ten instytut jest jednym z ważniejszych takich placówek dotyczących badań starego DNA, czy w ogóle tych badań genetycznych.

I tutaj chciałem to bardzo podkreślić, że o ile Johannes Krause, czyli dyrektor instytutu, czy Zuzanna Hoffmanowa, czy Joshua Gersinger, to są genetycy, czy osoby, które zajmują się kwestią na przykład genezy Słowian, jako jednak przede wszystkim biolodzy,

I dzisiaj też między innymi ten Instytut w Lipsku, w którym pracuję, no tam są dziesiątki książek, to jest, nikt tego nie neguje, że to był po prostu kolonializm, to była próba uzasadnienia, historycznego uzasadnienia prawa

I jego relacje, powiedzmy, między na przykład Witoldem Henslem, który był dyrektorem Instytutu Historii Kultury Materialnej, który był takim oficjalnym, że tak powiem, archeologiem Polski Ludowej, no pewno musiało to być napięcie, bo on, w sensie Godłowski, był w kontrze do oficjalnej narracji PRL-u.

Instytut tego tekstu, pamięta pan, bo to fantastyczny.

Dostarczone przez Michała Wojenka, to jest Instytut Archeologii UJ, materiały z jaskin, które są związane też z ludnością przedsłowiańską jeszcze i do tego wykorzystano też na przykład materiały z takiego cmentarzyska Podhorce, one są w Krakowie przechowywane, Podhorce dzisiaj leżą na terenie zachodniej Ukrainy.

I prawdę mówiąc, te groby w zgródkach, które myśmy wysłali do tego Instytutu Maxa Planka...

0:00
0:00