Mentionsy

Nieznane baśnie braci Grimm.

Uznałem jednak, że to by było chyba zbyt mocne wejście, więc usłyszeliście krotochwilną historię Hansa i Turiny z pierwszego wydania baśni braci Grimm, całkiem niedawno przetłumaczonego po raz pierwszy na język Mickiewicza.

Zaginiony księgozbiór braci Grimm.

Tych braci Grimm od Jasia i Małgosi, Czerwonego Kapturka i tak dalej.

Otóż, przede wszystkim bracia Grimm nie byli bajkopisarzami, tylko raczej zbieraczami takich opowieści, a poza tym dla niemieckiej kultury są o wiele ważniejsi, z innych powodów, o których dalej.

No i cóż, oczywiście, że mamy własne baśnie, to nie jest dla nikogo nowością, ale być może niektórych zaskoczy fakt, że te opowieści są nieraz bardzo podobne, żeby nie powiedzieć, że różnią się tylko w szczegółach o tych braci Grimm.

Postanowiłem więc zbadać głębiej temat i zaprosiłem do rozmowy autorkę odkrycia, profesor Elizę Pieciul-Karmińską, z którą porozmawiamy za chwilę o braciach Grimm, o baśniach i bajkach, ich znaczeniu i tym, co łączy te opowieści w Polsce, Niemczech, Indiach czy Chinach.

Do Hesji, skąd pochodzili bracia Grimm, trochę za daleko, na to przyjdzie kiedyś pewnie czas, ale pokręciłem się koło domu, znaczy po Wielkopolsce, szlakiem tutejszych baśni i legend, za przewodnika mając głównie Oscara Kohlberga.

Będzie dzisiaj parę baśni, uwaga, z pierwszego wydania zbioru Braci Grimm.

Adama Mickiewicza w Poznaniu, która dwa lata temu odkryła w poznańskiej bibliotece książki z księgozbioru braci Grimm.

Pani profesor jest autorką najnowszego, pełnego przekładu baśni braci Grimm, jak i wydanego dwa lata temu wyboru tekstów z pierwszego ich wydania, to znaczy baśni, które zostały z różnych względów później odrzucone albo ocenzurowane, bo były na przykład za brutalne.

Rumpelstück to tytuł baśni braci Grimm.

Kiedy w roku 2007 rozpoczęłam pracę nad przekładem pełnego wydania baśni braci Grimm, to zrozumiałam, że jest taka baśń niezwykle lubiana w Niemczech, Rumpelstiltschen, po angielsku Rumpelstiltskin, być może znana postać dzięki czwartej części filmu Shrek.

I to się potem rozrosło w taką opowieść o baśniach braci Grimm, baśniach, literaturze, bo okazało się, że jest wiele osób, także dorosłych, a zwłaszcza dorosłych, które bardzo lubią baśnie.

Baśnie braci Grimm.

Są także legendy, a legendy są zwykle związane z konkretnym miejscem albo z jakąś postacią historyczną, więc tu nawet Grimmowie starali się zrobić taką cezurę i powiedzieć, baśnie są bardziej właśnie magiczne, legendy są bardziej historyczne.

Zresztą gdyby pan rzucił okiem na zbiór Grimmów, który zawiera, o czym czasami zapominamy, 200 tekstów, bo ten pełne wydanie Braci Grimm dwutomowy to jest 200 fabuł, to tak naprawdę tam także trudno doszukać się takiego...

Znajdziemy tam właśnie legendy, ale znajdziemy tam także opowieści sowizdżalskie, żarty, skecze, fragmenty pieśni, więc to pokazuje, że to co Grimmowie zebrali, to co zaprezentowali nam jako baśnie, też de facto same w sobie nie do końca są baśniami.

Odkrycie biblioteki, części biblioteki braci Grimm.

Może opowiedzmy najpierw o tym, kim byli bracia Grimm i dlaczego...

W sumie w rodzinie Grimmów była szóstka dzieci, pięciu synów, jedna córka.

I Grimmowie bardzo szybko zrozumieli, że to jest ich powołanie.

No i wtedy Grimmowie zaczęli otrzymywać listy od znajomych, którzy mówili, no nie, tego się w ogóle nie da czytać dzieciom, co wyście tam napisali.

Wilhelm Grimm uważał, że ta baśnia absolutnie powinna znaleźć się w zbiorze dla dzieci, bo on wiele z niej wyniósł, bo mówił, że usłyszał ją od swojej mamy i wiele się z niej nauczył.

