Mentionsy

szeroko społecznie, ponieważ tym razem spróbuję przyjrzeć się temu, co dotyka i kształtuje nas dziś przez pryzmat książki Zygmunta Baumana Etyka ponowoczesna.

I tym razem będę rozmawiać z reporterem i dziennikarzem, autorem świetnej biografii Zygmunta Baumana, Wygnaniec, 21 scen z życia Zygmunta Baumana, Arturem Domosławskim.

Zresztą uważam, że mówić tak dużo jak ja w tym podcaście o współczesności bez sięgnięcia po Baumana to rzecz w pewnym sensie niedorzeczna i niewybaczalna.

Wielu uważa Baumana za taką dość kontrowersyjną postać, więc również w kontekście rozmów o moralności, tym bardziej jest to postać niejednoznaczna.

Zresztą wkład Baumana we współczesną, czy też jakby on sam pewnie powiedział ponowoczesną myśl socjologiczną jest zupełnie nieoceniony.

I w przypadku Baumana nie była to też taka myśl socjologiczna rozumiana jako analiza badań ilościowych.

Trudna relacja Baumana z Polską wynikała po pierwsze z faktu, że po przeżytym Holokauście on bardzo mocno uwierzył właśnie w te ideały komunistyczne, współpracował z władzą ludową, wierzył w ten zaprowadzany po wojnie ustrój.

W pewnym sensie w ogóle w biografii Baumana w tym sensie odbija się kawał współczesnej polskiej historii i też właściwie sedno tej naszej współczesnej historii, co zresztą właśnie doskonale opisał Artur Domosławski, z którym będę rozmawiać, no bo właśnie

No właśnie, i w związku z tym, że zdaniem Baumana nie mamy już z czego lepić fundamentów, bo wszystko nam się rozpadło, uległo jakiejś takiej fragmentaryzacji,

Zdaniem Baumana ta zmiana, która dokonała się po wojnie w podejściu do tradycji, do norm etycznych, czyli na przykład postępująca sekularyzacja, która właściwie bardziej niż o kwestiach duchowych świadczy przede wszystkim o utracie pewnej formy tożsamości zbiorowej.

Według Baumana ten stan rzeczy przybliża nas właśnie do tej prawdziwej moralności, w której zwiększa się odpowiedzialność jednostki, taka odpowiedzialność i za siebie, i za wspólnotę.

Zdaniem Baumana dziś odzyskujemy poprzez rozumienie i wprowadzanie tego pluralizmu etycznego.

Stanowiłam zastanowić się nad tym, jak te postulaty etyczne Baumana można by odnieść do dzisiejszych wyzwań etycznych.

I też jak te jego myśli mogą być dla nas po prostu dzisiaj użyteczne, jak mogą być nam przydatne, w jakim stopniu okazują się nadal aktualne w odniesieniu do rzeczywistości, która zmienia się jeszcze szybciej niż za życia Baumana.

I o tym wszystkim porozmawiałam z Arturem Domosławskim, autorem rewelacyjnej biografii Baumana Wygnaniec, 21 scen z życia Zygmunta Baumana.

Z Arturem porozmawialiśmy o tym, jak tego Baumana powinniśmy dziś czytać i co lektura jego książek może nam dać cennego w obliczu pandemii, w obliczu gromadzących się na granicy uchodźców, czy też w obliczu problemu rosnącego na świecie populizmu.

Z góry cię przepraszam, że zaczynamy w taki sposób, bo zdaję sobie sprawę, że pewnie wszyscy zaczynają rozmowy z tobą na temat Baumana od tego samego pytania, co pewnie może być trochę kłopotliwe, ale jednak skoro mamy rozmawiać o aktualności myśli Baumana, o tym w jaki sposób on w ogóle jest dla nas użyteczny dzisiaj, to znaczy jego myśl w jaki sposób jest użyteczna dla nas dzisiaj.

