Mentionsy

Szanowni Państwo, rozpoczynamy dzień seminaryjny w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk.

Miło mi Państwa serdecznie powitać i zaprosić do zajęcia miejsc.

Proszę już o ciszę.

Ja się nazywam Monika Stanny i będę miała przyjemność...

prowadzić dzisiejsze seminarium, na którym to i główną rolę odegra pan

Pan Ryszard Wilczyński, który przedstawi nam tytuł swojego wystąpienia.

Odnowa wsi jako paradygmat przemian obszarów wiejskich w Polsce.

I to jest ze znakiem zapytania.

Nie do końca dobrze zaintonowałam.

Czy jest właściwy?

Argumenty przedstawi nam naukowe.

Drodzy Państwo, tytuł tego seminarium nie jest przypadkowy.

Otóż w dniu właściwie dzisiejszym Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa, nasz Instytut Polskiej Akademii Nauk,

Właściwie rozliczył się ze swojego zadania, które to ponad pół roku temu powierzyło nam Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Mianowicie pan ówczesny dyrektor generalny Bogusław Wijatyk wraz z ministrem panem Czesławem Siekierskim poprosili nas, aby Instytut w pewnym sensie objął taki patronat merytoryczny nad kongresem,

Europejskim Kongresem Odnowy i Rozwoju Wsi, który odbył się w maju 2025 roku w dniach 8, 9 i 10 maja w Poznaniu.

I zadanie jakie nam powierzono było podsumowanie tego kongresu, zebranie materiałów i opublikowanie

księgi pokongresowej, którą dzisiaj przekazaliśmy ministerstwu.

W dniu dzisiejszym na naszym spotkaniu, które jest takim dniem promującym zarówno księgę, ale przede wszystkim niosącym dalej temat odnowy wsi, serdecznie witam przede wszystkim prelegenta pana Ryszarda Wilczyńskiego.

i byłego dyrektora generalnego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a w tej chwili rektora uczelni Łukaszewskiej.

Łukaszewski, pana doktora, państwo, to są seminaria otwarte, więc serdecznie państwa wszystkich witam i przechodzę do krótkiego sprowadzenia, a mianowicie opowiedzenia o tym projekcie, jakim była księga podsumowująca wydarzenie.

Można ją tutaj pobrać ze stoliczka.

Zapraszam szczególnie gości do poczęstowania się publikacją.

Proszę Państwa, otóż Europejski Kongres Odnowy i Rozwoju Wsi to było największe wydarzenie polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej i jednocześnie było w całości poświęcone przyszłości, właściwie teraźniejszości i przyszłości obszarów wiejskich.

Organizatorami wydarzenia, tak jak już wspomniałam, było Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ale również we współpracy z Samorządem Województwa Wielkopolskiego.

Partnerami był KOWR, Fundusz Ubezpieczeń i Reasykuracji.

Pewnie nie do końca dobrze rozszyfrowuję tą nazwę.

Związek Województw Rzeczpospolitej Polskiej, Związek Banków Polskich, a partnerem merytorycznym i jednocześnie autorem publikacji był Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.

Księga ma wprowadzenie oczywiście, które współtworzą były minister rolnictwa i rozwoju wsi pan Czesław Siekierski i obecny minister rolnictwa i rozwoju wsi pan Stefan Krajewski.

W spotkaniu w kongresie uczestniczyli ministrowie kilku resortów, między innymi oprócz oczywiście resortu ministerstwa i obecności pana ministra Siekierskiego-Krajewskiego, pana ministra Adama Nowaka, pana ministra Czarneckiego, również była pani minister...

Sobkowiak, która odpowiadała za przygotowanie całej naszej prezydencji oraz minister Paszyk, jak i również ówczesny dyrektor generalny ministerstwa.

Oczywiście to nie są wszystkie osoby, które były na kongresie z WIP-ów.

Trudno by było o wszystkich mówić.

Państwo w książce możecie to doczytać, obejrzeć również.

Gościem honorowym w spotkaniach całego kongresu był komisarz europejski do spraw rolnictwa, pan Christopher Hansen, który oprócz tego, że wprowadził do drugiego dnia kongresu,

to również poprowadził sesję Wizja dla Rolnictwa i Żywności.

Gościem honorowym w Dniu Polskim był były prezydent Aleksander Kwaśniewski, który uczestniczył w panelu podsumowującym 20 lat Polski w Unii Europejskiej.

Program Kongresu obejmował trzy główne dni.

Dzień Wielkopolski, który poświęcony był lokalnym inicjatywom, kobietom, młodzieży i kapitałowi społecznemu.

Dzień Europejski, Dzień Europy skoncentrowany na przyszłości wspólnej polityki rolnej, wzmacnianiu odporności społecznej wsi oraz Dzień Polski dotyczący wyzwań krajowych, demografii, klimatu, energii i bezpieczeństwa żywnościowego.

Właściwie ten Dzień Polski teraz tak patrzę na Pawła Chmielińskiego, zastępcę dyrektora do spraw naukowych w naszym instytucie.

I to są elementy twojego panelu, Paweł, przecież, co nie?

Przestały ten miks zagadnień był w twoim panelu.

Struktura księgi, jaką zaproponowaliśmy w Instytucie podzieliła ten cały dorobek, duży dorobek, bo aż 30 debat i paneli, w których wzięło udział ponad 100 ekspertów z Polski i z Europy i właściwie tym debatom towarzyszyło jeszcze 25 wydarzeń dodatkowych oraz targi Wieś Od Nowa prezentujące dziedzictwo kulturowe i nowoczesność obszarów wiejskich.

A w księdze wyróżniliśmy część pierwszą, która obejmuje obrady plenarne.

Tutaj w słowach kluczowych zawarłam główne zagadnienia, wokół których te obrady wirowały.

Część druga to wydarzenia towarzyszące, w tym również konferencja, konferencja ogólnopolska naukowa, Polska wieś, wizja i odnowa rozwoju.

Przy okazji chętnie zapromuję...

Zapromuję publikację, której wydawnictwem jest Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, a w której zawarte są właśnie...

referaty wygłoszone podczas konferencji naukowej Polska wieś wizja odnowy i rozwoju.

Trzecia część inicjatywy i partnerstwa dla rozwoju obszarów wiejskich skupiły wydarzenia, które dotyczyły samorządu i sieci współpracy, nowoczesnego rolnictwa, ekologii, innowacji oraz społeczności lokalne, kultura i edukacja.

Księga pokongresowa przygotowana przez nasz Instytut zawiera relacje z wydarzeń, plenarnych, konferencji naukowych, warsztatów i debat i dokumentuje, właściwie bym powiedziała bogactwo, takiego słowa świadomie używam, perspektyw, praktyk, idei, jakie wybrzmiały podczas kongresu.

A oto najważniejsze wnioski, jakie udało nam się na tym kongresie zebrać.

Przede wszystkim wieś to nie tylko rolnictwo.

Choć rolnictwo pozostaje kluczowym sektorem na obszarach wiejskich, Kongres pokazał, że rozwój wsi wymaga wielowymiarowego podejścia uwzględniającego jakość życia, dostęp do usług, aktywność społeczną, zdrowie, edukację i kulturę.

Zmiany demograficzne, transformacja energetyczna, kryzysy klimatyczne i zdrowotne wymagają odejścia od modelu opartego na maksymalizacji produkcji, czyli przejścia do nowego paradygmatu, a więc z ilości na jakość.

Potrzebne jest myślenie o wsi jako o przestrzeni odpornej, solidarnej i zrównoważonej, zorientowanej na jakość życia mieszkańców.

Wiele paneli wystąpień podkreślało znaczenie włączenia kobiet i młodych ludzi w planowanie przyszłości wsi, zarówno jako liderów, jak i uczestników procesów decyzyjnych.

Kongres również podkreślił znaczenie oddolnych inicjatyw, aktywności trzeciego sektora, współpracy samorządów i instytucji publicznych, a także roli edukacji dostosowanej do specyfiki terenów wiejskich.