Tak, i większość przekładów na języki obce tak naprawdę opiera się na tym ostatnim, kanonicznym i tak samo, jeżeli Państwo znacie baśnie Grimmów, to zapewne jest to wydanie siódme.

Chciałem porusić do samych braci Grimm.

Kiedy skończyły się wojny napoleońskie, zresztą tu dopowiem taką ciekawostkę, Jakub Grimm zdążył być prywatnym bibliotekarzem brata Napoleona Bonapartego Hieronima, który został obwołany królem nowo powstałego Królestwa Westfalii.

Udało się tego uniknąć, ale na przykład Jakub Grimm musiał w ciągu 24 godzin opuścić kraj.

Jakub, Wilhelm, Herman i biały, który tutaj upamiętnia Augustę Grimm, czyli siostrę.

Jest też bardzo ciekawe, bo Herman Grimm, najstarszy syn, zresztą uznany profesor germanista, poszedł w ślady stryja i ojca, był bezdzietny.

Rudolf Grimm nigdy nie wziął ślubu, Auguste Grimm także nie i na szczęście Rudolf Grimm miał nieślubne dziecko.

To, że te książki w Poznaniu się pojawiły oraz jest to oczywiście związane z tym, że Poznań był pod zaborem pruskim, więc te związki wynikają z tego, a nie wynikają one z ich historii życia, bo tak naprawdę Grimmowie z Poznaniem nie mieli żadnego związku.

Od razu zaczęłam inaczej na Poznań patrzeć, że sam Jakub Grimm tutaj był.

I cofając się jeszcze do życia Grimmów, kiedy Jakub umierał, Wilhelm zmarł pierwszy, Jakub cztery lata później, to Jakub na grobie, przepraszam, na łożu śmierci, tak naprawdę ta biblioteka była najważniejszą rzeczą tak naprawdę w ich życiu.

I wtedy Herman Grimm, przychylając się do tej prośby, całą tę bibliotekę przekazał uniwersytetowi w Berlinie.

Właśnie w ramach tych podarunków okazało się, że przysłano nam część książek z księgozbioru braci Grimm.

Jeżeli jest sześć tomów Grimmów, to może jest ich więcej.

XX wieku przez takiego germanista, który całe swoje życie, Ludwig Dennecke się nazywał, całe swoje życie spędził, żeby spisać bibliotekę Grimmów z różnych źródeł.

I wtedy był już ten moment taki właśnie detektywistyczny poszukiwania śladów Grimmów.

I ten ex libris, który głosi z biblioteki braci Grimm, no to wtedy już wiadomo, trafienie jest stuprocentowe.

Co jest charakterystyczne, że Grimmowie, kiedy publikowali baśnie, i to przecież był moment, kiedy 1812, wyganiali Napoleona z Niemiec.

Więc w Polsce mamy zapewne nasze własne odpowiedniki tych samych baśni, które u siebie spisywali Grimmowie.

Dlaczego w takim razie baśń braci Grimmu jest największy sukces?

Czemu nie Perot na przykład, gdzie te motywy kota w butach, śpiącej królewny się pojawia w Czerwony Kapturek wcześniej niż u Grimmów?

A kojarzymy te baśnie jako właśnie baśnie braci Grimmu.

Zakładam, że była Pani przynajmniej w części miejsc związanych z braćmi Grimm.

To znaczy, że mamy możliwość odwiedzenia miejsc, w których bracia Grimm a to żyli, a to z których de facto te baśnie pochodzą.

Samo Kassel niestety zostało bardzo zniszczone w czasie II wojny światowej, więc te miejsca, gdzie Grimmowie żyli, konkretne budynki już w większości nie istnieją, chociaż jeszcze się da znaleźć.

za jakiś czas, ale mnie bardzo zaciekawiło miejsce karczma, która istniała w czasach braci Grimm, w której wychowywała się jedna z najważniejszych informatorek braci Grimm i w której możemy do dzisiaj zjeść i wypić być może coś podobnego do tego, co jadło się w tych czasach.

I ci hugenoci potem opowiadali Grimmom te baśnie, potem się określali.

Jeden z braci Grimm opisywał tą Dorotę jako kobietę, która miała lat 55, ale była jeszcze żwawa.

Na koniec chciałbym jeszcze zadać bardziej prywatne i nieszczególnie oryginalne pytanie, ale skąd wzięło się to pani zainteresowanie baśniami i braćmi Grimm?

Nieznane baśnie braci Grimm.

Zainspirowany tą rozmową postanowiłem poszukać takich samych wątków jak u Grimmów w Wielkopolsce.