Mentionsy

Witam Państwa i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu Literatura ze środka Europy.

Dzisiejszy odcinek to jest odcinek, który ukazuje się w ramach serii Literatura jako kłamstwo, a kłamać będzie dzisiaj Michelle Leris albo kłamać będę na temat Michelle'a Lerisa, ja.

Albo w ogóle nie powinno tam być słowa, albo tylko powinien być spójnik i. No, nie wiem.

Jakkolwiek by nie było, bohaterką dzisiejszego odcinka jest książka Michela Leris Mowa słowa.

To są teksty, które ukazały się w dwóch zbiorach tekstów Michela Leris, zbiorze z roku 1966 i zbiorze z roku 1992.

To jest właściwie tekst o Michel Le Riz i trochę o tej książce.

O tej książce, ale z perspektywy życia i twórczości Michela Le Riz i ten tekst zatytułowany jest O tym, co jest mi bliskie.

Nawet bym się zastanawiał, czy nie warto przeczytać go wcześniej, czy nie warto od tego tekstu zacząć lekturę.

Wydaje mi się, że jeżeli nie znają Państwo twórczości Michela Leris, albo nie kojarzą Państwo w sposób pogłębiony francuskiego życia literackiego lat dwudziestych, trzydziestych, czterdziestych, to wydaje mi się, że lektura tego tekstu wcześniej tylko pomoże, bo trochę ustawi perspektywę czytania tego, co będzie później.

A później będzie co czytać, dlatego że w zbiorze mowa-słowa na 195 stronach zawartych jest 28 tekstów Michela Lewis.

Niektóre teksty są bardzo krótkie, mają dosłownie stronę, dwie strony, ale część to są teksty naprawdę dłuższe, takie bardzo konkretne.

Michel Le Riz pojawił się u mnie, w moim kręgu zainteresowań, po pierwsze jako bezpośredni efekt lektury książki Tomasza Swobody.

To jest książka, która pojawiła się u mnie we wrześniu 2024 roku, o ile pamiętam.

No i tam sporządziłem krótką listę autorów, których chciałbym przeczytać i Michel Leris się na niej znalazł.

Natomiast jakoś tak się poukładało, że zanim przeczytałem ten zbiór tekstów, o którym mówię dzisiaj, to przeczytałem Michela Leris Wiek Męski.

Więc po lekturze wieku męskiego trochę już wiedziałem, czego się spodziewać, jeżeli będę czytał mowę słowa.

Ale nie wiedziałem, że tego, czego się spodziewałem, czyli takiej bardzo ogólnoludzkiej refleksji, refleksji naprawdę etnografa.

Tymczasem do pewnego stopnia tak, bo to są teksty tylko o literaturze, co zresztą pod koniec posłowia podkreśla Tomasz Swoboda i mówi, że ma nadzieję, że wkrótce ukażą się teksty Michela Leris o sztuce, w szczególności o sztukach wizualnych, a mowa słowa jest skomponowana w taki sposób, że mowa jest tam tylko o literaturze w różnych jej wymiarach.

No ale ta opowieść o literaturze jest opowieścią etnografa i naprawdę to widać.

Mniej więcej 1 trzecia tekstów to są teksty, które bardzo wyraźnie odnoszą się do problematyki tamtych czasów.

Leris wyraźnie zajmuje stanowisko, wyraźnie opowiada się po jednej ze stron, a kiedy mówię tamtych czasów, to mam na myśli czasy realnej dekolonizacji.

lata czterdzieste, pięćdziesiąte, to jest moment, kiedy ten stary porządek, który jeszcze jakoś przez II wojnę światową się utrzymał, no on już się kończy i ta fala dekolonizacji przesuwa się po całej Ziemi, no i muszą się w tym odnaleźć także etnografowie.

No i Leris się odnajduje.

co z tego wychodzi na poziomie politycznym, ale także co to oznacza na poziomie kulturowym, co oznacza próba opisania świata przy użyciu swojego języka, co oznacza próba diagnozy tego świata przy użyciu swojego języka i swojego zestawu wartości, sposobu postrzegania świata.

To są wątki, które powracają w tych tekstach Michela Leris bardzo regularnie.

To są teksty, w których widać poglądy Michela Leris.

Bo w ogóle cały zbiór mowa-słowa to jest zbiór prawdziwy.

Widać to po pierwsze w tym, że kiedy Leris pisze o ludziach, kiedy pisze chociażby o Raimondzie Queneau, kiedy pisze o Michelu Butorze, kiedy pisze o Raimondzie Rousselu,

I zdecydowana większość tekstów, jeżeli nie wszystkie w tym tomie, to są teksty bardzo osobiste, bo Leris pisze o osobach, które poznał, z którymi spędził ileś czasu, które były towarzyszami jego drogi intelektualnej, jego drogi jako literata i to nie są teksty krytyczno-literackie.

Spory wątek to jest okres surrealizmu i bycia Lerisa na początku tego ruchu.

Bardzo szczere to jest i zresztą Tomasz Swoboda podkreśla w tym tekście o Michelu Lerisie, że rodzaj szczerości, rodzaj takiej pełnej otwartości, rodzaj stanięcia wprawdzie do końca do bólu,

Był jedną z takich ideefiks Michela Leris.

Odsyłam Państwa, jeżeli nie słuchali Państwo, to odsyłam do odcinka o tej książce, gdzie Michel Leris bardzo szczerze pisze o rzeczach, o których się nie pisze.

Teraz trochę lepiej rozumiem ten kontekst, rozumiem dlaczego.