Wielokrotnie powracającym tematem była konieczność racjonalizacji gospodarowania przestrzenią, lepszej ochrony gruntów rolnych i dostosowania usług publicznych, głównie transportu, zdrowia, edukacji i cyfryzacji do rozproszonego osadnictwa wiejskiego.

Odnawialne źródła energii, zalesienia, biogazownie, mikroinstalacje to niektóre tylko ze ścieżek, w których wieś może stać się aktywnym uczestnikiem transformacji energetycznej, a nie jej tylko biernym odbiorcą.

Księga zawiera również propozycje wypracowane w ramach Polskiego i Europejskiego Parlamentu Wiejskiego, wskazujące jakie rozwiązania warto promować w unijnej debacie o przyszłość wsi po 2027 roku.

I kilka takich postulatów zebraliśmy.

Przede wszystkim to jest ustanowienie trwałej formuły współpracy międzysektorowej na rzecz rozwoju wsi z udziałem oczywiście interesariuszy, lepsze dostosowanie polityk krajowych do specyfiki regionów,

gdyż transformacja demograficzna wymusza inne podejście do dostarczania usług publicznych, wzmocnienie roli lokalnych liderów i liderek, wsparcie dla innowacji społecznych i gospodarczych oraz uproszczenie zasad korzystania z funduszy unijnych nie tylko dla rolników, ale i również dla na przykład lokalnych grup działania.

Odnowa wsi.

To jest temat, który był niesiony przede wszystkim przez dzisiejszego prelegenta Ryszarda Wilczyńskiego i ten temat dzisiaj również będzie kontynuowany, więc krótko tylko powiem, że kongres ukazał odnowę wsi jako proces budowania wspólnoty, tożsamości lokalnej i zdolności do planowania własnego rozwoju.

To nie tylko poprawa estetyki, ale głęboka zmiana społeczna i

Wydarzenie proszę Państwa zgromadziło około 4,5 tysiąca uczestników.

Samorządowców, naukowców, polityków, działaczy społecznych i mieszkańców wsi.

Nasza księga adresowana jest właśnie do nich, do decydentów publicznych, administracji rządowej i samorządowej, do literów lokalnych i społeczności wiejskich, organizacji pozarządowych, ekspertów, ale także badaczy i studentów.

To nie tylko dokumentacja, ale inspiracja do dalszego działania i współpracy dla praktyków, liderów lokalnych organizacji i wszystkich, którym bliska jest wieś, bliskie jest sprawne, mądre rozwijanie się obszarów wiejskich.

Wszystkie teksty zgromadzone w tej publikacji to autorskie relacje badaczy z naszego Instytutu.

Badaczy i badaczek oczywiście.

Publikacja zawiera bogaty materiał faktograficzny dokumentujący wydarzenia.

Proszę Państwa, podsumowanie.

Cóż tu można dodać więcej niż to, co jest zawarte w księdze?

Otóż księga stanowi nie tylko dokumentację wydarzenia, ale również inspirację i praktyczny przewodnik dla tych, którzy chcą działać na rzecz odnowy i rozwoju wsi z myślą o ludziach, miejscu i przyszłości.

Dziękuję Państwu za uwagę i zapraszam od razu Pana Ryszarda Wilczyńskiego do kontynuacji tematu i zagadnienia odnowy wsi.

Dziękuję.

Ja poproszę tutaj informatyka, żeby przełączył, a pana poproszę o zainstalowanie się.

Proszę Państwa, ja tak w sprawach technicznych.

Teraz instalujemy prezentację pana Ryszarda Wilczyńskiego, ale umawiamy się w ten sposób, że teraz będzie prezentacja, później będą pytania i dyskusja.

Również postaramy się włączyć obsoby, które dołączyły do nas przez Zuma.

Ryszardzie, oddaję Cię pieniądze.

Dzień dobry Państwu.

Powiem tak, że jest tutaj mi niezmiernie miło, czuję się zaszczycony, że tutaj mogę być.

Zawsze ilekroć jestem w Irwirze to czuję się jak członek zespołu i tak również się czuję dzisiaj.

To wielka frajda.

Jednocześnie chciałbym powitać te osoby, które są z nami online.

Wiele z nich

o to poprosiłem, czy zasugerowałem.

Szczególnie chcę pozdrowić mój opolski zespół, czyli Departament Rozwoju Wsi i Rolnictwa Urzędu Marszałkowskiego.

Jak Państwo widzicie ta prezentacja jest obrębowana już Urzędem Marszałkowskim i logo Opolskiej Odnowy Wsi 2.0.

Serdecznie Was pozdrawiam.

Właśnie, tak jak to zwykle bywa, czasami się

Pospieszy ta prezentacja.

Tak, taki jest temat.

Odnował się jako paradygmat przemian obszarów wiejskich w Polsce i taki temat został zaproponowany i jednocześnie pani dyrektor Monika Stanny była uprzejma zauważyć, że jest, pojawiło się coś, co jest znakiem zapytania.

Powiem tak, że

W procesie uzgadniania tego tematu nie było znaków zapytania.

On się pojawił później i powiem tak, może dobrze, bo to dało mi do myślenia, jednocześnie jak zwykle uruchomiło mój gen przekory.

I to mówię zupełnie szczerze, bo szanowni państwo to powoduje, że w jakimś sensie udowadnianie dla mnie rzeczy oczywistej będzie przeniesione może w dyskusję, gdyby trzeba było to jeszcze robić, a ja się będę chciał skupić na tym, co jest

moją misją zawodową, życiową, o czym za chwilę.

Jednocześnie rozumiem, dlaczego tak się stało, bo pojęcie paradygmatu jest czymś, co nauka traktuje jako, nazwijmy to, klejnoty rodowe.

I bardzo dba o to, żeby tam jakieś świecidełko się nie zabłąkało, więc rozumiem intencję postawienia znaku zapytania, który należy rozumieć, czy paradygmat po prostu.

Przejdę do celu, bo taka była intencja, żeby dzisiaj być z Państwem, to jest wykazać adekwatność i nieodzowność odnowy wsi jako drogi przemian w Polsce.

Jakbyśmy nie mówili, to to pojęcie droga przemian, czy rozwiązanie dla obszarów wiejskich w Polsce obejmuje istotę rzeczy.

Chodzi o to, żeby...

To podejście, metodę, paradygmat, jak kto chce zwać, zastosować i się jej trzymać, bo ma ona ogromną moc sprawczą i chciałbym to dzisiaj Państwu powiedzieć.

Kontekstem jest oczywiście podsumowanie Europejskiego Kongresu Odnowy i Rozwoju Wsi.

Bardzo się cieszę, że jest z nami Bogusław Wiatyk, ówczesny dyrektor generalny, bez którego tego kongresu by nie było.

Składam podziękowanie, zawsze będę mu to pamiętał, bo to jest jego wielka zasługa w rozwoju obszarów wiejskich, czy manifest.

można powiedzieć manifest tego, czym też powinno być Ministerstwo Rolnictwa, bo Ministerstwo Rolnictwa samo zapomina, że w końcówce ma i rozwoju wsi.

Moja perspektywa zawsze była, jest pozostanie wdrożeniowa, a opis, badanie to tak przy okazji jako środek do celu, do tego, aby działo się, bo moim żywiołem jest praktyka.

Oplanie.

We wstępie siłą rzeczy trochę o paradygmacie.

Potem taki portret od Nowej Wsi i pokazanie jej nurtów.

Potem o reaktywacji idei, czyli co się zdarzyło przez trzy lata od 25-lecia odnowy wsi w Polsce w 2022 do kongresu.

No i o dorobku kongresu, ale w wersji argumentacji.

No i w podsumowaniu oddolność versus interwencja i coś na deser, suplement, taki dodatek.

