Mentionsy

Szkoła bardzo wieczorowa w Radiu Katowice.

To są ludzie, którzy reprezentują pewną klasę intelektualistów, pisarzy, takich ludzi, którzy byli z jednej strony bardzo oddani w to, co dzieje się społecznie, traktowali literaturę jako taki element funkcjonowania społecznego, taki element przekazu, taki element kreowania siebie, który jest jednocześnie naznaczony bardzo silnie etycznie.

Bardzo silne i bardzo widoczne w powieściach obu pisarzy jest zaangażowanie też w historię, które jakby towarzyszy im w pisaniu, która jest takim nieodwzornym elementem kreowania ich biografii.

I tutaj myśląc o tym, że Brandysów już nie ma, być może są albo być może będą, to myślę o tym, że taka bardzo duża odpowiedzialność za słowo z jednej strony, a z drugiej strony za takie kreowanie rzeczywistości.

To są ludzie, którzy umieli wziąć odpowiedzialność za to, co piszą i bardzo silnie też angażowali się w to,

sprawy Polski i ten patriotyzm bardzo różnie u obu braci.

Byli polskimi patriotami, bo walczyli o Polskę, Marian przecież walczył z broją w ręku, dostał się do niewoli, więc to jest bardzo istotne, żebyśmy wiedzieli, że to byli Polacy żydowskiego pochodzenia, czuli się Polakami i byli wielkimi patriotami.

To rzeczywiście bardzo ważne, bardzo dziękuję za to podkreślenie.

Natomiast obaj byli wychowani też w rodzinie, która była zasymilowana zgodnie z polskimi tradycjami i byli bardzo silnie zaangażowani też w to, co dzieje się w kraju i wyrośli rzeczywiście na patriotów.

I takich postaci związanych z walką opozycyjną, takich wybitnych, być może dzisiaj nie do końca pamiętanych, jest w biografiach Brandysów bardzo dużo.

Oni jakby funkcjonują bardzo silnie w takim środowisku społecznym, środowisku literatów,

artystów, aktorów, którzy gdzieś tam w tych kluczowych momentach polskiej historii bardzo silnie są widoczni.

I to jest ten moment, kiedy on czując się Polakiem, bo zarówno Kazimierz, jak i Marian bardzo silnie to podkreślali, nagle dostaje z zewnątrz bardzo wyraźny sygnał, że ty jesteś inny, albo że twoje pochodzenie w jakiś sposób pozwala nam traktować cię inaczej.

I ten wątek pojawia się w twórczości w bardzo różny sposób.

On sam mówi o tym, że to jest doświadczenie, które w bardzo dużym stopniu jego ukształtowało.

siebie, małego, wątłego, chorowitego chłopca, bo jakby on tak sam o sobie mówi i te elementy związane, czy te wątki związane z różnorakimi chorobami też potem bardzo silnie wracają w jego dziennikach.

Podobnie jak brat wypowiadał się bardzo negatywnie, jeżeli chodzi o prześladowania, czy o różnego rodzaju przykrości, skandaliczne wręcz czasami zachowania dotyczące ludności żydowskiej.

Pierwsza powieść, urodzina, która się nigdy nie ukazała, bardzo negatywnie zresztą oceniona przez Czesława Miłosza w jednym z listów, bo miał okazję wczytać jej fragmenty.

I to są bardzo różne książki, które też pokazują doświadczenie w poszukiwaniu swojej własnej formuły i swojego własnego języka jako pisarza.

Dziś proszę Państwa w Szkole Bardzo Wieczorowej Pani dr Anna Foltyniak-Pękala wykłada o Brandysach.

Szkoła Bardzo Wieczorowa w Radiu Katowice.

Tak, i jest bardzo aktywnie, bo jest i członkiem partii, jest zaangażowany w działania związane z budowaniem takiego przekazu społecznego, członkiem wielu redakcji.

Natomiast on wtedy bardzo wierzył, że to jest coś, co jest słuszne.

Tragiczne, bo przecież widzowie po obejrzeniu filmu często mówili, że to film, który bardzo wzrusza, porusza.

Była przecież bardzo aktywną działaczką Koru, natomiast bardzo silnie wspierał żonę.

