Mentionsy

Norbert, 24 stycznia 1945 roku czołgiści radzieckiej 5 Armii Pancernej Gwardii, dowodzonej przez generała Wolskiego, docierają do zalewu Wiślanego na wschód od Elbląga, odcinając tym manewrem niemieckie armie w Pursach Wschodnich od reszty niemieckich sił.

Szarża, za którą jednak 5 Armia Pancerna Gwardii zapłaciła bardzo dużą cenę.

Tak, Armia Czerwona w ostatnim etapie II wojny światowej sformowała i stale utrzymywała na froncie 6 armii pancernych o numerach od 1 do 6.

6 Armia operuje na kierunku bałkańskim, a 5 na wybrzeżu nad Bałtykiem.

Piąta Armia Pancerna Gwardii kończy szlak bojowy w rejonie Gdańska w maju 1945 roku, nie będąc jednak uczestnikiem szturmu Gdańska, walk w Gdańsku.

Czyli te ostatnie tygodnie II wojny światowej to jakiś rodzaj degradacji V Armii Pancernej Gwardii.

Tej samej armii, która wcześniej zasłużyła się tak bardzo dla Armii Czerwonej.

To wynik tego, że rok 1945 jest specyficzny.

W kwietniu 1945 roku wszystkie oczy skierowane są ku Berlinowi, ponieważ 5 Armia Pancerna Gwardii nie bierze udziału w bitwie o Berlin.

Ale zanim to się stanie, w styczniu 1945 roku ma miejsce imponująca operacja.

5.

Armia Pancerna Gwardii generała Wasylja Wolskiego jest awangardą 2.

Siły zasadnicze wychodzą 24-25 stycznia.

Dowódca armii chełpi się, że w 7-8 dni w ramach operacji zaczepnej frontu jego armia przeszła ponad 500 km ze średnią prędkością dzienną natarcia 43 km.

Piąta Armia Pancerna Gwardii generała Wolskiego przecina połączenia lądowe między Grupą Armii Północ a Grupą Armii Środek na północ od Niemna, wychodzi w rejon Kłajpedy.

A potem w styczniu 1945 roku i jeszcze to potęguje tą niezwykłą operacją wschodniopruską, ale za określoną cenę.

Niemniej w historii użycia broni pancernej w II wojnie światowej, rajd V Armii Pancernej Gwardii w pasie natarcia II Frontu Białoruskiego marszałka Rokosowskiego.

w ramach izolacji wschodniopruskiego zgrupowania Wehrmachtu to jeden z najbardziej ciekawych przykładów użycia Związku Szczebla Armii Zmechanizowanego w niezwykle imponującej operacji zaczepnej.

Ale Norbert, jaki był radziecki plan i dlaczego 5 Armia Pancerna Gwardii w ogóle ruszyła w stronę Zalewu Wiślanego?

W styczniu 1945 roku Rosjanie przystępują do decydujących operacji, które przejdą potem do historii jako np.

Pod koniec 1944 roku zapada decyzja, aby V Armią Pancerną Gwardii wzmocnić II Front Białoruski, który z linii rzeki Narwi, spod Pułtuska, spod Różana ma nacierać na północne Mazowsze, zabezpieczać na północ od Wisły natarcie Żukowa na Poznań, a potem ma zarówno forsować Wisłę, jak i odciąć.

Gwałtownym natarciem po przełamaniu oporu niemieckiej drugiej armii na obszarze Mazowsza wejść w wolną przestrzeń operacyjną grupą manewrową, grupą szybką i dalekim, a szybkim rajdem odciąć.

Tak jak w październiku 1944 roku 5 Armia Pancerna Gwardii przecięła połączenia Grupy Armii Północ i Grupy Armii Środek pod Kłajpedą na Litwie i zrobiła Niemcom w Kurlandii kocioł.

Dwie niemieckie armie, 16 i 18, czyli cała grupa armii północ, utknęła w Kurlandii i teraz w styczniu 1945 roku w pasie kolejnego frontu, tym razem drugiego frontu białoruskiego, marszałka Rokosowskiego, ta armia ma wykonać dokładnie takie same zadanie, tylko trudniej.

Dostaje 5.

