Mentionsy

Aleksander Weisberg-Cybulski.

Dlaczego o Weisbergu Cybulskim warto pamiętać i warto dyskutować?

O tym wszystkim rozmawiam dziś z profesor Ireną Grudzińską-Gross, autorką biografii Aleksandra Weisberga-Cybulskiego.

Pani profesor, Aleksander Weisberg-Cybulski, jeżeli w ogóle jest znany, no to przede wszystkim ze swojej książki Wielkaczystka, takie to tłumaczenie tytułu na język polski.

Ale pani historia z Wielką Czystką i z Weisbergiem Cybulskim też ma taki aspekt zupełnie prywatny, prawda?

No i Weisberg-Cybulski robi to samo.

Dla nas tym najważniejszym rozczarowanym jest sam Weisberg-Cybulski, o którym napisała pani znakomitą książkę.

Powiedzmy naszym słuchaczom, kim właściwie jest Aleksander Weisberg-Cybulski, bo tak jak powiedzieliśmy sobie, to nie jest postać dobrze znana, a szkoda.

Bardzo wcześnie Weisberg już w szkole związał się z takimi socjalistycznymi organizacjami młodzieżowymi.

I takim też niechętnym turystą do Związku Radzieckiego był Aleksander Weisberg.

Czyli mamy taką sytuację, że jest właśnie 1 stycznia dokładnie roku 1940, Aleksander Weisberg, jeszcze nie Cybulski, zostaje przekazany przez jedno totalitarne państwo, które miało być rajem robotników i chłopów i tym rajem komunistów.

Tutaj śmierć, tutaj głód, a Weisberg, jeszcze nie Cybulski, Weisberg po prostu w gruncie rzeczy opływa w dostatki i chętnie wcina te swoje ukochane czekoladki.

Ktoś z rodziny jego przyjaciela Marcela Finstera przyniósł mi list, który on napisał, Weisberg, do Finstera w 1943 roku, już z Warszawy, mówiąc mu, martwię się o to, że ty powiedziałeś komuś tam, tam nie jest jasne komu.

Weisberg Cybulski to jest postać, która odchodzi w roku 1964, ale do tego momentu dzieje się szalenie dużo.

Jest tutaj Armia Czerwona i jest NKWD, które tego samego Weisberga w latach 30. najpierw aresztowało, a potem oddało Niemcom.

I po wojnie w związku z tym Weisberg postanowił być cybulskim i wziął polskie obywatelstwo i wziął polski paszport.

Aleksander Weisberg-Cybulski znajduje się na zachodzie, na emigracji.

I Aleksander Weisberg-Cybulski, jak sobie powiedzieliśmy, jest najbardziej znany ze swojego wielkiego, bardzo ważnego dzieła, Wielka Czystka.

Artur Kessler był w okresie 1946 roku, wtedy kiedy Weisberg po raz pierwszy znalazł się jako Cybulski, zresztą za granicą, w Szwecji i napisał wielki taki list do wszystkich swoich przyjaciół, prosząc o rozsyłanie.

Kessler dowiedział się o tym i od razu zaproponował, żeby Weisberg napisał książkę.

Nie tylko, ponieważ doświadczenie Weisberga było niezwykłe.

Pani profesor, to ja tutaj wejdę w słowo i ten sam temat od trochę innej strony chciałem uchwycić, no bo dużo już powiedzieliśmy o Weisbergu, przede wszystkim to, że był człowiekiem racjonalnym, był fizykiem i to naprawdę nielichym, prawdziwie wybitnym, no to jak to w ogóle pogodzić?

No właśnie, cytat z pani książki o Weisbergu Cybulskim.

Sam Weisberg jest tutaj dobrym przykładem, ale zanim poszło wielu wybitnych naukowców niemieckich, austriackich z różnych krajów całej,

Powiedziała już Pani wcześniej o tym, że Weisberg doświadczył hołodomoru, to znaczy widział, mógł zobaczyć, ale to sobie jeszcze zracjonalizował.

Pani profesor, był, czego dowiódł zresztą w swojej książce Weisberg, człowiekiem refleksyjnym, więc jak pani sądzi, czy on, patrząc z perspektywy na swoje przeżycia w Związku Radzieckim, on czuł się bardziej ofiarą?

Aleksandrowi Weisbergowi Cybulskiemu jest zupełnie uzasadniona.

To znaczy, patrzymy na Aleksandra Weisberga-Cybulskiego jako na człowieka jednocześnie stanowiącego pars proto, to część całej generacji, całej kohorty, grupy bardzo takiej, bardzo istotnej, bardzo ważnej też dla kultury europejskiej XX wieku, ale z drugiej strony jest postacią wyjątkową.

Aleksander Weisberg-Cybulski wybrzmiewa jako kronikarz odchodzenia takiej drogi do komunizmu i odchodzenia od komunizmu.

Przeszli, których życie się ułożyło podobną trajektorią i w tym sensie wydaje mi się, że Aleksander Weisberg-Cybulski też jest okazją, żeby spojrzeć na taki bardzo poważny, istotny fenomen intelektualny, do pewnego stopnia też moralny, jeżeli chodzi o życie intelektualne Europy.

Wśród pytań, które miałem pani zadać było to, czy Aleksander Weisberg-Cybulski jest w ogóle postacią, o której w Muzeum Historii Polski warto mówić, ale no to chyba już żeśmy sobie ustalili, że warto.

To jest człowiek, który doskonale wszystko pamięta, doskonale wszystko zapisał, trochę się wybielał, ale doskonale wszystko opisał i w związku z tym, jeżeli ktoś chce zrozumieć, na czym polegał ten mechanizm, jeżeli chce zobaczyć też, co było atrakcyjnego dla osoby takiej jak Weisberg i im podobnych,

I o tym wszystkim Aleksander Weisberg-Cybulski pisze.

Bardziej pisze przede wszystkim o jego własnym doświadczeniu komunizmu, ale w książce Wielka Karuzela o życiu Aleksandra Weisberga-Cybulskiego o tym wszystkim możemy przeczytać.