Te teksty są napisane stosunkowo lekko.

Część tych tekstów ma charakter nieco hermetyczny, ale być może ta hermetyczność wynika z faktu braku oczytania mojego.

No nie uczył się, nie uważał i pewne zaległości ma, co tu dużo kryć.

No ale zaległości trzeba nadrabiać i wydaje mi się, że mowa słowa jest dla mnie też wskazówką, co czytać dalej.

I właściwie dzięki Michelowi Leris i dzięki pracy pana Tomasza Swobody

no to wiem, że z całą pewnością pojawi się u mnie Michel Boutor i to będzie książka przemiana, no i to będzie w pierwszym możliwym terminie, czyli wygląda na to, że już w styczniu 2026 roku będzie Michel Boutor.

Będzie także w styczniu Raymond Roussel i to też nieplanowana rzecz, natomiast po tych tekstach w mowie słowa, to są dwa teksty o Raymondzie Rousselu, i także po tekście trzecim, czyli Tomasza Swobody, pokazującym jeszcze dodatkowo kontekst przyjaźni, znajomości, wpływą Roussela na życie Lerisa, no to Raymond Roussel także styczeń 2026 zapraszam, będzie z pewnością.

Będzie także Raymond Queneau, ale z Raymondem Queneau niewiele już zostało.

Właściwie, kiedy mówię te słowa, to już właściwie wszystko jest przeze mnie przeczytane, co było po polsku, ale myślę, że ten tekst...

a właściwie teksty Michele Leris o Raimondzie Keno, wykorzystam w takim jednym zbiorczym odcinku o twórczości Raimonda Keno, trochę podsumowującym Raimonda Keno jako pisarza, jako patafizyka, jako olimpijczyka, więc Michele Leris tutaj też się pojawi.

No i Michele Leris trochę dzięki mowie słowa przywrócił mi moje zainteresowania etnograficzne, etnologiczne.

I dlatego też z pewnością pojawi się u mnie książka Kloda Lewistrosa Smutek tropików.

Czytałem inne rzeczy Lewistrosa, czytałem Luciana Lewibrula, ale Smutku tropików nie znam i bardzo chętnie poznam.

Zwłaszcza, że ten tekst o smutku tropików jest tekstem, który mówi w mniejszym stopniu o tym, co Levi-Strauss mówi jako etnograf, a bardziej o tym, jak ta książka jest napisana i jak bardzo literatura może być wykorzystywana jako nośnik tekstów, które mają coś mówić o kulturze.

Więc to też w sumie trochę dziedzictwo będzie Michela Leris.

No i sam Michel Léris też powróci jeszcze, pewnie jako twórca, ale nie wiem kiedy.

To jest kolejna książka o książkach, kolejna książka z esejami, która tak jakby uchyla drzwi do innych literatur, która uchyla drzwi do innego myślenia.

Bo mimo, że nie sądzę, przyznam, żebym czytał coś Aimé Césaré, poety ciemnoskórego, o tyle sama refleksja Michela Lévis o tym, kim był Aimé Césaré i jak się czuł, co mówił.

jak czuje się człowiek, który jest ciemnoskóry, który pisze po francusku, ale który pisze o innych rzeczach, to samo to jest dla mnie bardzo interesującą refleksją i w ogóle popchnęło mnie w kategoriach myślenia o tym, czym jest

poezja, czym jest w ogóle pisanie, czym jest pisanie z perspektywy rasy, która przez kilkaset lat doświadcza właściwie samych negatywnych rzeczy, a jednocześnie posługuje się językiem, no, powiedzmy sobie jasno, oprawców, a na dodatek pisze to człowiek, który przebywa w miejscu na Martynice bodajże, które zostało pozbawione mieszkańców pierwotnych i zasiedlone przybyszami z Afryki.

To w ogóle niesamowite złożenie rzeczy, które jakoś obciążają.

No nie wiem, być może kiedyś sięgnę, natomiast jakoś naprawdę, mimo że się przymierzam, to po drodze mi z poezją niespecjalnie jest w tej chwili i jeszcze się nie zdecydowałem, ale tekst o M.S.E.

Polecam więc państwu mowę słowa.

Polecam po to, żeby po pierwsze trochę łyknąć francuskiej literatury początku XX wieku, a właściwie powiedzmy połowy XX wieku, ale po drugie też po to, żeby zobaczyć, jak można osobiście pisać o literaturze z perspektywy ludzi, którzy ją tworzyli.

No i polecam też dla tego ultra interesującego tekstu Tomasza Swobody, który ten zbiór zamyka.

Zapraszam do słuchania starszych odcinków podcastu, zapraszam do posłuchania audycji o książce Michaela Leris Wiek Męski, ale także zapraszam do słuchania o pozostałych książkach o literaturze, w szczególności o książkach z serii Domy ze Słów.

No bo tam już jest Giorgio Manganelli, tam już jest Italo Calvino, tam teraz jest Michel Leris.

Pozostawiając Państwa więc z lekturą, mam nadzieję, żegnam się, powrócę wkrótce.

Bardzo, bardzo polecam, bardzo też dziękuję zespołowi za to, że umożliwił mi wykorzystanie swojej muzyki jako oprawy dźwiękowej do tego podcastu.

Jeżeli wysłuchaliście Państwo tego raz, to szczerze powiedziawszy, przy kolejnych odcinkach, jeżeli będziecie Państwo wracać ponownie tutaj, to z punktu widzenia poznawczego sens słuchania mnie jest umiarkowany.

Dalej jest tylko muzyka.