Ujęć może być ogromnie dużo, ale generalnie chodzi o to, że mamy tutaj taki spójny system założeń teoretycznych, ale też potwierdzonych praktyką, poważnie potwierdzonych praktyką wartości, celów, metod i narzędzi.

które pozwalają patrzeć w odpowiedni sposób, formatują to spojrzenie na obszary wiejskie.

Wybaczcie Państwo, że ja się nie uczę już w tym wieku pewnych rzeczy na pamięć, co jest chyba już rzeczą naturalną, ale chodzi tutaj o to, że mówimy o zainteresowaniu się sposobem interpretacji programu rozwojowego.

Mówimy tu, że paradygmat tworzy wyraźną, zdecydowaną ramę poznawczą i operacyjną.

Oczywiście w sytuacji, kiedy paradygmat

jest powszechnie przyjęty przez badania, w literaturze, w polityce, w planowaniu i w działaniach, no to zaczyna być dominujący, co jest oczywiste.

Tyle o paradygmacie, pójdziemy dalej.

jak można sportretować ideę odnowy wsi.

Zawsze mówiłem, że tutaj trzeba mówić językiem idei wartości i korzyści do społeczności lokalnej, a jeżeli chodzi o taki przekaz bardziej unaukowiony, to idea razy metoda, z czego wynika proces.

O tym za chwilę, ale jeżeli chodzi o cele odnowy wsi, bo mówimy tutaj w generaliach oczywiście paradygmat, a bardziej filozofię rozwoju muszą definiować cele, to lepsze warunki życia, silniejsze wspólnoty i tu jest ta wyjątkowość i impulsy rozwojowe.

Dzisiaj byśmy je przetłumaczyli jako dopływ nowych możliwości.

ale jednocześnie jako zapewnienie bezpieczeństwa.

Ten element bezpieczeństwa zaczyna wychodzić na plan pierwszy, co wszyscy rozumiemy.

W mnożeniu jest tak, że każdy z czynników musi być różny od zera, bo inaczej wszystko idzie w niwecz, jak u ploteczki.

A więc, Szanowni Państwo, jakość idei i jakość metody decydują, czy rzeczywiście otrzymujemy efektywny proces.

Idea.

Od samego początku ona była ujmowana w taki sposób, mówię tutaj o ujęciu polskim, że wieś ma pozostać sobą.

Pani Maria Halamska ujmuje to jeszcze bardziej, bym powiedział lakonicznie, że wieś ma produkować wiejskość.

Co się wydaje, no takim ujęciem już zupełnie...

w pigułce, ale oddającym istotę rzeczy.

Na dodatek jeszcze, żeby mówić o tym, że wieś ma wartość dla współczesnego społeczeństwa jako coś, co jest jego ubogaceniem, nie tylko pełni jakąś tam rolę w całym systemie gospodarczym, społecznym, ale ubogaca społeczeństwo i zwiększa jego możliwości, to ma konkurować z miastem właśnie atutami swej odrębności.

To jest ta płaszczyzna konkurencji rzeczywistej z miastem, jeżeli mówimy o interesie społeczeństwa jako ogółu i to społeczeństwa w wymiarze globalnym.

Umiastowienie, unifikacja tę szansę odbiera ostatecznie.

I to co się pojawia ostatnio, to może musimy mówić tutaj o dwóch dekadach mniej więcej, to rewitalizacja, rozwój wewnętrzny oraz technologie cyfrowe i technologie odnawialnych energii warunkują żywotność i nowe możliwości.

To troszkę o tym mówiłem.

To jest ten element, który pojawił się w ostatnich dwóch dekadach na pewno.

Znowu cofnę się do źródeł i zawsze było to komunikowane w taki sposób, że rdzeniem jest tożsamość i wartości życia wiejskiego, a obudowane to stoi na takich trzech nogach standardu życia rozumiennego jako warunki materialne,

jakości życia rozumianej jako to, co jest niematerialne, duchowe wręcz i to, co tworzy warunki bytowania, bytu, utrzymania, czyli warunki ekonomiczne.

To tak jakbyśmy sobie wyobrazili stolik na trzech nogach.

Blatem jest tożsamość, ale te nogi muszą być jednakowo mniej więcej długie i silne.

Wtedy to jest najbardziej trudne.

Stabilny mebel, przyznacie Państwo, nie ma niczego bardziej stabilnego jak stół na trzech nogach.

Oczywiście w metodzie zasoby, one zawsze są, przywództwo, którego czasami nie ma i trzeba je wygenerować, no i pomysł, strategia, która jest efektem tego, że przywództwo ogarnia zasoby i tworzy wizję przemian.

Proces oczywiście jest wynikiem tej koncepcji, która jest samodzielnie wybrana przez społeczność lokalną.

Całościowa i niepowtarzalna.

One mają takie właśnie cechy.

Społeczności muszą wybrać drogę.

Powinny wybierać drogę.

I teraz tak.

Mówię o portrecie dziś.

mniej więcej w tym czasie, w którym żyjemy.

Jeżeli chodzi o to, co się dzieje w Polsce i to, do czego od Nowej Wsi ona się sprowadza, ona jest trochę w tym momencie arką dla wiejskości.

O ile utraciliśmy wieś jako przestrzeń poprzez jej umiastowienie, zglejszahtowanie, przepotworny chaos,

mówię w kontekście pewnych uniwersalnych wartościach dla społeczeństwa, gdzie element ładu, piękna i nowych funkcji, przeżycia jest oczywiście bardzo ważny, bo bez tego ani nie ma satysfakcjonującego zamieszkania albo niektórych produktów wsi.

No to mówimy w ten sposób, że ten nurt pierwszy to jest nurt źródeł.

Źródeł, które odnoszą się do tożsamości.

tej tożsamości archetypicznej, tej tożsamości kulturowej, genetycznej wspólnoty i poszczególnych jednostek, ale jednocześnie tożsamości rozumianej jako obywatelskość.

Nie zapominajmy, po 30 paru latach niepodległej ojczyzny musimy mówić o obywatelskości w wymiarze europejskim i polskim jako źródle tożsamości człowieka.

Bez tego nie wyobrażam sobie, żebyśmy mogli pójść do przodu.

I jednocześnie mówimy o miejscu.

Wieś, wiejskość może przetrwać w miejscach.

Nie przetrwa w całej strukturze, nie przetrwała, nie ma takiej możliwości.

Ale są żywotne wspólnoty, które generują miejsca i te miejsca...

są składową tożsamości i jednocześnie powodują, że tożsamość może wzrastać.

To jest wstrzężenie zwrotne.

Czyli mamy do czynienia z nurtem opartym na wartościach i wyróżnikach.

Jeżeli jesteśmy w stanie zdefiniować wartości, to jesteśmy w stanie określić wyróżnik, co wyróżnia.

Powiem tak, tak długo dopóki nie są zdefiniowane wartości, to naukowcy mogą ustalić, co jest wyróżnikiem, ale społeczność lokalna może kompletnie tego nie widzieć.

I zwykle tak jest.

Można wtedy budować tematy, temat wsi, wsie tematyczne, można oprzeć się na opowieści, na narracjach, czyli mówimy o najciekawszych wsiach.

To może prowadzić do projektów wyróżniających, przełamujących.

Nie mam dzisiaj możliwości mówić o tych kategoriach, ale w istocie pojęcie projektu przełamującego uważam, że jedno z najważniejszych w polityce rozwoju.

Oczywiście dochodzimy do tego elementu docelowego bytu, gdzie nie tylko o pracy i przychodach trzeba mówić, ale trzeba mówić w tej chwili o ochronie wartości nieruchomości.

1,7 mln pustostanów w Polsce dziś za 10 lat 3,5 mln.

Ogromna część tego na obszarach wiejskich.

Wieś, która nie ma walorów.

we wsi, która nie ma walorów, wartość nieruchomości dąży do zera i to trzeba sobie powiedzieć.

Jednoznacznie to jest ten nowy element, który musimy uwzględniać.