Armię Pancerną Gwardii, która na przełomie 1944 i 1945 roku z obszaru państw nadbałtyckich zostaje koleją przesunięta na obszar Podlasia.

Przetaczają się eszelony wiozące dziesiątki czołgów, samochodów i armat 5 Armii Pancernej Gwardii.

Polscy partyzanci starają się miejscami wysadzać transporty kolejowe czołgów 5 Armii Pancernej Gwardii.

Na początku stycznia 1945 roku generał Wolski melduje się u marszałka Rokosowskiego.

Dostaje od niego wytyczne, a 11 stycznia 1945 roku z dowództwa frontu przychodzi rozkaz.

Piąta Armia Pancerna Gwardii ma architekturę otwartą.

To znaczy, właściwie nie należy się przywiązywać do korpusów, które wchodzą w skład armii, bo można wymieniać je, żonglować, dodawać nowe, zabierać, przezbrajać.

Piąta Armia Pancerna Gwardii.

Na tle innych armii pancernych szykujących się do operacji wiślańsko-dżańskiej, bardziej na południu.

Uzbrojone są przede wszystkim w czołgi T-34-85 i w niewielkim zakresie w amerykańskie czołgi Lend-Lease'u M4A2.

Stąd bardzo ważnym wzmocnieniem jest artyleria samobieżna, która została przydzielona armii.

Dwa półki ciężkich dział samobieżnych i SU-152.

W dokumentach armii oznaczone SU-152.

Dwa półki na działach SU-85.

Ale co ciekawe, przydzielone zostają armii dwa pułki, łącznie 42 wozy, bo jeden pułk dział samobieżnych to 21 wozów wedle etatu.

To fundamentalne dla armii pancernej, która będzie gnała jak szalona.

Przejście 500 km razem z manewrami w tydzień.

Takich zabiegów czołgi i działa samobieżne 5 Armii Pancernej Gwardii przejdą w styczniu w lutym 1945 roku ponad tysiąc.

w przypadku 2 Armii Pancernej Bogdanowa i Radziejewskiego jak szła na Warszawę latem 1944 roku, ale i tak mówimy o ponad tysiącu przeglądów wykonanych w de facto 6 tygodni.

Ma tylko dwa korpusy pancerne, ma samodzielną brygadę, ale włącznie w armii jest 585 czołgów i dział pancernych.

240 czołgów T-64, ponad 70 Shermanów, prawie 30 ciężkich Josów Stalinów, ponad 60 ciężkich dział samobieżnych ISU-152, 42 najnowsze SU-100, 47 SU-85, 65 SU-76.

Korpus Pancerny ma na stanie 178 Brygadę Czołgów, którą wspiera 381 Pułk Artylerii Samobieżnej z działami SU-100, 183 Brygadę Czołgów ze wsparciem 1450 Pułku Artylerii Samobieżnej z działami SU-85.

A zatem X Korpus Pancerny ma na stanie 42 najnowsze niszczyciele czołgów Armii Czerwonej, których armaty siłą ognia odpowiadają najpotężniejszym armatom niemieckim PAK-43, w które to armaty są uzbrojone jak Pantery czy Tygrysy II.

Korpus Czołgów, to na jego stanie znajduje się 25.

Brygada Czołgów, czyli pancerna, ze wsparciem 365.

z wozami SU-152.

31 Brygada Pancerna także ze wsparciem 1.332 Pułku Dział Ciężkich Samobieżnych także na wozach SU-152.

32 Brygada Pancerna z kolei korzysta ze wsparcia Pułku Dział Samobieżnych SU-85, numer pułku 1446.

W ramach korpusu działa także 53 Brygada Zmotoryzowana, a także Pułk Dział Samobieżnych SU-76.

Czołgi ciężkie w armii reprezentuje 14 Gwardyjski Pułk Czołgów Ciężkich na wozach IS-122.

Także w odwodzie armii znajduje się Pułk Dział SU-152 nr 376, jednostki artyleryjskie i artylerii przeciwlotniczej.

Ale cechą charakterystyczną Armii Wolskiego jest to, że jest bardzo dużo dział samobieżnych.

