Mentionsy

Czechostacja
16.09.2025 05:45

Tatra - samochody z Czech, które zmotoryzowały przedwojenną Europę | opowiada: Karol Machi

Czy wiedzieliście o tym, że koncepcję karoserii aerodynamicznej, redukującej spalanie i poprawiającej właściwości jezdne po raz pierwszy w seryjnie produkowanych samochodach zastosowała właśnie Tatra? I że nie były to wcale ciężarówki? Bo w okresie międzywojennym ta wywodząca się z malutkiej Koprzywnicy w czeskiej części Śląska, marka produkowała również - a może głównie, samochody osobowe. Samochody, które zmotoryzowały Europę.

91 odcinek Czechostacji, pierwszy z serii poświęconej czechosłowackiej i czeskiej motoryzacji, opowiada właśnie o Tatrze. W historię tej marki wprowadza mnie Karol Machi, historyk motoryzacji z wrocławskiego ośrodka Pamięć i Przyszłość, zarazem kolekcjoner i autor poświęconego starym czechosłowackim pojazdom instagramowego profilu Machiny.

Swoją drogą - Tatra doskonale nadaje się do tego, by pokazywać złożoną, wymykającą się prostym narodowościowym kalkom historię terenów dzisiejszych Czech. U początków Tatr leży bowiem zakład założony w niewielkim miasteczku tzw. wówczas Austriackiego Śląska, części Królestwa Czech. W samym miasteczku dominowali akurat Czesi, ale wcale nie jesteśmy pewni w jakim języku mówił w domu Ignác Šustala, w wielu ówczesnych dokumentach zapisywany jako Ingaz Schustala. Wiemy natomiast, że jego matka pochodziła z Tychów. Šustala zaczynał od powozów i bryczek, potem robił wagony kolejowe, w 1897 roku wypuścił w świat pierwszy samochód - Presidenta. Wówczas jeszcze pod marką NW, skrótem od Nesselsdorfer Wagenbau-Fabriks-Gesellschaft, czyli po prostu neselsdorfską fabryką pojazdów.

W odcinku jest też m.in. o aerodynamicznych limuzynach, o samochodzie, którym ewidentnie inspirował się projektując garbusa Ferdynand Porsche i o jednej czechosłowackiej komedii, która dała imię samochodowi, który w międzywojniu trafił pod czechosłowackie strzechy. W związku z tym jest nawet w odcinku jedna piosenka ;) Tę opowieść o Tatrze kończymy w 1945 roku, ale będzie ona miała swoją kontynuację już za dwa tygodnie - wówczas opowiemy o powojennych modelach marki z Koprzywnicy. I o tym, co i gdzie zwiedzać, jeśli będziecie chcieli zapoznać się z Tatrą bliżej.

Jeśli podcast Wam się podoba i chcecie pomóc go rozwijać, możecie zostać Patronami lub Patronkami Czechostacji w serwisie Patronite. W tym tygodniu zdecydowali się na to:

Eliza, Jiří, Olga i Piotr

Bardzo Wam dziękuję <3

Jeśli ktoś chce wesprzeć moją pracę a nie ma ochoty zobowiązywać się na dłużej, może mi też po po prostu postawić wirtualną kawę w serwisach Suppi, bądź Buy Coffee - gdzie Wam wygodniej.

Za wszelkie wsparcie, także to dobrym słowem, łapką w górę, subskrypcją czy komentarzem - bardzo dziękuję. 

Jak zawsze proszę też o wszelkie sygnały zwrotne w komentarzach czy mediach społecznościowych Czechostacji.
Interakcje z Wami nie tylko są dla mnie często inspiracją przy wymyślaniu tematów kolejnych rozmów. One po prostu bardzo mnie motywują. Za co również - a właściwie to najbardzej, dziękuję.

No i karmią algorytmy - dzięki waszej aktywności platformy podcastowe czy media społecznościowe uznają, że warto Czechostację pokazać też tym, którzy do tej pory jej nie znali.

W jinglu podcastu wykorzystuję fragment IX symfonii „Z Nowego Świata” autorstwa Antoniny Dvořáka, działającego z MUSOPEN.ORG

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 28 wyników dla "Ledwinka"

części pierwsze, następnie złożyli, no i podczas tego składania i rozkładania tego będza pomagał młody, można powiedzieć mechanik dzisiaj, zaledwie 19-letni Hans Ledwinka.

No, oczywiście Hans Ledwinka.

w których, uwaga, Hans Ledwinka objął już wtedy takie stanowisko szefa działu projektowania samochodów.