Nurt drugi rewitalizacji.

Nurt obecny od ponad 20 lat w Austrii, Niemczech, Szwajcarii, czyli obszarach, które wygenerowały odnowę wsi.

Obywatele tam tą odnowę wsi wygenerowali.

Oczywiście symbolicznie pokazuje jedną ze wsi Frankonii, pokazując jej spójność jako lokalnego centrum w przestrzeni i jednocześnie przestrzeń zrewitalizowaną.

Nurt u nas postulowany, ale nieosiągalny.

Nieosiągalnych głównie ze względu na zlekceważenie paradygmatu rozwoju wewnętrznego, na co polityka w Polsce jest absolutnie ślepa.

Nut trzeci smart.

Państwo to oparty na technologiach cyfrowych i odnawialnych energiach.

Powiem w ten sposób, że ten nurt chyba w bazie potrzebuje wsi zrewitalizowanych.

Nie na darmo pokazuję Kamień Śląski jako chyba najpiękniejszą wieś, najbardziej zrewitalizowaną wieś w Polsce, która może się w ten sposób zapromować jako wyspę energetyczną.

A więc ku temu idziemy.

Mitem jest moim zdaniem, że smart village będzie rozwiązaniem dla obszarów speryferyzowanych, a w Polsce już na pewno nie ze względu na wypłukanie ich z kapitału ludzkiego i społecznego.

Do smart jeszcze wrócimy.

I teraz przejdę do tej drogi trzech ostatnich lat.

No 25-lecie, 97 rok to oczywiście to ten moment reperowy zaistnienia odnowy wsi w Polsce, a potem przechodzimy do kluczowej konkluzji, że wywierała odnowa wsi znaczący wpływ na przemiany wsi w Polsce.

Myślę, że mniej więcej przez 15 lat.

Jednak nieumocowana w systemie rozwoju obszarów wiejskich.

co wykazano poza dyskusją oraz sprowadzono do wykorzystywania unijnych środków od 2015 roku znalazła się w regresji.

I tutaj dygresja.

Mówimy o paradygmatach uznanych i paradygmatach rzeczywistych.

Rzeczywistym paradygmatem w Polsce było wykorzystywanie środków unijnych.

Absolutnie.

rzeczywistości polityki regionalnej, powiedzmy strukturalnej czy regionalnej, jak kto woli, a na pewno polityki samorządowej.

To był rzeczywisty paradygmat i tkwimy w nim.

I teraz kolejny element 25-lecie odnowy wsi w Polsce było okazją do, skreśliłem słowa, pytania.

No bo z nauką trzeba się kontaktować z językiem nauki.

Nauka lubi pytania, a ja lubię walkę.

Walkę o przyszłość tego podejścia rozwiązania metody w krajobrazie.

wsi polskiej jako drogi, która cały czas jest aktualna.

Państwo w tej walce wzięliście udział, a Bogusław wytoczył jedną z ostatnich bitew, czyli Europejski Kongres Odnowy Wsi.

Nie wiem czy wygraną, bitwa wygrana, ale nie wiem czy wojna jest wygrana.

Przejdziemy, co się zdarzyło.

Państwo byliście podczas 25-lecia w Golini, za co dziękuję.

Była pani Maria Halamska, pani profesor, dziękuję.

A potem mieliśmy tutaj dwa lata temu seminarium od Nowa Wsi w Polsce, doświadczenia i perspektywy niespełna dwa lata temu z takimi oto założeniami.

Znacie już Państwo część diagnozy, czyli mówię o tym znalezieniu się w regresie, mimo że była siłą sprawczą.

Mamy to sformułowanie, że została poddana forma tego wykorzystania środków unijnych i została zignorowana przez Krajową Politykę Rozwoju.

Uległa marginalizacji.

No i potem ta kwestia misji naszego spotkania sprzed dwóch lat, czy w ogóle tego okresu, postawiliśmy sobie pytanie o scenariusze, dlaczego tak się stało i o przyszłość odnowy wsi w Polsce.

I teraz o tych scenariuszach, dlaczego się tak stało.

Podzieliłem je na cztery takie bloki zmiany cywilizacyjne.

Myśl Andrzeja Hałasiewicza, który jest tutaj obecny, za którą jestem wdzięczny, bo to jest wyjątkowo ważna myśl, która powinna zawsze zostać badaczem, nie tylko praktyką w głowie, że nie ma wsi, której już można odnawiać.

Pan Andrzej odniósł to do kwestii zaniku wspólnoty zamieszkania, co w wielu obszarach jest oczywiście prawdą, ale nie wszędzie.

Ale to samo ujęcie nie ma wsi, które można odnawiać, pobrzmiewa w percepcji obszarów wiejskich.

No przecież wszystko zostało zrobione.

No już wszystko mamy, no co tu odnawiać, prawda?

Więc to jest jedno, to że ludzie czują dosyć, jeżeli chodzi o zmiany w zakresie do płotu i poza płotem.

Ale też to wynika, że z tej braku świadomości w skali wyzwań oraz nowego horyzontu potrzeb.

To dociera do nas coraz głębiej.

Świadomie powiedziałem o nieruchomościach.

To jest wstrząs czasami, gdy mówię ludziom, słuchajcie, jak się nie weźmiecie, wasze chałupy, wasze domy, wasze cuda będą warte zero.

Zanik wspólnoty zamieszkania było to powiedziane, czyli krótko mówiąc odmiejscowiliśmy się do tego stopnia, że zebrać ludzi wokół jakiejś idei realnie, w realu nie jest prosto.

No i regres obywatelskości, powszechność postaw roszczeniowych.

Osiem lat poprzedniego, poprzednich rządów,

Powiem to zupełnie szczerze, było czymś zupełnie fatalnym w tym zakresie.

Wyczerpanie erozja formuły, brak kluczowej motywacji, to znaczy dlaczego powinniśmy się zaangażować.

Ja celowo mówię o tym, że potrzebujemy nowych możliwości, potrzebujemy się zorganizować, aby poczuć się znowu bezpiecznie w życiu, aby mieć nowy horyzont potrzeb.

Dalej, nieupodmiotowane sołectwo.

To jest tragedia, Szanowni Państwo.

Co chwilę tam się coś dorzuca, to dietę dla sołtysów, a to część emeryturki albo coś, że mogą w sesjach uczestniczyć, a to, że można stworzyć jakieś rady młodzieżowe, kobiece, no Bóg wie co, ale to nie zmienia istoty rzeczy.

Sołectwo może mniej, nieporównywanie mniej, niż jakakolwiek organizacja pozarządowa, która ma osobowość prawną, a do tego wystarczy 7 osób.

liczące setki i więcej ludzi w sołectwo, może mniej, bo tej formuły nie ma.

Aktywizacja zamiast partycypacji, czyli rupta, rupta, rupta, my dorzucamy pieniądze, tylko zapominamy sprawdzić, czy to się składa na jakikolwiek proces, na jakąś koncepcję rozwojową.

No i teraz polityka, celowo mówię, nie do rozwoju i braku wizji, przekształceń.

Oczywiście ja tutaj mówię cały czas o lokalności, żeby tu była jasność.

Wiadomo, żeby zrobić autostradę, to trzeba czasami powiedzieć społecznościom lokalnym, no niestety nie macie tutaj dużo do powiedzenia, bo nigdy jej nie zbudujemy.

Ale co innego, szanowni państwo, gdy trzeba zafundować społeczności lokalnej, na przykład przestrzeń rekreacyjną, czy projekt, który by rzeczywiście dokonał przełomu w ich funkcjonowaniu.

Dalej, powróciliśmy do finansowania infrastruktury technicznej, ewidentnie.

Skoncentrowaliśmy się do nieprzytomności na podejściu lidera.

Do nieprzytomności.

Uważając, że tutaj rozwiązujemy wszystkie kwestie.

Odnowa wsi jest obywatelska.

