Mentionsy
Pogawędnik Filozoficzny
27.10.2025 03:00

O fornalstwie, czyli snobizmie opowiedzianym na nowo | PF 165

Zapraszamy do naszego etycznego laboratorium. Przed dekadą, gdy ukazała się książka Sześć cnót mniejszych, którą przygotowaliśmy z Piotrem Domerackim i Marcinem Jaranowskim (Instytut Filozofii UMK w Toruniu), obiecaliśmy sobie, że spróbujemy napisać część drugą, poświęconą mniejszym przywarom. Od dłuższego czasu borykamy się z tym pomysłem, który okazał się trudniejszy niż nam się na początku wydawało. Prace jednak postępują, dlatego już teraz możemy zaprosić do wysłuchania opowieści o jednej z części projektu. Mowa jest o fornalstwie, czyli swojskiej odmianie klasycznego snobizmu, opisywanego przez Williama Thackeraya w „Księdze snobów”.

Zastanawiamy się, czy potrzeba w naszym języku nowego pojęcia, stworzonego sztucznie, ale wychodzącego naprzeciw przekonaniu, że niektóre terminy mogą być już zużyte i potrzebują nowego paliwa, by coś ciekawego mieć nam do powiedzenia i kształtować nasz postawy.

Czym miałoby być fornalstwo moralne? Kim jest fornal? Dlaczego odwołanie się kategorii powożenia furmanką czy powozem z dawnej kultury wiejskiej miałoby nam w XXI wieku w czymkolwiek pomóc? Jak można się fornalstwa charakteru nabawić? Jak można się na nie uodpornić? I co z tym wspólnego mają taksówkarze, szatniarze, nocni portierzy i ciecie?

Odcinek ilustrujemy naszym (i AI) naiwnym wyobrażeniem fornala z opowiadań Marii Dąbrowskiej. Bo obecne  w tamtej literaturze postaci także przydadzą się naszej opowieści.

 

W nagraniu wykorzystaliśmy fragmenty ścieżek dźwiękowych filmów:

 „Ziemia obiecana”, reż. A. Wajda (1974)

„Alternatywy 4”, reż. S. Bareja (1986-87)

„Ogniem i mieczem”, reż. J. Kawalerowicza (1999)

 

Wzmiankowany odcinek „O sztuce płaszczenia się | PF 111” odnajdziecie tutaj,

płytę Łony, Andrzeja Koniecznego i Kacpra Krupy pt. „Taxi” (2023) – tutaj,

film dokumentalny K. Kieślowskiego „Z punktu widzenia nocnego portiera” – tutaj.


Patronat medialny Pogawędnika:
 Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"
 https://filozofuj.eu/ 
 

Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:
 Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

 

Zachęcamy do wsparcia naszej pracy i możliwości rozwoju na platformie Patronite:
https://patronite.pl/pogawednik.filozoficzny

Wilczka Fornala Borowieckiego Kaczmarek Stangreta Pietrek Krzysztofa Kieślowskiego Dąbrowskiej Greci Aleksander Pańkowski Fornali Jakuba I Lindego Karczmarski Andrzeja Wajdy

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 11 wyników dla "Fornala"

Dlatego proponuję, byśmy przyjrzeli się uważniej pojęciu fornala.

Zanim precyzyjniej zdefiniujemy znaczenie metaforyczne fornala, przywołam klasyczne rozumienie tego pojęcia.

Dwór tego sknery składał się z jednego fornala, który cały dzień po dług roku albo w polu włóczył, albo drzewo z lasu, albo zboże na targ, a co niedziela samego jego mościa do parafii woził.

Po pierwsze zwróćmy uwagę, że prawdopodobnie chodzi o nie bardzo specjalistyczną usługę służebną fornala, bo jest to podstawowa dla każdej pracy na roli i w transporcie funkcja.

że się nauczy na Fornala, ale Stangret?

Warto zauważyć jednak, że w powieści Raymond pokazuje Kaczmarka w szerszej perspektywie, jako fornala, który doszedł do majątku, wożąc do rozbudowującej się pobliskiej łodzi piasek ze swojego mizernego pola.

Można by w ogóle stwierdzić, że Łódź w powieści Reymonta jest laboratorium tworzącym nowe typy fornala miejskiego.

Najbardziej uderzająca scena, świetnie ilustrująca istotę Fornala Snoba, która wykorzystana została także w ekranizacji, wygląda następująco.

Dzięki tym przykładom rozpoznaliśmy cztery cechy Fornala.

I nie mówimy już tutaj o fornalach z dawnych powieści pozytywistycznych.

Ta opowieść o fornalach czy snobach nie była tylko historyjką o jakichś zapomnianych już dzisiaj określeniach negatywnych moralnych zachowań.

Ostatnie odcinki