Mentionsy

Osoba z ADHD ma wiedzę, ma umiejętności, a rzeczy się nie dzieją, nie jest w stanie wprowadzić ich w czyn.

Osoba z ADHD ma trudność w interakcjach społecznych, a często nie ma takiej świadomości, że ma tą trudność.

Członkini Europejskiej Sieci ADHD Dorosłych.

Czy to będzie prawdą, że osoby zmagające się z ADHD będą miały często to takie perfekcjonistyczne podejście do robienia rzeczy i wypadnięcie z tych torów będzie powodowało rezygnację z dalszych działań?

przezwyciężyć trudności związane z ADHD.

Czy to jest po prostu tak, że każdy tak ma i nie ma jakby żadnej takiej specyfiki dla osób z ADHD?

I znowu, to też ważne, zawsze to powtarzam, że takie pojedyncze przejawy, objawy, które łączymy z ADHD, prawda, nie mówią wcale o obecności zaburzenia.

Ale rzeczywiście umysł osoby z ADHD...

ma, osoba z ADHD ma problem z priorytetyzacją zadań, z układaniem różnych, układaniem planu i realizacją tego planu.

to dla osoby z ADHD zabranie się do tej książki może oznaczać takie wejście w taki projekt bez końca.

Czyli znowu to, co dla każdej osoby i to, co w takich procesach coachingowych też się o tym mówi, żeby dzielić jakieś zadanie na takie adekwatne raz na drzewa, to dla osoby z ADHD to ma wybitne znaczenie.

To są te same porady dla osoby z ADHD i dla osoby bez ADHD, tylko dla osoby z ADHD są bardziej i sama porada nie wystarczy.

Również rozwija się taki obszar coachów ADHD.

coach pracujący z osobą z ADHD, musi bardzo dobrze znać, rozumieć tą charakterystykę, na czym polegają te trudności.

Jeżeli chodzi o psychoterapeutów, to wiadomo, najbardziej takim udowodnionym nurtem o największej skuteczności w ADHD jest nurt poznawczo-behawioralny.

Więc to o to chodzi, więc chodzi o to, że jak pojawiają się nowe zespoły opisywane, to ADHD nie jest takie nowe, no w Polsce jest nowe, ale nowe zespoły opisywane, to ważne jest, żeby specjaliści przyglądali się temu z zaciekawieniem,

Zrozumiałem też z tego, co mówiłaś, że osobom z ADHD będzie sprzyjało funkcjonowanie w schematach.

Osoby z ADHD potrzebują wsparcia w postaci zewnętrznej struktury.

jest para partnerska, no i na głowie osoby bez ADHD leży zawsze płacenie rachunków i pamiętanie, żeby dziecko z przedszkola odebrać, co jest już jakby średnio fajne dla tej osoby bez ADHD, bo to może być też nadmierne obciążenie, bo trudno jest się wtedy podzielić obowiązkami domowymi, jeżeli jedna osoba ta z ADHD ma trudności z ogarnianiem, a nie nadrobi tej lekcji, bo to znowu, to jest ważne, że

To, że się ma ADHD, to znaczy, że się ma pod górkę w życiu i to znaczy, że się idzie, też czasami tak mówię, że się idzie z kulą u nogi i nawet jak się zajdzie daleko i się ma duże osiągnięcia zawodowe albo jakiekolwiek inne, to to były osiągnięcia z tą kulą, prawda?

I teraz dla tej drugiej osoby, która żyje z osobą z ADHD,

Osoba z ADHD ma z tym gorzej, trudniej jej się uczy nowych zachowań, no ale jakby z jednej strony

Jeżeli jest leczenie na ADHD, to już w ogóle.

Mówiąc z perspektywy osoby bez ADHD?

Co prawda to ta druga strona ma ADHD, ale jeżeli my, załóżmy, nie będąc, nie mając ADHD, jeżeli my pójdziemy na terapię, to na terapii się dowiemy, jeżeli jeszcze tego nie wiemy,

Znowu, w związku też można by powiedzieć tak technicznie, znowu struktura stabilna czy elastyczna, tylko że to znowu to nam bardziej, bo też osoba z ADHD nie może mieć za sztywnej struktury, bo coś będzie chciała inaczej, coś będzie chciała jakoś...