Lider jest unijny.

Unia jest zakochana bez przytomności w podejściu lidera.

A na ile lider jest jeszcze oddolny, to moglibyśmy przeprowadzić ogromną dyskusję.

Prymat polityki interwencji.

Jeżeli tak się traktuje ludzi, że wszystko trzeba aplikować do nowej kasty kapłanów egipskich, jakich są znawcy dysponowania środkami unijnymi, to ludzie mają poczucie małej istotności swojego własnego zaangażowania.

Potem powiem coś o elemencie pracy, z którego się bierze wszystko.

O tym zapominamy.

Są środki cudzysłów na wszystko, ale nie na nowatorskie, przełamujące projekty.

To znaczy, że można w zasadzie zrobić cokolwiek.

Niekoniecznie z tego potem coś wyniknie.

No i pominięcie odnowy wsi w polityce rozwoju, w dokumentach strategicznych, brak ramy prawnej dla programów regionalnych, rewitalizacja, ignorująca metodę odnowy wsi.

A rewitalizacja jako pewne techniczne podejście, gdzie w którymś momencie rzeczywiście ludzi się podobno pyta o zdanie.

Ignorowanie paradygmatu rozwoju wewnętrznego miejscowości, no to o tym już powiedziałem, że my cały czas budujemy poza znakiem koniec wsi.

co oznacza upadek centrów, co oznacza rozpulchnienie zabudowy, co oznacza dramat za 30-40 lat, jak ci ludzie w tych pięknych domach się zestarzeją i samochody ze służbami społecznymi będą musiały pokonywać nie dziesiątki, tylko setki tysiąca, dziesiątki i setki tysięcy kilometrów w takiej strukturze.

Czyli i trwamy w kolejnie paradygmatu wzrostu.

Więcej, więcej, więcej.

Osiem lat inwestycji samorządowych i to się nazywa Polskiego Ładu spowodowało, że rozstrzygnięto, jak wygląda model wsi.

Dofinansowane do granic możliwości centra gminne, a resztach odzawal się.

Już wiemy, jak będzie wyglądać.

Co przeżyje, już wiemy.

To dodatkowo jeszcze impost i...

I korporacje budujące markety rozstrzygnęły, co jest centralne na obszarach wiejskich.

Już wiadomo, nie trzeba badać.

Wystarczy wejść na mapę i wygooglować taką sieć, taką sieć, gdzie są paczkomaty, bank, no i tak dalej.

To już wiemy.

Reszta będzie się zwijać.

Dobra i teraz marginalizacja, marginalizująca konstrukcja działań w programach interwencji na obszarach wiejskich.

Mówimy o SPO, dawne lata mówimy o Prowie, planie strategicznym dla wspólnej polityki rolnej.

Widzimy wygumkowywanie odnowy wsi z nazwy działań.

Widzimy eksplozję

funduszy w okresie złotym 2007-13, tych pieniędzy było dwa razy więcej, bo można było w liderze wydawać to samo, nawet może więcej niż tylko przez układ samorządów województwa.

I teraz nie ma nic.

Jednocześnie widzimy, że zaczyna to być podstawowe usługi i odnowa wsi.

Co to są podstawowe usługi?

Droga, kanalizacja.

A gdzie ludzie?

Oczywiście zawsze trzeba gdzieś dojechać.

Tylko tak jak jest z funduszem sołeckim.

Zbierajcie 3 lata to z funduszu sołeckiego coś zbudujemy.

Tylko że przez 3 lata ludzie nic nie robią, bo zbierają.

Dobra i teraz

Ja się bardzo cieszę, to było bardzo nobilitujące, że dwusetny był de facto poświęcony odnowie wsi.

Oczywiście nie mogę ich wszystkich podać, bo nie mamy na to czasu, ale chodzi o to, że tu widzimy jak gdyby dwa rodzaje narracji.

Ta pierwsza, która stawia pytania, w tym moja, koniec misji, czy zacznę od nowej wsi 2.0, takie wyraźne postawienie ostrego pytania o przyszłość.

Takie pytania, czy takie tezy, no trzeba zachować żywotność idei, bo inaczej zostanie ona skonsumowana przez odgórne projektowanie, odgórne działania modernizacyjne.

Jednocześnie odpowiedzieliśmy sobie na pytanie, co to jest smart village w naszych realiach.

No to jest kontynuacja odnowy wsi, tylko innymi środkami.

Tu jest chyba już zgoda w tym momencie.

To Kamiński też tutaj napisał.

O podejściu Andrzeja Hałasiewicza, mojego przyjaciela, mówiłem, że ono to jest takie memento.

I rzeczywiście prawda.

W wielu miejscach to jest prawda.

No i taka próba ucieczki do przodu przez, że teraz rural resilience wydaje się obecnie najpilniejsze, tylko że kurczę nawet jak mieliśmy prezydencję polską, to to rural resilience dla obszarów wiejskich nie wybrzmiało w ogóle.

Teraz dopiero, mieliśmy niedawno spotkanie w Opolu z przedstawicielami ministerstwa, gdzie mówiłem o tym resilience jako jednym z celów.

które trzeba uwzględnić przy podejściu smart, no i to zostało zapisane, prawda, jako pewien rodzaj odkrycia.

Idziemy dalej.

Wszelkie społeczności, w tym wiejskie, by sprostać wyzwaniom, pokonać lęki, zyskać poczucie bezpieczeństwa, potrzebują idei opisujących je opowieści.

Jako platformy współdziałania.

To jest od tysiąc leci.

Opowieść, idea jest platformą współdziałania każdej wspólnoty.

Nowa formuła odnowy wsi jest niezbędna.

Polska jest fragmentem rzeczywistości, to trochę osobnym, ale trzeba pamiętać, że w obszarze niemieckojęzycznym, który tak okrągło to jest 120 milionów ludzi, to odnowa wsi jest podstawą, wyznacza model rewitalizacji według paradygmatu rozwoju wewnętrznego.

Ten sposób zorganizowania się ludzi, zaangażowanie struktur wyższych, zaczynając od gminy, to już jest konieczne.

W modelu rewitalizacji nie ma możliwości, żeby to ludzie zrobili sami.

Tam musi być ogromne zaangażowanie gminy i również wyższych struktur.

A więc tam mamy...

bardzo żywotną odnowę wsi, gdzie pojęcie odnowy wsi, to jest filozofia, to jest niedyskutowalne po prostu.

W Polsce funkcjonuje kilka regionalnych programów odnowy wsi, działa Stowarzyszenie Polska w Środowisku Odnowy i Rozwoju Wsi, taki mamy stan rzeczy.

Odnowa wsi jako idea i wzorzec obywatelskiego zaangażowania żyje w świadomości liderów społeczności wiejskich.

Szanowni Państwo i o tym się przekonałem i to jest moja

Mój wsad do rozmowy z Andrzejem, to znaczy potrafiła przetrwać wiejskość.

Za każdym razem, kiedy robią dożynki, za każdym razem, kiedy robią te performancy, strojenia wsi, platform, to nagle widzimy, że ta wiejskość funkcjonuje, że ta społeczność w tym momencie się zbiera do kupu, jak to się mówi, i ta wiejskość buzuje po prostu w tej postaci takiego rural street artu.

Można ileś przykładów pokazać i odnotowałem to, co było dojmujące.

To nie resentyment za odnową sił, to wręcz tęsknota.

A im bardziej byłem poza nibylandią parlamentu, tym bardziej się o tym przekonywałem.

I to jest ten wsad, który był, aby zbudować Europejski Kongres Odnowy Wsi w wersji, jaką budowaliśmy.

Samo znalezienie się w tytule Kongresu Odnowy Wsi było jakimś zaznaczeniem jej roli w przeszłości i potencjału, który nadal jest.

Oczywiście o tej mnogości, o tej różnorodności była mowa.

Nie będę się powtarzał, ale...

Jedno sformułowanie wydaje się ważne.

