Mentionsy

Tak naprawdę może nie inny model, ale niewątpliwie inna skala tego procederu, tej niezwykle mrocznej karty w historii nowożytnego świata.

Przede wszystkim dość problematyczne jest sam termin jakby niewolnictwo, no bo co to w ogóle było niewolnictwo?

I te publikacje, jak również ta teza, ten cały paradygmat jest bardzo szeroko krytykowany właśnie w społeczeństwie akademickim.

Też nie bez powodu, bo oczywiście my jako ludzie mamy tendencję do postrzegania pewnych spraw zero-jedynkowo, czy do jakichś tam

Przede wszystkim, tak jak mieliśmy właśnie na przykład w Europie system pańszczyźniany, to tak samo mieliśmy coś takiego w Imperium Hiszpańskim, o tym już mówiliśmy, jak mita.

Natomiast w zbiorze praw Indii Zachodnich widniał też zapis, że żaden poddany króla hiszpańskiego nie może być niewolnikiem.

Ja wspominałem też o tym, że były pewne różnice właśnie tutaj pomiędzy tym modelem hiszpańskim a portugalskim, który przede wszystkim odnosił się do skali tego zjawiska.

I w ogóle XVIII wiek sprowadził jeszcze więcej tych niewolników zdecydowanie niż poprzednie dwa stulecia.

Europejczycy właśnie, tak jak mówiłem o tym europocentryzmie, my postrzegamy to, że dane społeczeństwo jest wysoko, jest ukształtowane wysoko, stoi wysoko na poziomie cywilizacyjnym, przede wszystkim pod względem dóbr materialnych i właśnie do wieku XIX właśnie w taki sposób...

poszczególne tutaj odmiany człowieka już ze względu czysto na swoje pochodzenie etniczne stały niżej względem Europejczyków.

Już wtedy oczywiście z biegiem lat ten proceder ruszył w siłę i było tego coraz więcej.

Jeszcze będziemy oczywiście mówić o osobie Bartolomé de las Casas, o osobie Padre Weyry, o też roli tutaj Brytyjczyków w XVIII wieku, więc do tego myślę, że jeszcze sobie przejdziemy.

Jeszcze kolejna sprawa jest taka, że jeden z ojców amerykańskiej demokracji, Thomas Jefferson, który jest uznawany za naprawdę orędownika...

w tej współczesnej demokracji, jeden z ojców narodu amerykańskiego, on też był właścicielem plantacji i też miał bardzo dużo tych niewolników czarnoskórych, więc to było coś absolutnie powszechnego.

Przede wszystkim taką pierwszą postacią, pierwszym Hiszpanem, który tym bardziej spostrzegł w Indianach osoby ludzkie i też mówił o tym, że ci ludzie, zarówno Indianie, jak i Afrykanie, oni zostali też wszyscy stworzeni na podobieństwo Boga, tak samo jak biały człowiek.

I takim najbardziej sztandarowym pomnikowym przykładem jest dominikanin Bartolomé de las Casas.

To jest dosyć znane, te źródła, o których ja będę mówił, to one są w większości dostępne w języku polskim, więc jeśli tutaj słuchacze chcieliby zasięgnąć do źródeł, to jak najbardziej one są dostępne w języku polskim.

Mieliśmy jeszcze takie źródło, ono również jest dostępne w języku polskim, ono jest znane jako pamiętnik żołnierza Cortesa i to też wydał, znaczy napisał pod koniec życia Bernard Díaz del Castillo, który był jednym z żołnierzy Cortesa, też był właśnie kronikarzem,

I Bernal Díaz del Castillo tam...

On starał się być obiektywny, on oczywiście usprawiedliwiał Hiszpanów, usprawiedliwiał konkwistadorów, że tutaj jest misja chrystianizacyjna, misja cywilizacyjna, usprawiedliwiał tutaj te wszystkie modele, które Hiszpanie narzucali ludności rdzennej.

Natomiast też bez ogródek opisywał to okrucieństwo Hiszpanów, podobnie właśnie jak Las Casas w swojej krótkiej relacji o wyniszczeniu Indian.

a ono by było jeszcze o wiele lepiej ufortyfikowane, to byłby olbrzymi problem, żeby je z powrotem odbić, więc też się na to chyba do XVIII wieku w ogóle nie zdecydowano.