Ale znowu, jak mówimy w wychowaniu dzieci, a tutaj mówimy osoba w związku z osobą z ADHD, no to też nie o to chodzi, żebyśmy przejmowali rolę rodzica w jakimkolwiek zakresie.

Zaokładamy sobie teraz hipotetycznie, że ja jestem w związku z osobą, która zmaga się z ADHD.

I ma rozpoznanie ADHD.

To znowu pamiętamy o tym, że człowiek nie jest całym ADHD.

Więc trudno jest też to w ten sposób rozumieć, że osoba ma rozpoznanie ADHD, no i tak już będzie.

To tak nie może działać, bo wtedy osoba bez ADHD po prostu się wykończy.

To jest o tyle ważne, że jeżeli my nie zadbamy, czyli będąc osobami załóżmy bez ADHD, jeżeli nie zadbamy o swoją własną regenerację i o swój własny dobrostan, to będziemy przewlekle sfrustrowani, wkurzeni i zawiedzeni.

I tutaj też nie możemy wymagać od naszej bliskiej osoby z ADHD, że coś z tym zrobi, bo to jest już decyzja tej drugiej osoby, ale my możemy podejmować nasze własne decyzje w oparciu o to, jakie informacje dostajemy i w jakiej rzeczywistości żyjemy.

ADHD to nie jest żadna wymówka, ale świadomość, że się ma ADHD to jest pewne, często bardzo ważne wyjaśnienie, skąd się trudności biorą.

I wskazówka, jak podejmować, jak brać odpowiedzialność za własne życie, będąc osobą dotkniętą ADHD, jak brać odpowiedzialność za własne życie i za własne postępowanie.

Bez tego, jeżeli osoba dorosła z ADHD nie podejmie swojej odpowiedzialności za swoje funkcjonowanie, jakiejkolwiek, no to otoczenie, nic już jej w tym nie pomoże i dalej tak będzie nie ogarniać życia, jak nie ogarnia.

Czy dobrze rozumiem z tego, co opowiadasz mi do tej pory, że nie ma żadnych plusów z posiadania ADHD?

Czyli osoby z ADHD, które świadomie lub nieświadomie

Z jednej strony może im się taki właśnie jest wpływ ADHD na kształtowanie się obrazu siebie.

Z jednej strony, czyli ADHD, znowu udowodnione w badaniach, ADHD wpływa niekorzystnie na obraz siebie.

Co w przypadku ADHD może być bardzo mylące.

Więc ADHD wpływa na obraz siebie niekorzystnie, ale co ludzie z tym potem robią?

Czy social media pogłębiają jeszcze problem ADHD?

Nie, chodzi mi o to właśnie, czy to jak teraz jakby korzystamy na gminie z telefonów komórkowych, które zawsze są gdzieś przy nas i które są nas w stanie rozproszyć w ciągu robienia każdej rzeczy, od czytania książki przez pracę, przez nie wiem, randkowanie, cokolwiek, czy to jeszcze pogłębia jakby te objawy z problemem ze skupieniem się na tym, co robimy, w szczególności u osób z ADHD?

Czy często, z twojego doświadczenia oczywiście, czy często widzisz, że to ADHD doprowadziło na przykład do, nie wiem, rozwodu, jakiegoś załamania kariery, jakiegoś wypalenia zawodowego, czyli odbiło się naprawdę poważnymi konsekwencjami na osobach, którym pomagasz?

ta pułapka ADHD, że człowiek sobie, nie wiedząc o tym, że ma ADHD, radzi sobie jak może, kompensując, maskując, udając, właśnie kompensując w taki nadmierny sposób, czy w taki sposób, który tak naprawdę mu nie służy i potem różne rzeczy w życiu się wywracają.

Też mówi się o kreatywności ludzi z ADHD.