Rodzaj takiego pospolitego ruszenia ruchu.

Parę dni mi Bogusław mówił, że w tej dramatycznie wrednej formule rejestrowania się, takiego koszmaru to ja nie przeżyłem w życiu i wielu ludzi też, rosła liczba.

Tysiąc, tysiąc pięćset, dwa tysiące trzy, cztery i pół tysiąca.

Jeszcze kilkanaście tysięcy tych, którzy zobaczyli stoiska.

A więc nagle się okazało, że jeżeli Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi chce się tylko przyznać do tego, co jest po spójniku i to są ludzie.

To było najważniejsze, że to rezonuje.

Jeżeli tylko popatrzymy na wieś przez pryzmat ludzi.

Oczywiście, co się zdarzyło na kongresie.

Jakaś pani, która rozpoczynała kongres, mówiła o rolnictwie.

Tak, zaczęła mówić o rolnictwie.

Nie wiem, co się dzieje z ludźmi, że jak mówią wieś, mówią zaraz rolnictwo.

To chyba jest w genie.

I teraz z czym śliśmy?

Postulat wykorzystać endogendy, potencjał wsi i ich społeczności oraz orientować polityki publiczne w kierunku oddolności, zasady subsydiarności, pomocy dla samopomocy, budowy odporności.

Docenić siłę sprawczą społeczności wiejskich.

Znaczenie tożsamości i innych niematerialnych czynników rozwoju.

Iść w kierunku rozwoju czerpiącego ze źródeł.

Tu została zdefiniowana misja odnowy wsi na drugą ćwierć XXI wieku.

I co to jest?

Przecież to jest jedno wielkie wykazanie, że potrzebujemy nowego paradygmatu rozwoju obszarów wiejskich.

o takim składzie w wersji operacyjnej, ale oczywiście o wersji ideowej paradygmatu to już była mowa i Państwo już macie ją przyswojoną.

Argumenty, argumenty akcjologiczno-systemowe, ekonomiczne, praktycznie one padły na kongresie.

Odnowa wsi tworzy system rozwoju oddolnego.

Pięć elementów.

Wiejskie przywództwo, które się wyłania.

Przyjmuje odpowiedzialność za przyszłość wsi i za działania.

Uzgodniona wizja przemian.

Z tego wynika plan strategia rozwoju.

Że wykorzystujemy lokalne zasoby i potencjały.

To jest najważniejsze tutaj, że mamy zaangażowanie mieszkańców.

Oni biorą udział w decyzjach realizacji przedsięwzięć i mamy miejscowo dostępne środki finansowe i narzędzia realizacji.

I teraz ten system, proszę zwrócić uwagę, to jest unikalne.

On realnie jest w każdej wsi odrębnie.

Ktoś powie, no lider też jest oddolny.

Ale lider istnieje abstrakcyjnie z punktu widzenia każdej społeczności wiejskiej.

Istnieje realnie.

Jak zaistnieje, to jest realne w danym miejscu.

I to jest fenomenalne.

Niepowtarzalne i żadne inne podejście tego nie da.

Problem polega też na tym, w percepcji, że to jest tak naturalne dla ludzi, że aż ucieka nauce.

Ludzie mają naturalną zdolność i chęć tworzenia.

Ludzie mają naturalną chęć współdziałania ze sobą.

Ludzie mają to w genach na wsi.

To po prostu jest tylko podanie słowami tego, co oczywiście zawsze istniało i może istnieć, tylko rzeczywiście presja, powiedzmy, szeroko pojętej modernizacji to słom siła.

Tak, zmiany, proces rozwoju, szereg zmian po sobie powiązanych, nawet zwykle drobnych.

Następują zwoli mieszkańców, którzy uczestniczą w przedsięwzięciach od pomysłu po zapewnienie trwałości efektu końcowego.

Zawsze mówiłem o ławce, o fenomenie.

Jak gmina postawi, po trzech dniach nie było.

Po trzech tygodniach na pewno.

Ale jak postawili to ludzie, to potem było tak.

Myśmy postawili tą ławkę.

Jak ktoś przyjdzie i zniszczy, to my nogi i tak nie będę kończył.

Bo myśmy zdecydowali, tak ma być.

Każdy może decydować w zakresie swojej roli i zaangażowania.

Akcjologia w zasadzie była, ale teraz jeszcze o tym, co trzeba powiedzieć, taka kropka net i. Odnowa wsi kształtuje i wyraża podmiotowość społeczności wiejskich.

Nie deklaracje, nie piękne słowa, czyli nawet niektóre akty prawne.

Zdolność i możliwość prowadzenia procesu rozwojowego to jest realna podmiotowość.

Nie mogę tworzyć, nie jestem podmiotowy.

Państwo to wiecie na poziomie jednostkowym, jednostki.

Nie mogę tworzyć, nie jestem podmiotowy.

Jestem zniewolony w jakimś sensie.

Im wyższy poziom podmiotowości, tym bardziej społeczność jest aktywna i sprawcza.

Znowu jakieś oczywistości mówię przecież, ale sprawczość limitują.

To w jakiej skali, w jakim zakresie społeczność lokalna może kontrolować te pięć elementów systemu rozwoju oddolnego.

Nie w każdym miejscu tak samo.

Z różnych względów to wynika.

Też istnieje coś takiego jak rama systemu rozwoju oddolnego.

Czyli krótko mówiąc regulacje.

Czy na poziomie gminnym, czy na poziomie ustawowym.

rama prawna, ale też to, co jest obyczajem w danych społecznościach, jak traktuje władza gminna ludzi, sołtysów, liderów, jak do nich podchodzi.

I tu znowu trochę liczb.

Celowo są archiwalne.

Po pierwsze nie da się robić badań

w okresie ostatnich 15, 10 i ostatnich lat dlatego, że uruchomiono ogromny strumień wsparcia organizacji pozarządowych.

To są czasy, kiedy kierowano środki de facto do społeczności wiejskich.

Odpis sołecki, potem fundusz sołecki.

Organizacje pozarządowe były jeszcze wtedy w tyle, ale to nieupodmiotowienie sołectwa rozstrzygnęło, że nie było innego wyboru i teraz dokładnie nie jesteśmy w stanie policzyć ile środków poszło i jaka jest aktywność

społeczności, bo musielibyśmy dzielić głos na czworo na poszczególne organizacje.

Ale gdyby tak to przyjąć, że to był ten moment, gdzie jesteśmy w stanie jeszcze to określić, ten potencjał metody odnowy wsi.

Sołectwo, przeciętnie 500 mieszkańców, to też nie jest prawda, bo profesor Jończyk ustalił, że tak naprawdę 20-25% ludzi zawsze było mniej, czyli realnie 400.

7 do 8 przedsięwzięć na sołectwo.

1,2 do 1,5 na 100 mieszkańców.

70 do 100 złotych, 18, 26 euro na mieszkańca na rok, gdy w najlepszym okresie środki unijne na odnowę wsi dysponowały 6 euro na mieszkańca obszarów wiejskich na rok.

W liderze, jak dzisiaj policzymy, to dojdzie do 8.

Jest różnica.

I teraz tak, a odnieśmy to też do opłaty minimalnej 2007.

I teraz ważne są te rozpiętości.

Proszę zwrócić uwagę, to nie średnia to decyduje, ale że w zależności od ramy i możliwości kontrolowania systemu rozwoju oddolnego przez społeczność lokalną są ekstremiści w zaangażowaniu.

Tych przedsięwzięć może być sołectwie w wymiarze gminy uśrednione ponad 15.

a w samej gminie to jest lawina przedsięwzięć.

Wójtowie mówili tak, kurczę, nie trzeba by nic zrobić, dzieje się.

Nic nie muszę robić, dzieje się.

W wymiarze organizacyjnym odnowa wsi była skalowalnym procesem.

Niewiele większy wkład pracy po stronie zarządzających, a się działo.