Na 345 czołgów przypada aż 240 dział samobieżnych.

Specjalnych dział przeciwpancernych 57-mimetrowych.

A więc widzimy wybitnie przeciwpancerny charakter artylerii Armii Pancernej.

Korpusie Pancernym jest 11500 żołnierzy.

Brygada liczy 3545 żołnierzy.

A to na tle innych radzieckich armii pancernych była silna armia wtedy?

To nie jest wielka i potężna armia pancerna na tle 2 Armii Pancernej Gwardii czy 3 Armii Pancernej Gwardii.

Rokosowski zbiera więc nad Narwią potężny taran licznych armii i korpusów II Frontu Białoruskiego.

W odróżnieniu od Koniewa jest posłuszny koncepcjom Żukowa i wytycznym, doktrynalnym Armii Czerwonej, które mówią, że w natarciu, w operacji ofensywnej, w pierwszej fazie armie ogólnowojskowe bez pomocy armii pancernych muszą przełamać front, a dopiero po przełamaniu frontu wolną przestrzeń operacyjną należy wprowadzić w wyłom armię szybką.

Armię w kierunku na Mława, Litzbark, Malbork, wprowadzona zostanie 5.

Armia Pancerna Gwardii.

Dlatego kiedy Rokosowski rozpoczyna natarcie, armia pancerna stoi 150 kilometrów od pozycji wyjściowych, od linii frontu, po czym w ramach gotowości bojowej zarządzonej 11 stycznia zaczyna przechodzić w strefę przyczółków radzieckich na zachód od Narwi.

14, 15, 16 stycznia, kiedy inne wojska Frontu Rokosowskiego ciężko już walczą, korpusy i brygady Wolskiego kierują się na pozycje wyjściowe.

Walki w tym rejonie mają charakter decydujący dla podważenia pozycji niemieckich i de facto częściowego rozbicia drugiej armii niemieckiej i wyjścia Rosjan na wolną przestrzeń operacyjną.

5.

Armia Pancerna Gwardii ma duży udział w sukcesie.

Miejsce pogromu carskiej armii w 1914 roku.

Radziecka 5.

Armia Pancerna Gwardii bierze teraz szturmem.

W dzienniku działań bojowych 5.

Armii Pancernej Gwardii operacji zajęcia wsi Grunwald poświęcono trzy strony maszynopisu.

160-stronnicowym dokumencie opisującym zadania od stycznia do kwietnia 1945 roku.

A jak bardzo Niemcy byli zaskoczeni działaniami 5 Armii?

O godzinie 3.35 rano 22 stycznia 1945 roku Rokosowski wydaje rozkaz Wolskiemu.

Korpusem Pancernym na skrzydle prawym, w dniach 23, 24, 25 stycznia 5.

Armia Pancerna Gwardii wykonuje zadanie Rokosowskiego.

Zresztą to podejście 5 Armii Pancernej Gwardii konkretnie pod Elbląg, ono było bardzo niejednoznaczne, ponieważ 5 Armia Pancerna Gwardii miała wyjść nad Zalew Wiślany i odciąć Niemców w Prusach Wschodnich.

Tak chodziło o to, żeby grupę armii Środek, potem przemianowaną na grupę armii Północ, odciąć od Pomorza.

To był trzeci batalion czołgów 31 Brygady Pancernej 29 Korpusu generała Małachowa.

I to potem było powodem sporu w dowództwie armii, a nawet frontu.

Elbląg został formalnie zdobyty przez Armię Czerwoną 10 lutego 1945 roku.

9-10 lutego 1945 roku.

Piąta Armia Pancerna Gwardii była tu forpocztą, ale ten rajd kapitana Diaczenki z 23 stycznia spotkał się w dowództwie II Frontu Białoruskiego z wyraźną dezaprobatą.

Ostatecznie 5 Armia Pancerna Gwardii wychodzi nad Bałtyk, to znaczy nad Zalew Wiślany, osiągając rejon Tolkmicka i Fromborka.

Zasadniczo wojska wychodzą nad zalew na zachód od Tolkmicka i w rejonie Tolkmicka 25 stycznia w godzinach wieczornych i popołudniowych.