Ludzie z ADHD są różni i są inteligentni i są z takim rodzajem inteligencji i z innym rodzajem inteligencji, bo jest ich trochę.

Jeżeli chodzi o kreatywność, tak sobie też myślę, że ta kreatywność, którą się przyczepia do ADHD być może polega na tym, że osoba z ADHD szybciej bez zastanowienia zwerbalizuje jakiś pomysł.

ADHD też skutkuje i z doświadczenia mojego i innych specjalistów i z badań.

Osoby z ADHD bardziej są narażone na rozpad związków.

To porozmawiajmy na koniec o diagnostyce i leczeniu, czyli jak powinna przebiegać profesjonalnie zrobiona diagnoza i jakie są opcje leczenia i wsparcia dla osoby z ADHD.

Czyli to, co ma miejsce, a co nie powinno zdecydowanie mieć miejsca, to są pakiety w różnych ośrodkach, bardzo często spotykane, pakiety na diagnozę ADHD.

To jest bardzo duże niebezpieczeństwo, bo człowiek jest bardziej skomplikowany niż nawet sama ADHD.

ADHD jest skomplikowany, ale człowiek jeszcze bardziej.

I żaden człowiek nie jest właśnie samym ADHD.

Bardzo często można popełnić błąd po prostu w diagnozie, bo te kratki, o których mówię, to są objawy ADHD, a objawy, to co widać na zewnątrz, jeżeli chodzi o ADHD, to są rzeczy, które każdemu czasami się zdarzają.

I to wszystko, ten wpływ substancji marihuana, ten wpływ substancji na mózg również nam zakrzywia obraz tego ADHD, powodując, że z jednej strony w ten sposób można właśnie postawić diagnozę błędnie, ale z drugiej strony nawet jeżeli się trafi z diagnozą w ten sposób, bo akurat ta osoba też ma ADHD,

Jeżeli trafiają pacjenci, właśnie mówią, no miałem zdiagnozowane ADHD tam, a tam, ale dostałem tam lek psychostymulujący i bardzo źle go toleruje, on nie działa i teraz co dalej?

Akurat trafimy, że ta osoba również ma ADHD,

Tylko te inne mechanizmy na tyle się nakładają, że rzeczywiście ta diagnostyka to musi być, diagnostyka ADHD musi być jak archeologia.

Czyli ja to rozumiem tak, że nie ma jednego obiektywnego testu, po którym mamy 100% pewności, że ktoś zmaga się z tym ADHD i wymaga to i dużego doświadczenia, jak rozumiem, żeby wybadać, czy te nazwijmy to objawy, z którymi ktoś jakby przychodzi, to rzeczywiście jakby one pochodzą z ADHD, czy jakichś innych, nie wiem, złych doświadczeń, problemów i rzeczy, które trzeba najpierw jakby ogarnąć i przepracować, żeby dopiero wtedy ewentualnie móc przeprowadzić rzetelną diagnozę w kierunku ADHD.

Są badania naukowe prowadzone, jakie są odmienności w mózgach osób z ADHD i osób bez ADHD i faktycznie...

zauważa się, że są pewne odmienności, ale to dopiero można zauważyć na grupie, czyli nie mamy jeszcze tak zaawansowanych możliwości, żeby oddzielić jedną osobę z ADHD od bez ADHD, tylko widzimy tam, niech będzie ileś tysięcy osób z ADHD i tu te odmienności będą tak zarysowane, a ileś tysięcy osób bez ADHD i tak.

rzeczywistość pacjenta, jakie jest jego rozumienie siebie i jaka jest rzeczywistość tych objawów, a nie tylko to, z czym nam się jakby te objawy kojarzą, czyli zajmując się diagnostyką ADHD, prawda, to jak ja się zajmuję, my się zajmujemy w naszym centrum,

My cały czas musimy, cały czas musimy mieć tą wrażliwość i cały czas stać rozkrokiem, okrakiem, nie wiem, na całej dziedzinie psychiatrii, żeby nie dać się zmylić temu, że jeżeli my mamy już tą naszą uwagę, prawda, skierowaną na ADHD, żeby to była wybiórcza uwaga, że nam się wszystko będzie kojarzyć.