Oczywiście w wymiarze fizycznym nie można mówić o skalowalności, bo trzeba było jednak podnosić te nakłady, żeby ludzie do tego, co robią, co jest robione, mieli tą gminną złotówkę.

I teraz mówię o tym, że ta partycypacyjność, taki model relacji w ramie powoduje, że ona staje się szersza.

Jak jest szersza, to ludzie mają większy wpływ na to, co jest ich systemem rozwoju oddolnego.

Czyli śmielsze wiejskie przywózto, śmielsza uzgodniona wizja przemian.

Dalej, większa skala wykorzystania lokalnych zasobów i potencjałów.

Większe może być zaangażowanie mieszkańców, bo oni to widzą.

No i większe są dostępne środki finansowe lokalnie i narzędzia realizacji.

Także pamiętajmy, że rama się liczy.

To nieupodmiotowienie sołectwa ma rozstrzygające na dzisiaj znaczenie.

Możemy wrzucać dowolną ilość pieniędzy w lokalność i tak będą to tylko punktowe zmiany.

I teraz argument ekonomiczny.

Mówiłem o mnożniku finansowym.

Średnio w wymiarze programu do każdej złotówki, która dawała gmina, ta aktywność ludzka dokładała 1,5 do 2 zł, ale średnio w wymiarze programu, gdzie było 600 ponad sołectw.

A znowu patrzcie Państwo na ekstremistów.

Gdzie ta średnia była 70, to mamy społeczności, które potrafiłyby produkować 5-6 razy więcej.

Czyli prawie się ocierali o najniższą krajową.

To jest ważne, ta rozpiętość, ta rozpiętość możliwości.

Jeżeli stworzymy odpowiednią ramę, jak zadziała ten system rozwojowy, ile on może wyprodukować, jaka jest wtedy sprawczość.

Na to chcę zwrócić uwagę szczególnie.

I teraz przechodzę do kolejnego elementu, który umyka.

Tak, to co wytwarzają ludzie składa się.

Składało się z pracy, ona rosła 40 do 50%, ale były tak zwane środki wypracowane.

To znaczy oni gdzieś tam robili zbiórki różne.

Za ciasteczko, za coś.

Oczywiście dzisiaj jest to tak uregulowane, szanowni państwo, że wyprowadzają ludzi w kajdankach, że nieprawidłowo zrobią jakiś festyn wiejski i sprzedadzą coś bez kasy fiskalnej.

To jest największy problem w tej chwili wsi, bo się nie potrafią zarabiać, bo są tak przeregulowane, tak system jest przeregulowany, że polska wieś nie potrafi sama zarabiać.

Mówiliśmy o tym z Bogusa.

No oczywiście, a co wyście zrobili?

Dalej, źródła zewnętrzne, pozyskiwanie środków.

Też te kilkanaście procent.

Praca sprzętu, materiały, które ludzie dawali.

I szanowni państwo, to jest najważniejsze.

Ludzkie zaangażowanie liczone pracą własną, konkretnymi godzinami.

Wymazaliśmy to gumką, myszką z systemu wsparcia z interwencji, bo pracy się nie da policzyć.

Oczywiście gdzieś tam na poziomach samorządowych gdzieś ta praca tam jest, ale nawet w Funduszu Sołeckim tego nie ma.

Takie tomy sprawozdań sołeckich, gigantyczne bazy danych,

Robione, zbierane przez lata, gdzie społeczności lokalne dowiadywały się, że dzisiaj w tym roku swoją pracę kalkulujecie na poziomie 10 złotych.

Po pewnym czasie na poziomie 15 złotych.

I oni to zestawiali, oni to deklarowali.

To jest uśrednione na bazie od 500 do 600 sprawozdań podliczonych, zestawionych przez ludzi, którzy potrafili te rzeczy zrobić i zestawić te tomy.

Ja nawet miałem tutaj Państwu to przywieźć, ale okazuje się, że to waży trochę.

Ale gdybyście chcieli, to ja to przekażę, można to zbadać.

I teraz o tej pracy własnej.

Chyba to jest istota rzeczy, Szanowni Państwo, jeżeli chodzi o obywatelskość, jeżeli chodzi o to, na czym mamy budować.

Tą przyszłość na osobistym zaangażowaniu wyrażającym się właśnie w tym.

Nie, że przyszli na spotkanie, że raskawie podpisali listę obecności, żeby można było unijny projekt rozliczyć.

Przecież nikt nie liczy, szanowni państwo, godzin pracy.

Kogo to interesuje?

Interesuje lista obecności, czy było tylu, których zadeklarowano, bo taki miał być wskaźnik produktu.

Potencjał wzrostu programów regionalnych.

Proszę zwrócić uwagę.

jak zaistniała Wielkopolska Odnowa Wsi, Dolnośląska Odnowa Wsi, to one wystrzeliły.

Od razu startowały z poziomu kilkunastu procent zadeklarowanych się sołectw.

Zmierzam.

O polszczyzna najpierw to było wolno, potem dopiero to strzeliło.

Dlatego trochę jest tutaj przesunięcie czasu, ale proszę zwrócić uwagę, że w ciągu pięciu lat można dojść do prawie 40% zaangażowanych sołectw.

przy małych pieniądzach, to znaczy jak rezonuje lokalność sołectwa.

Się włączają, bo samorząd województwa jest do zidentyfikowania, jest obok.

Jeszcze 5 minut, praktyka.

9 lat gadania o Smart Village, absolutna katastrofa wdrażania centralnego Smart Village.

Mówię to odpowiedzialnie, możemy dyskutować.

gdzie zrobiono te strategie.

I tak Państwu powiem, że na polszczyźnie, która jest najmniejszą w województwie, jeżeli chodzi o ilość tych wykonywanych strategii, jesteśmy na czwartym miejscu, to 80% tych strategii zrobiły stowarzyszenia, które miały w nazwie Odnowa i Rozwój Wsi.

Więc gdybyśmy przesunęli te pieniądze i powiedzieli ludziom 8 lat temu z samorządu, dajemy wam na programy odnowy wsi, ale one mają mieć komponent smart, to byśmy mieli taki wynik.

W każdym regionie setki sołectw, które by były orientowane na te nowe narzędzia.

Podsumowanie.

Czym jest odnowa wsi?

To taki model oddolnych przemian.

Wołanie odnowy wsi de facto jest wołaniem o oddolność, żeby była jasność.

Ona się mogłaby nazywać jak chce.

Chodzi o oddolność.

Czyli zaangażowanie społeczne, praca, trzeba by powiedzieć, która generuje szeroko pojętą wartość.

Ten kapitał społeczny, wzmocnienie tożsamości, poczucie podmiotowości, zdolność do samodzielnego działania.

Mamy tutaj system, mamy kluczową rolę społeczności lokalnej, mamy efekt mnożnika finansowego, mamy oddolnie kreowane procesy, które wygrywają, jeżeli chodzi o innowacyjność z tym, co leci od góry.

I te koncepcje mają taki walor.

I teraz odnoszę się do interwencji.

Cały czas w Polsce model przemian oddolnych i model odgórnej interwencji są w konflikcie.

Pozostają w kolizji.

Preferowany model odgórnej interwencji marginalizuje model przemian oddolnych.

To paradoks, bo w istocie te dwa...

Podejścia powinny współdziałać i tworzyć synergię.

Tam powinny się pojawiać projekty przełamujące.

Tak powinno być z liderem.

Górna kanapka, skipka chleba to lider.

To co najlepsze powstałoby w wyniku synergii.

Taki powinien być kształt polityki obszarów wiejskich.

Podsumowanie.

Oddolność versus interwencja.

Oddolność to wspólnota kreująca podmiotowa.

Interwencja to tylko zbiorowość i to konsumentów dóbr i usług.

Tu proces, tam punktowa zmiana.

Gdybyśmy policzyli ile zrealizowano w ramach tzw.

programów odnowy wsi z PROW-u, to i tak by się okazało, że w której wsi?