Na tym skalistym cypelku na północnej stronie miasta była twierdza, ona się nazywała San Juan de Ulloa i to też dosyć dobrze się zachowały różne wykazy i źródła właśnie z tej twierdzy, więc to też jest naprawdę nieocenione źródło informacji, ta forteca stoi do dzisiaj, więc tutaj czy w Kartachenie, w Kolumbii, czy w Veracruz w Meksyku możemy do dzisiaj te całą, te fortyfikacje hiszpańskie z powodzeniem obserwować.

Franciszkanie to jest o tyle ciekawy przypadek, że to jest zakon tak zwany żebraczy.

Natomiast jezuici się pojawili na mocy Soboru Trydenckiego w 1564 roku, więc to jest ta data, kiedy ustanowiono zakon jezuitów, też właśnie pierwszym generałem, to był generał zakonu jezuitów, pierwszym był Ignacy Loyola, który z tego co wiem, chyba dzisiaj świętym kościoła katolickiego, on był z pochodzenia baskiem.

to też Paragwaj chciał być niepodległy względem tej centrali w Buenos Aires, więc tak to wyglądało.

Tutaj XVIII wiek to już są idee Woltera czy Rousseau i faktycznie w Europie mieliśmy do czynienia z tym, że księża czy pastorzy nawet w swoich kazaniach mówili o tych ideach Rousseau, o tych ideach Woltera.

Natomiast bardzo mocno się temu opierali jezuici, dopiero porządek z nimi zrobił dopiero Karol III, też o tym jeszcze będziemy mówić.

Więc właśnie paradoksalnie, dlaczego między innymi w XVIII wieku wzrosło to znaczenie niewolnictwa i wzrósł ten proceder jakby liczebnie, to było między innymi podyktowane właśnie paradoksalnie epoką oświecenia, która postulowała, że człowiek wolny to też jest taki człowiek, który ma niewolników, ma prawo do swojego kapitału ludzkiego i tak to wyglądało, myślę, że mógłbym tak odpowiedzieć.

Tak, tak, tutaj zdecydowanie, bo tak jak mówiłem, te liczby naprawdę są, nie wiem, czy na korzyść, czy na niekorzyść, ale właśnie tutaj ta epoka, paradoksalnie epoka oświecenia była takim...

Rządy właśnie Karola III przyniosły nam między innymi coś takiego jak intendencja.

Intendenci to byli urzędnicy nowego typu, którzy swoimi prerogatywami też zastępowali w wyraźny sposób poprzednie wicekrólów czy kapitanów generalnych.

Natomiast to, co jest tutaj ważne w kontekście Karola III, to jest przede wszystkim ustanowienie el codigo negro, czyli czarnego kodeksu.

I przez XVIII wiek pojawiają się liczne kodeksy, które regulują prawa i obowiązki właśnie niewolników, tylko że to nie jest szczebel państwowy.

Tylko tutaj większość tych kodeksów...

To, że jeden plantator miał swój zbiór praw, to nie obligowało innego plantatora do tego, aby się temu podporządkował.

I dopiero właśnie w 1789 roku wszedł w życie El Codigo Negro, który regulował właśnie te prawa prerogatywy niewolników czarnoskórych, ale to niestety też działało na ich niekorzyść, bo to jest też taka data, która wpłynęła właśnie też na to apogeum niewolnictwa, że tych niewolników pojawiało się jeszcze więcej, a to dodatkowo podsycane ideami oświeceniowymi.

Tutaj jest ciekawa historia, bo Brytyjczycy, przynajmniej powiedzmy na przełomie tego wieku XVIII i XIX, jawią się jako tacy bardzo postępowi, też ich polityka względem niewolników.

Natomiast 10 lat później, w 1817 roku, czyli już po Kongresie Wiedeńskim, Wielka Brytania podpisała z Hiszpanią traktat zakazujący handel niewolnikami.

Zachęcam serdecznie do słuchania naszych poprzednich nagrań.

też być może mają Państwo swoje wnioski, swoje lekcje z historii, czy jakie lekcje z historii niewolnictwa mogą też mieć znaczenie dla tej współczesnej debaty o pewnej sprawiedliwości społecznej, równości.