A czy są jakieś dane mówiące o tym, jak wiele osób się z tym zmaga dzisiaj, zarówno dzieci, jak i dorosłych?

To, co nam mówią aktualne badania, aktualna wiedza medyczna, mówi nam, że jeżeli chodzi o populację osób dorosłych, 3-5%, tak zwanej populacji ogólnej, czyli wszystkich nas, dorosłych ludzi, 3-5%, to są osoby z ADHD.

Ale jeżeli chodzi o populację osób, które zgłaszają się do psychiatrów lub psychologów z innego niż ADHD powodu, badania, które mamy aktualne mówią, że jest to około 20%.

Czy częściej z ADHD zmagają się kobiety czy mężczyźni, czy tutaj płeć nie ma wpływu?

Zawsze się uważało, że ADHD, podobnie jak spektrum autyzmu, że tu jest przewaga zdecydowana występowania u chłopców, jak jeszcze myślano wyłącznie o dzieciach.

A czy ADHD mamy od urodzenia tylko dopiero w którymś momencie życia się orientujemy, trafiamy na diagnozę, czy niektóre objawy, tak jak zresztą powiedziałeś, że one mogą się zmieniać jakby w czasie trwania życia, pojawiają się dopiero na jakimś etapie życia i są na tyle silne, że nie wiem, to nas dopiero stymuluje, czy też puszuje do tego, żebyśmy poszli i sprawdzili, co tutaj może być nie tak.

Właśnie w ADHD podoba mi się takie sformułowanie, że jest to stała stabilna niestabilność.

Czyli gdyby to traktować, że objawy ADHD są, no może z pewną przesadą, bo nie zawsze one są jak erupcja wulkanu, chociaż czasem tak.

Czyli osoba z ADHD może, jeżeli sama nie wie, że jest...

Jak może wyglądać taki przykładowy dzień osoby z niezdiagnozowanym ADHD?

To, czego chciałabym uniknąć, to chciałabym uniknąć dawania instrukcji zwróćcie uwagę na to i na tamto, bo to może być ADHD.

Tak, najczęściej w tej chwili rzeczywiście temat jest bardzo popularny i ludzie bardzo często zgłaszają się, przynajmniej do niektórych placówek takich, które się ogłaszają, że diagnozują ADHD, to ludzie się zgłaszają rzeczywiście z własnym podejrzeniem ADHD.

opisu swojego funkcjonowania albo opisu swoich trudności, to jest oczywiste, że jak trafimy na objawy ADHD, to mogą nam się skojarzyć w różnych kontekstach.

I rzeczywiście, tak jak pytałeś o takim typowym dniu osoby z ADHD, ja też najpierw sobie tak pomyślałam, no typowy dzień, tak jak nie ma typowej osoby z ADHD, bo osoby z ADHD są różne, tak nie ma być może...

Ludzie z ADHD mają często niedobory snu.

albo coś tam innego robią, a osoba z ADHD może po prostu się położyć na kanapie i leżeć.

Więc osoba z ADHD siedzi do dwunastej, do pierwszej, drugiej w nocy.

mi chociażby bardzo często w internecie wyświetlałeś takie filmiki pod kątem właśnie osób z ADHD, na tej zasadzie, że ktoś sobie właśnie siada do pracy, nazwijmy to minutę pracuje, bądź nie wiem, otworzył dopiero klapę laptopa, no i nagle się w głowie właśnie zapala jakiś taki punkcik, jakaś taka myśl, ta osoba już wtedy jest w drodze, okej, dobra, to pójdę to zrobić, zaczyna ją robić, ale do, nie wiem, do domu wchodzi kurier i powiedzmy ten kurier sobie poszedł i taka osoba...