Jedną na cały okres programowania, bo więcej nie było, można było.

A więc tu jakość, tu rewitalizacja, dopasowanie, czyli mówimy teraz o tym, co się dzieje, my musimy się dopasowywać do spadającej liczby mieszkańców.

A tutaj modernizacja, wzrost.

Muszę sobie pozwolić na przyjemność pokazania czegoś takiego.

Oddolność, interwencja.

Gdzieś w opolskim po lewej, gdzieś w łódzkim po prawej.

Pokazałem to specjalistom od kształtowania krajobrazu.

Powiedzieli jednoznacznie koszmar.

Kilku profesorów zapytałem o to.

I teraz kolejna rzecz.

Tak wygląda modernizacja po polsku.

Tak samo wygląda, szanowni państwo, jeżeli chodzi o budowanie internetu na wsi.

W najpiękniejszym miejscu na skrzyżowaniu będą stały te takie skrzyneczki, żeby się rzucały w oczy, żeby było blisko do dojazdu i tak dalej.

Tak było przed modernizacją, tak jest po modernizacji.

To świeży przykład, to zrobili rok temu sami w swojej gminie.

Z tego placu widać zamek w Zębkowicach, w kamienicy Ząbkowicy Marianny Orańskiej.

Świetlica, która tu stoi po lewej stronie ma nazwę Marianny Orańskiej, bo to grupa odnowy wsi o tym zdecydowała.

I w tym widoku na Marianny Orańską postawioną tą, przepraszam, mogę nie kończyć?

Sama se to gmina zrobiła.

To jest efekt po modernizacji.

Tym razem systemu wodno-kanalizacyjnego.

Za unijną kasę w Prowie w 2017-2015.

Plac przed kościołem.

Popatrzcie na te ławki.

Siedzisz sobie człowiek, a potem ci na te nóżki tak ktoś wjedzie, nie?

To zrobiono naprawdę, to nie jest szart.

Gdzie jest człowiek?

Gdzie jest... Cokolwiek, co by wyrażało, że tam ktoś myślał w kategoriach właśnie człowieka.

Nie będę kończył, bo to jest po to, to jest przed kościołem.

To rozstrzygnęło tą generalną potrzebę zbudowania tego parkingu.

No i szanowni państwo i teraz tak, ja naprawdę kończę.

Nie chciałbym dożyć czasu, kiedy po kongresie musiałbym wygłosić wystąpienie od nowa wsi zignorowany paradygmat przemian obszarów wiejskich w Polsce.

I to bez znaku zapytania.

Ja czy ktokolwiek inny, kto się weźmie za to badanie, na razie w tym kierunku to idzie.

Wygraliśmy bitwę, przegrywamy wojnę.

Można to rozszerzać, ale no... I teraz dwa suplementy.

Zrewitalizowana, odnowiona odnowa wsi na Opolszczyźnie, odnowa wsi 2.0 w tej wersji miejsc tożsamości.

Sieć Muzeów Małych Ojczyzn Państwa mówi, gdzie będziemy ewakuować wiejskość.

No i oczywiście szereg innych działań.

No i tak...

Program Dolnośląski odżywa, program Wielkopolski odżywa, rosną nakłady, zresztą mieliście Państwo to na kongresie.

Powiem tak, póki starczy sił, to opolszczyzna będzie na froncie.

Konwent Marszałków zajmie się odnową wsi w przyszłym roku.

Ale czy można to zrobić w scentralizowanej, odgórnie zarządzanej Polsce, gdzie urzędnicy kapłani, nowa kasta kapłanów egipskich ustala, co można w istocie.

Nie wiem.

Mam wrażenie, że dowiozłem, ale mogę się oczywiście mylić.

Dziękuję za uwagę.

Dziękujemy panu Ryszardowi Wilczyńskiemu.

Proszę państwa, no właśnie, odnowa wsi to zignorowany, czy może zmieniony paradygmat rozwoju obszarów wiejskich.

Absurdy, absurdy tylko na wsi, czy może w ogóle w przestrzeni życia nie tylko wiejskiej, ale i...

ale i miejskiej.

FIN odżywa nam od Nowa Wsi, bo ma dofinansowanie.

Pytanie, z jakich środków jest to dofinansowanie?

Czy to nadal pieniądze unijne, czy być może już pieniądze własne regionów?

Sobie udzielę na końcu dopiero głosu.

Pan dr Bogusław Wijatyk, proszę bardzo.

Szanowni Państwo, pozwolę sobie zabrać głos, dlatego, że byłem kilka razy wymieniony i chciałbym powiedzieć o tym, o czym pan Ryszard Wiczyński nie powiedział.

Albo powiedział w sposób nie tak wyraźny, jak mogłoby to wybrzmieć.

Ponieważ z metodą borykam się albo żyję

czy też współpracuję, przeżywam 25 lat, mogę coś na ten temat powiedzieć.

Uczyłem się metody od pana Ryszarda Wilczyńskiego.

W roku 2000 odwiedziłem go w Namysłowie.

Wziąłem zieloną książeczkę i zacząłem to praktycznie prowadzać w sołectwie Gierałtów.

Miałem szczęście, był tam mój znajomy sołtys,

niezwykły człowiek, filozof wiejski, ale w bardzo pozytywnym znaczeniu.

Mocno wykształcony, który wybrał życie na wsi dlatego, że mu ten styl odpowiadał.

Zrezygnował z pracy na uczelni, przeniósł się i przeczytał tę książeczkę, zaczął stosować i powiedział, coś w tym jest.

Wszedł krok po kroku i pierwsza rzecz, którą chciałbym wyakcentować, to jest to, że

była mowa o tym paradygmacie absorpcji środków unijnych.

I wówczas z tym Geraltowem wyszło to, że pieniądze nie są najważniejsze.

One są ważne, ale nie są najważniejsze.

Dużo ważniejsze było to, co oni zrobili w swojej społeczności, stworzyli właściwie społeczność od nowa.

Stworzyli od nowa tam, gdzie nie było.

A oni sobie przez pierwsze trzy dni prali wszystkie problemy, które mieli między sobą.

Kto komu dziewczynę podebrał 20 lat temu i została jego żoną, a nie tamtego.

Kto komu pożyczył bronę, ale nie oddał i inne takie rzeczy.

Ale po tych kilku dniach, to było w książeczce, co należy robić, zaczęli ze sobą rozmawiać i zaczęli coś robić.

I to bycie blisko siebie, rozmowy wzajemne sprawiały mi wielką przyjemność, że tworzą wspólnotę na jakimś terenie.

Być może ten charakter tego wiejskiego filozofa wielkiej klasy sprawił, że to było łatwiejsze, ale pieniądze nie były ważne.

Dzisiaj biorąc pod uwagę to, że możemy mieć tych pieniędzy dużo, zobaczmy na Warszawę.

Tutaj ludzie zarabiają nieźle, ale jeżeli się patrzy na statystyki, które mówią o ilości ludzi z depresją, wyalienowanych, bijemy wszelkie rekordy.

Ludzie wracają do swoich apartamentów,

mają pełne konta pieniędzy i są nieszczęśliwi.

Z powodu braków kontaktów międzyludzkich, z powodu wsparcia.

I metoda odnowy wsi to jest druga rzecz, o której chciałem powiedzieć, o której Ryszard nie wspomniał.

Wyrasta z głębokiej tradycji niemieckiej.

To we Freisingu skodyfikowano metodę odnowy wsi wówczas jako Dorf Erneuerung.

I pierwszym wyzwaniem współczesności jest alienacja jednostki.

Odnowa wsi przeciwdziała temu, przeciwdziała alienacji jednostki.

Próbowałem też tą metodę zaszczepić we Wrocławiu.

Nie starczyło mi czasu.

Nazwa jest nie do końca adekwatna Odnowa wsi.

Ona trochę jakby kieruje myśli w jedną stronę.