Można powiedzieć, że w ciągu 7-9 dni armia z rejonu Przasnysza przemieściła się do Elbląga i w walce przeszła ponad 500 km.

Klasyczny, wręcz szkolny przykład prawidłowego użycia armii pancernej w warunkach działania na obszarze wolnej przestrzeni operacyjnej.

Imponujące uderzenie tym bardziej, że 5 Armia Pancerna Gwardii w październiku jak dojechała do Kłajpedy to odcięła Grupę Armii Północ od Grupy Armii Środek, a teraz dojeżdżając do Elbloga odcina Grupę Armii Wisła od Grupy Armii Środek.

Mimo, że to gwałtowne natarcie przez Mławę, Działdowo, Nigdzice i Ławę, Ostródę, aż po Elbląg, gwałtownie wyczerpuje potencjał bojowy armii.

25 stycznia korpusy meldują.

Straty osobowe sięgnęły do tej pory 1500 żołnierzy.

To niedużo jak na 36 tysięcy stanu wyjściowego, ale pozostało na chodzie niespełna 200 pojazdów pancernych, a armie, z którymi współpracuje Armia Pancerna Gwardii, czyli Armie Ogólnowojskowe Rokosowskiego, 48 i 2 Armia Uderzeniowa, znajdują się o 60-70 kilometrów na południowy wschód od zgrupowania Armii Pancernej.

27 stycznia, zgodnie z tym założeniem, armii zostaje podporządkowany 42.

A zatem teraz jakby przeciwnikiem są Niemcy w obszarze operacyjnym Królewca, gdzie armia niemiecka wycofuje się z Mazur, wycofuje się z Warmii.

Rokosowski nie ma już siły, aby z zachodu na wschód docisnąć Niemców bardziej wyczerpaną w walkach 5 Armią Pancerną Gwardii.

5 dział SU-100, 10 SU-85, 12 SU-76 i 1 Shermana.

18 T-34, 3 Shermany, 10 SU-152, 9 SU-85, 16 SU-76, razem 56 pojazdów bojowych, aktywnych bagnetów mniej niż pół tysiąca.

Jeśli chodzi o ciężką artylerię, to w 376 pułku jest 5 sprawnych SU-152.

Ostatnie dni stycznia i pierwsze 10 dni lutego 1945 roku.

W zależności od tego, ile czołgów uda się usprawnić, ile czołgów dojedzie z linii tego imponującego wcześniej natarcia, gotowość bojową utrzymuje 140-150 pojazdów w skali całej armii.

A zatem mówimy o dwóch korpusach pancernych, samodzielnej brygadzie i grupie pułków artylerii samobieżnej, ciężkiej, a tutaj jest 140-150 pojazdów razem.

Korpusy to ekwiwalent jednej zbiorczej brygady pancernej.

Wolski prosi o wsparcie, ale Rokosowski informuje go w pewnym momencie, że ze względu na priorytet na zachód od Wisły, jego armia przejdzie w pas III Frontu Białoruskiego, który walczy na obszarze Prus Wschodnich i 10 lutego 1945 roku wyczerpana walkami 5 Armia Pancerna Gwardii przechodzi w skład III Frontu Białoruskiego.

Rokosowski oddaje część swoich armii prawego skrzydła, które ugrzęzły w Prusach Wschodnich, a lewym skrzydłem prowadzi operację na Pomorzu Gdańskim.

A co ta zmiana oznaczała dla samej 5 Armii Pancernej?

Ta mordercza, krwawa walka, także w warunkach przejmowania przez nieprzyjaciela inicjatywy, oznacza dalszą redukcję potencjału armii.

W XXIX Korpusie Czołgów zostały 53 pojazdy pancerne i 295 bojców.

To znaczy te raporty są bardzo podobne do raportów Guderiana z drugiej grupy pancernej pod Tułą w listopadzie w grudniu 1941 roku, kiedy on tam dojechał z kilkudziesięcioma czołgami.

Tutaj w lutym 1945 roku Niemcy jedyne co mogą zrobić, to jeszcze przez dwa miesiące wydać Armii Czerwonej ciężką i krwawą bitwę.

Dowództwo armii melduje zrozpaczone.