Tak, jest taka koncepcja, tak zwana koncepcja monotropizmu, która bardziej dotyczy osoby w spektrum autyzmu, ale również ma zastosowanie do osób z ADHD.

problemach z kierowaniem uwagą, prawda, bo jeżeli chcę robić jedno, a inne coś mnie odrywa i tam całą uwagę kieruję, prawda, i całą uwagę, to nie może, to nie jest osoba z ADHD, nie ma tak, że tu dobra, to troszeczkę tu tylko to tam, nie wiem, grzebne, otworzę kurierowi, ale już tutaj jestem, troszkę uwagi tam, ale reszta tu, tylko ta uwaga po prostu cała się przenosi.

Osoba z ADHD wydaje się, że to jest przeciwnie, bo osoba z ADHD ma uwagę wszędzie, ale nie do końca to jest przeciwnie.

Więc osoba z ADHD ma trochę tak, jakby była właśnie w tym ciemnym pokoju z tym jasnym snopem latarki, ale co chwilę zauważa jakieś błyski w tym pokoju, w różnych miejscach.

Trochę takie obrazowe porównanie mi się nasunęło, bo ono rzeczywiście dosyć dobrze obrazuje to, że osoby z ADHD, bo o nich tutaj dzisiaj mówimy, mają problemy z kierowaniem uwagą.

Też bardzo duże skupienie jest w myśleniu o ADHD, bardzo jest duże skupienie na...

I jak pani dowozi, to pani nie może mieć ADHD.

Czyli na przykład osoba, pytam osoby z ADHD, jeżeli chodzi o to niekończenie zadań, jak sprząta w domu.

A osoby z ADHD bardzo często lubią mieć porządek, bo wtedy czują się lepiej zorganizowane, tylko że wtedy, tylko że ten porządek się po prostu ich nie trzyma.

Powiedziałaś, pokazałaś na przykładzie tego pokoju metaforę, jak będzie miała osoba z ADHD, jak będzie miała osoba w spektrum autyzmu, a jak będzie miała osoba normalna, jeżeli w ogóle możemy użyć takiego sformułowania jak osoba normalna?

Czyli nie w spektrum autyzmu, nie z ADHD.

polegają na tym, że tak jak na przykład osoba z ADHD ma wiedzę, ma umiejętności, a rzeczy się nie dzieją.

Ale będą się dziwić, dlaczego osoba z ADHD nie może po prostu siąść, skupić się, zacząć, zrobić i skończyć.

No na przykład jeżeli chodzi o sposób spędzania urlopów, często osoby z ADHD potrzebują mieć i część z tych osób jak już ma takie strategie swoje wypracowane, potrzebują mieć wszystko zorganizowane, dopięte na ostatni guzik.

I nie ma możliwości elastycznego jakby gospodarowania czy zarządzania tym planem, bo dla osoby z ADHD, jeżeli ma określony plan i ten plan coś nowego wpadnie, to cała uwaga pójdzie na to coś nowego i załamie się ten plan.

Czyli osoby z ADHD też mają, chociaż wydaje się, właśnie wydawałoby się, że osoby z ADHD mają o samej osobie nieraz takie poczucie, że są ogromnie elastyczne, ale tak naprawdę ta elastyczność jest mniejsza, złudna.

Dla osoby z ADHD często to nie jest przyjemne, bo osoba z ADHD ma problem z odpoczywaniem.

Czyli cały czas, nawet jeżeli nie potrzebuje mieć uwagi zaprzątniętej, to w ADHD również jest znowu taki biologicznie uwarunkowany problem z hamowaniem.

Czyli osoba z ADHD właśnie na przykład siada, pytasz o przykłady, siada z książką i jeżeli ta książka nie jest jakaś absolutnie porywająca i nie wciągnie właśnie na wiele godzin, że się zapomni o wszystkim innym, to różne rzeczy rozpraszają i trudno jest w ogóle przy tej książce usiedzieć.

Tak, w pracy też, prawda, część osób pracuje zdalnie, część osób pracuje w pracy i jeżeli się pracuje wśród ludzi, no to też to jest dużym wyzwaniem, większym wyzwaniem niż dla osoby bez ADHD, jak zadbać o to, żeby uwaga była wystarczająco skupiona na zadaniu, na tyle, żeby je można było zacząć zrobić i skończyć i nie popełnić błahych błędów, prawda.