Moja droga do Baumana wiodła przez bardzo odległe rejony świata, ponieważ do Baumana doszedłem w jakimś sensie przez Amerykę Łacińską i przez zainteresowanie Ameryką Łacińską.

które później odkryłem w książkach Baumana, a właściwie w takiej pierwszej książce, którą przeczytałem, to była książka o globalizacji.

No bo skoro globalizm, to właściwie te myśli o globalizmie wczesne Baumana...

Ale nawet załóżmy czysto hipotetycznie, że tej odpowiedzialności, czyli że działania bądź zaniechania nie było z naszej strony, to dla Baumana, tutaj akurat za Karlem Jaspersym, istnieje też coś takiego jak odpowiedzialność czy wina metafizyczna.

Teraz weźmy w nawias, czy to teoretycznie można by nazwać moralnym, które wynika z naszego posłuszeństwa wobec na przykład dziesięciu przekazań, czy naszego posłuszeństwa wobec kodeksu karnego, czy jakiegoś innego kodeksu, nie jest w gruncie rzeczy zachowaniem według Baumana moralnym, tylko jest raczej postawą pewnego konformizmu, bądź posłuszeństwa wobec jakiejś normy ustalonej zewnętrznie wobec nas.

Mnie się wydaje, że tutaj ta sprzeczność między postawieniem na jednostkę w myśli Baumana etycznej, a organizowaniem życia społecznego, które potrzebuje reguł, bo Bauman przecież tego nie kwestionował, zawsze jakichś reguł potrzebujemy.

Wydaje mi się, że w przypadku szczepień tutaj nie widziałbym aż takiego dużego problemu, dlatego że dodajmy do tego jeszcze taką refleksję, że odwołanie się do indywidualnych zachowań moralnych w myśli Baumana...

Przeciwnicy Baumana pewnie powiedzą, no nie bez powodu uprawiał taki moralny relatywizm w pewnym sensie, no bo sam podlegał różnym moralnym sądom w Polsce, które jak wiemy są niezwykle kłopotliwe i budziły ogromne kontrowersje.

Jakieś książki Baumana wcale po polsku nie chodzą w jakichś imponujących liczbach kopii i wydań.

Holokaust w opinii Baumana nie tyle jest jakąś istotą nowoczesności, bo nie jest, bo przecież nowoczesność powstała jako aspiracja człowieka do kierowania się ustaleniami nauki i rozumem.

Ale tutaj się odsłania jeszcze inny, bardzo ważny w moim przekonaniu, aspekt myśli Baumana.

I na końcu, kiedy szukałem jakiejś refleksji spinającej tę reporterską pracę, właśnie przypomniałem sobie o nowoczesności i zagładzie i o rozważaniach Baumana na temat nowoczesnego społeczeństwa, w którym występuje ta zasada pośrednictwa w działaniu, o której mówiliśmy.

I ta refleksja Baumana spięła mi w jakimś sensie tę opowieść.

Bardzo ważne jest, żeby pamiętać o tym, że książka Nowoczesność i Zagłada Baumana jest w jakimś sensie książką o zagładzie, ale o wiele bardziej książką o nowoczesności.

Wydaje mi się, że to jest jakaś fundamentalna i niezwykle aktualna, żywa część myśli Baumana, która może nie tyle, ona nie daje nam recepty żadnej.

Ta refleksja Baumana dotyczy innego aspektu.

Tak, ten socjalizm Baumana to jest dla mnie też takie w ogóle ukoronowanie tej odpowiedzialności jednostki, prawda?

Może być Baumana, nie musi być Baumana, którą chciałbyś polecić naszym słuchaczkom i słuchaczom, która jakoś by była dobrą klamrą dla tej naszej rozmowy?

To jest też książka profesora Magdaleny Środy, Opcje i inny wykluczony, która też się zmaga z etyczną refleksją Baumana, ale daje taki bardzo erudycyjny przegląd rozmaitych stanowisk filozofów, którzy byli również dla Baumana inspirujący.

Więc dorzućmy się do tych poleceń oczywiście Wygnańca, 21 scen z życia Zygmunta Baumana.