Marian poniekąd także, jeżeli mówimy o działalności opozycyjnej, doświadczył bardzo silnie represji.

To są wszystko te doświadczenia codzienności, które bardzo silnie w latach 70. zaważyły na ich psychikę.

Myślę tutaj o bardzo silnej depresji Haliny Mikołajskiej, czyli na kondycji takiej zdrowotnej.

Natomiast pisał dla dorosłego czytelnika, dla czytelników, bo przecież on był bardzo poczytnym pisarzem, dla czytelników, którzy są zainteresowani historią.

Po drugie z takim osobistym doświadczeniem, bo to, co podkreślają krytycy, to, co odróżnia też twórczość Brandesa, to jest taka bardzo indywidualna i bardzo precyzyjna rekonstrukcja postaci.

On sam mówił, że on bardzo lubi swoich bohaterów, albo bardzo ich tych bohaterów nie lubi.

jakoś z tym tworzonym przez siebie bohaterem się albo utożsamiał, albo go negował i to budowało bardzo wyrazistą narrację, taką osobistą, historyczną, osobistą w tym znaczeniu utożsamiania się albo relacji z bohaterami.

Koniec świata szwoleżerów to przecież pięć tomów, każdy przyjmowany z bardzo dużym zainteresowaniem.

I on nie był sekowany przez władzę tak bardzo jak Kazimierz, bo Kazimierz dostał taki glejt od cenzury.

I właśnie o tych pisarzach wykłada dziś w Szkole Bardzo Wieczorowej pani dr Anna Foltyniak-Pękala.

Marian Brandys i ich życie w latach osiemdziesiątych bardzo silnie naznaczone jest tym, co dzieje się właśnie z Haliną Mikołajską.

I na to nakłada się bardzo trudna diagnoza raka piersi w 1985 roku.

Marian pisze, najczęściej są to jakieś krótkie informacje, podziękowania, ale pisze też w bardzo żartobliwy sposób, żartobliwy i to jest chyba tutaj kluczowe, mając na uwadze to, o czym pisze.

On będąc w Oflagu nabawił się astmy bardzo silnej, która potem z czasem dawała o sobie znać.

Ale wówczas bardzo istotne.

dwóch różnych małżeństw, codzienność dwóch różnych zaangażowanych przecież tak bardzo w polską rzeczywistość pisarzy.

W tej drobnej, subtelnej formie korespondencji jest bardzo wyraźnie.

Dziś patrząc na rzeczywistość warszawską i rzeczywistość Paryża powiedzielibyśmy i na przekazy obu braci powiedzieliśmy, że to Marian jednak w tej trochę siermiężnej wciąż polskiej rzeczywistości i zmaganiach różnego rodzaju z codziennością i z bardzo chorą żoną i z bardzo różnego rodzaju...

To są bardzo różne doświadczenia biograficzne, bardzo różne historie.

Chociaż Marian jedno z tych spotkań opisuje jako nie do końca udane, czy takie bardzo jednak...

Mogę powiedzieć tak, że jeden drugiego nie za bardzo rozumie, ponieważ żyją w innych rzeczywistościach.

Natomiast co do zrozumienia takiego na takiej płaszczyźnie codzienności, myślę, że jest to bardzo trudne.

Jest już wtedy bardzo chora.

Ten ostatni akt zaangażowania, i to było dla niej bardzo ważne, żeby to się udało, w ten sposób właśnie jest pochowana na cmentarzu w Laskach razem ze swoim mężem Marianem, który żył 8 lat dłużej.

No właśnie, pani doktor, ponieważ my bardzo wybiórczo traktujemy czasami twórczość.

Podchodzimy do tego bardzo wybiórczo.

Zresztą teraz tych książek jest tyle, że jakbyśmy ustawili Kazimierza Brandesa na półce, to oczywiście nikt na niego nie zwrócił uwagi, ponieważ jest bardzo wiele różnych powieści, różnych autorów.

powiedziała w szkole bardzo wieczorowej pani dr Anna Foltyniak-Pękala, zachęcając, wydaje mi się, tym wykładem jednak do przyjrzenia się twórczości obu braci, i Kazimierza, i Mariana Brandysów.

Bardzo dziękuję.