Zasadnicze zadanie, jak powiedziałem, korpusów brygad to wsparcie armii ogólnowojskowych, strzelców.

Część brygad w ogóle przesunięta zostaje do 48 Armii jako wsparcie bezpośrednie, bo te brygady są już tak słabe, mają tak mało czołgów, że mogą robić za półki i dywizjony wsparcia, ale nie mogą wykonywać zadań samodzielnych.

Generał Wolski ma jeszcze nadzieję, że armia zostanie wzmocniona, ale 1 marca 1945 roku dostaje rozkaz, który uświadamia mu, że to koniec.

Informuje go, że armia zostaje rozdzielona, że X Korpus Czołgowy pozostaje, a reszta armii ma odejść ponownie w pas II Frontu Białoruskiego.

Korpus, który pozostaje przy armii, ma takich pojazdów 31, w tym 7 czołgów T-34, 5 dział SU-152, 4 działa SU-85, czy też 9 dział SU-76, czołgów typu Sherman w gotowości bojowej zostaje 6.

Coś takiego właśnie spotyka 5.

Armię Pancerną Gwardii.

Brygada Zmechanizowana, która na początku marca odtwarza 100% gotowość w zakresie czołgów i ma 1500 aktywnych bagnetów w trzech batalionach, czyli więcej żołnierzy w rozumieniu fizylierów, czyli taki odpowiednik niemieckich grenadierów pancernych.

Ale zasadniczo można powiedzieć, mimo potem obecności pod Gdańskiem, że na początku marca 1945 roku dla 5 Armii Pancernej Gwardii wojna się skończyła.

Raport z 5 marca informuje, że w 29 Korpusie Pancernym w 25 i 30 Brygadzie Czołgów nie ma ani jednego sprawnego czołgu.

I 5 Armia Pancerna tak naprawdę walczy aktywnie od 17 stycznia 1945 roku, gdzie bierze udział w bitwie o Muawę, do de facto 1 marca 1945 roku, gdzie ostatnie jeszcze dni stycznia, całe luty 1945 roku to są walki w rejonie Zalewu Wiślanego.

Czyli mówimy o walkach, które trwały 6 tygodni, przy czym w pierwszym tygodniu operacji armia ta przeszła razem z manewrami 500 kilometrów.

Każdy mówi o stratach armii w tym samym okresie i każdy podaje inne wartości.

Z 36, którzy zaczynali operację, to jest bardzo dużo, jak na ten etap wojny w przypadku armii, która zwycięża.

Armia traci w walce 480 pojazdów na 585, czyli praktycznie wszystkie.

Praktycznie wszystkie T-34, M4, Su-76, Su-85 zostają odstrzelone.

W przypadku SU-100 na 42 pojazdy, które rozpoczynały operację, straty wynoszą 51.

To jest z perspektywy wielkości armii liczba wręcz astronomiczna.

W zakresie działu SU-100 straty wynoszą 23 pojazdy, ponad 50% stanu początkowego.

Najmniejsze straty poniesiono w Shermanach i w czołgach ciężkich IS-2, największe w czołgach T-34-85 i właśnie w działach SU-100.

Dokładnie 1083 naprawy w styczniu i w lutym 1945 roku.

Ponad 500 remontów krótkich.

Wyremontowano ponad 550 czołgów T-34.

56 remontów przeszły działa SU-100.

W przypadku SU-152 170 remontów.

500 kilometrów.

Prawie 500 pojazdów wyeliminowanych z walki, wychodzi jeden czołg na jeden kilometr.

Piąta Armia Pancerna Gwardii wyparowała.

Ale nawet dla pozornie niezwyciężonej Armii Czerwonej to było już trochę za dużo.

W ogóle pierwsze 4 miesiące 1945 roku znacząco przewyższały w stratach bezpowrotnych straty z analogicznego okresu w roku 1943 czy 1944.

Piąta Armia Pancerna Gwardii, jeśli chodzi o czołgi, zawojowała się na śmierć, ale przeszła do historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej jako jeden z najbardziej skutecznych związków operacyjnych wojsk pancernych, a operacja natarcia na Elbląg jako jedna z najbardziej jasnych kart w jej historii.