To znaczy pewne rzeczy po roku to już były jakieś wykopaliska, więc co w tym czasie ten młody geniusz Ledwinka, to tak kolejna uwaga na marginesie, on też doskonale pokazuje złożoną historię etniczną tych terenów i tej marki, urodzony w Austrii.

Równocześnie Ledwinka, chociaż wiem, że nazwisk się nie powinno tłumaczyć, ale tu, żeby to pokazać, no to jest nazwisko czeskie, to oznacza nereczkę, dosłownie.

Ledwina to jest nerka, ledwinka to jest nereczka.

Moglibyśmy powiedzieć, że taka nerka od kołczanu prawilności się czasami używa określenia ledwinka.

No więc już samo to, że ten Hans Ledwinka się zapisywał przez W, pokazuje, że chociaż miał bardzo czeskie nazwisko, to Czechem zdecydowanie etnicznie, jeżeli mówimy o etnosie, Czechem zdecydowanie nie był.

No więc co ten Ledwinka takiego, odkąd zabrał się za to konstruowanie tych samochodów do Wielkiej Wojny, do Pierwszej Wojny wymyślił i z czego w ogóle wówczas ten Nesseldorfer, to NW było znane?

Tak jak już mówiłem, jeżeli 19-letni Ledwinka pomaga w rozkręcaniu i składaniu pierwszego samochodu na ziemiach czeskich, widać było, że pójdzie jednak w tą stronę.

To wszystko złożyło się na to, że pod koniec 1905 roku Hans Ledwinka znów wraca do Nesseldorfera i rozpoczyna pracę nad samodzielnym projektem nowych samochodów i silników.

No i wtedy też oficjalnie Hans Ledwinka staje się dyrektorem działu samochodowego, zdecydował się w ogóle zrezygnować ze swoich projektów i stworzyć jeden dobry samochód, który miał być nazywany typem S i ten typ S miał być napędzany 3-litrowym silnikiem, 4-cylindrowym.

Ledwinka wpadł w wielką furię i znów ich drogi się rozeszły.

Tym razem Ledwinka odszedł do austriackiego Sztejra.

Bo Ledwinka już w stejrze, jeżeli tak mogę markę Steyr odmienić na polski, chciał przekonać kierownictwo do zbudowania samochodu dla wszystkich, dla mas, nie tylko dla tych wybranych.

Ledwinka zaczął pracować nad samochodem popularnym od właśnie 1921 roku, około 1923 roku...

Więc Ledwinka pomyślał, a co gdybyśmy w tą rurę wrzucili wszelkie komponenty, które z jednej strony będą osłonięte w środku tą rurą, a z drugiej strony tak naprawdę odchudzimy ten samochód o całą tą rozbudowaną konstrukcję ramy, tak jak właśnie powiedziałeś.

Tymczasem Ledwinka w swoim czasie robił najnowocześniejsze samochody na świecie, do czego zaraz dojdziemy.

A to jest bardzo dobre pytanie, bo Ledwinka postawił na silniki chłodzone powietrzem głównie ze względów na to, że te silniki przez swoje orzebrowania cylindrów potrafiły tak naprawdę bardziej wyrównywać temperaturę.

Natomiast równolegle z Hagi Mrśką najpierw na deskach konstrukcyjnych, a później na drogach pojawiają się modele, gdzie znów Ledwinka, czy może właśnie wtedy Ledwinka,

Jak Ledwinka ukształtował ówczesny wygląd i funkcjonalność samochodu spalinowego?

To zaraz sobie powiemy, czy to na pewno zrobił Ledwinka, muszę tak przewrotnie zagaić, ale wprowadźmy naszych słuchaczy w tą atmosferę.

Hans i Erich Ledwinka oraz Erich Übel Aker.

Jedni twierdzą, że Garbus był plagiatem, to znaczy, że Porsche, który się zresztą znał z Ledwinką dobrze, no Ledwinka był wówczas jednym z najbardziej znanych konstruktorów w Europie, no obaj panowie byli niemieckojęzyczni, no więc jedni mówią, że...

Ledwinka i Porsche się znali i kolegowali.

cofnąć się do czasu, kiedy Ledwinka pracował w firmie Steir, bo już wtedy namawiał kierownictwo, żeby stworzyć samochód popularny, jak już powiedzieliśmy, samochód dla ludu.

Steir nie wyraził tej zgody, Ledwinka wrócił, jak już mówiliśmy, do Tatry.

Wspomniałeś ty również o tym, że Hans Ledwinka zdał się z Ferdinandem Porsche, który w ogóle, tak jak już też mówiliśmy, urodził się we Wratislawicach nad Nisą.