Czy ta ADHD różni się u kobiet i mężczyzn, czy przebiega tak samo, jakby objawy są takie same?

Depresji może być trochę inny i ADHD też może być trochę inny.

Czyli z jednej strony ten obraz kliniczny jest inny, czyli na przykład u kobiet badania mówią, że jest więcej przypadków wśród kobiet z ADHD z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi.

U osoby z ADHD i u mężczyzn i u kobiet ten taki łuk, akcja-reakcja jest bardzo szybki i w związku z tym nie zdąży dojść do ośrodka analitycznego w mózgu, do tej tak zwanej kory przedczołowej, gdzie jest ten nasz ośrodek zarządzania, tak jak wieża kontrolna lotów.

Tak, niestety tak i to znowu, to jest na poziomie biologicznym u osoby z ADHD się odbywa, ale przez otoczenie jest interpretowane jako po prostu, na przykład niedojrzałość.

to tutaj jest sporo racji, bo mózg osoby z ADHD dojrzewa później.

No to mózg osoby z ADHD później dojrzewa.

Więc też osoba z ADHD ma takie cechy, które są...

Nie traktujcie jakby tej wiedzy, którą teraz słyszycie jako jakichś przykładów do autodiagnozy, tylko niech tą diagnozą zajmie się specjalista, ale właśnie o te skrajności chciałem cię zapytać, czyli gdybyś miała, nie wiem, tak zbudować na kilku prosto przykładach jakby dwie osoby, które rzeczywiście zmagają się z ADHD, ale mimo wszystko to jest zupełnie inne ADHD, to jakby te sylwetki mogły wyglądać?

I ta osoba z ADHD, ten mężczyzna, biznesmen z ADHD, może mieć wtedy złudne wrażenie, że na przykład to ADHD, jeżeli już wie, że je ma, że to ADHD jakoś mu służy, prawda?

Jednocześnie ten sam mężczyzna biznesmen z ADHD ma jakieś swoje życie rodzinne, ma rodzinę, tylko że tej rodzinie nie poświęca wcale czasu.

Dla osoby z ADHD praca jest tym miejscem, gdzie jest struktura.

Czyli znowu, jak mówimy o sukcesach osoby z ADHD, to zawsze jest pytanie, a w czym?

Bo nie ma takiej opcji, żeby osoba z ADHD nieleczonym miała zrównoważone takie...

Jeżeli osoba z ADHD intensywnie działa w pracy i na przykład jeszcze mówi, chcę bardzo zadbać o siebie, to często dokłada sobie do tego swojego harmonogramu zachowania prozdrowotne.

Czyli wracając do tego przykładu tego biznesmena z ADHD, świat widzi sukcesy w jednej dziedzinie, a nie widać szkód zdrowotnych i szkód w innych obszarach życia.

To jest taka formułka, która dosyć dobrze też często obrazuje sposób funkcjonowania osoby z ADHD.

Bo osoba z ADHD ma trudność w interakcjach społecznych, a często nie ma takiej świadomości, że ma tą trudność.

A ludzie, którzy nie wiedzą, że ADHD jest, prawda, bo to jeszcze ta świadomość jest mała, no dla innych ludzi to jest po prostu uciążliwe.

I znowu, osoby z ADHD w miejscu pracy, przełożeni z ADHD, mogą sprawiać wrażenie.

Na przykład osoby z ADHD mogą... Dlatego jest ważne, żeby zapytać, jeżeli już dana osoba używa jakiejś substancji psychoaktywnej, żeby zapytać, a co to daje?

I na przykład osoby z ADHD mogą powiedzieć, ja muszę się napić lampkę wina albo muszę się napić drinka wieczorem, bo trudno jest mi wyhamować.

Co każda osoba powinna wiedzieć o osobach z ADHD, żeby nie krzywdzić?

Świadomość, że ADHD jest ograniczeniem.

I jeżeli ta osoba za DHD bierze odpowiedzialność za swoje funkcjonowanie w różnych obszarach, to przychodzi jej to z większym trudem niż osobie bez ADHD.