Mentionsy

Powstanie styczniowe największe, a jednocześnie być może najbardziej pozbawiony szans polski zryw.

Łukasz Starowiejski zapraszam na kolejny podcast Muzeum Historii Polski z cyklu 1000 lat prześwietlenie.

Nie było w naszej historii zrywu, który trwałby dłużej, ani wojny, w której stoczono by aż tyle bitew.

Powstanie styczniowe ma bez wątpienia swoje heroiczne miejsce w naszej historii.

Do dziś polskie lasy czy wioski usiane są mogiłami powstańców.

Gdzie sięgnąć, by rozpocząć opowieść o najdłużej trwającym polskim powstaniu?

Inni piszą o wiośnie ludów, która w 1848 roku przetoczyła się przez Europę, choć do Polski praktycznie nie dotarła.

Nim jednak spróbujemy zajrzeć pod potrzewkę sukien nadobnych dam, rzućmy okiem na sytuację Królestwa Polskiego.

Rosjanie postanowili wybić z polskich głów wszelkie myśli o buncie.

Pomyślność Polski zawisła od jej zupełnego zjednoczenia się z innymi narodami mojego cesarstwa.

To moment, kiedy w naszej historii pierwszy raz pojawia się człowiek, który bezpośrednio doprowadzi do wybuchu powstania.

Mark Grabia, Aleksander Wielopolski.

Że myśmy nie życzyli powodzenia, a utrudniali dzieło Wielopolskiego, to łatwo zrozumieć.

Polonizacja administracji, oczynszowania chłopów, polskiej edukacji i zrównania praw Żydów.

To był właśnie plan na przeciągnięcie polskich elit.

Nie wystartował Wielopolski najlepiej.

Rozwiązał dwie instytucje reprezentujące dotąd polskie interesy.

Wielopolski początkowo chciał pozostać na stanowisku, po kilku dniach podał się jednak do dymisji i wyjechał do Petersburga.

W czerwcu na białym koniu do Warszawy wrócił Wielopolski, tym razem jako naczelnik rządu cywilnego.

Ciosy mordercze, jeśliby jeszcze paść miały, pragnę, aby raczej przeciwko moim piersiom się obróciły, niżeli żebym przeżył na tej ziemi cnoty ojców naszych i cześć imienia polskiego.

Grzmiał Wielopolski.

Organizacja narodowa ma na celu przygotowanie kraju do powszechnego, a na dobry skutek obrachowanego powstania, które ma wywalczyć niepodległość Polski.

Wspomina słowa wielopolskiego arcybiskup Zygmunt Feliński.

Ludwik Mierosławski, osławiony w całej Europie rewolucjonista, dowódca powstania wielkopolskiego z 1848 roku oraz zrywów we Włoszech i Niemczech.

Z jego przyjazdem do Polski i oddaniem mu władzy rozbije się jedność w narodzie.

Później bezskutecznie poszukiwali przybywającego do Polski dyktatora Mirosławskiego.

I w imieniu rządu polskiego uwłaszcza urzędowo.

Pisał jeden z dowódców polskich oddziałów.

Wielu w historii mieliśmy nieudanych dyktatorów powstań.

Już sam jego wjazd do Polski był karykaturalny.

Wyjaśniał, że sieci żelazne zbliżyły bardziej Paryż do Krakowa, aniżeli jakikolwiek punkt Polski na tych szynach nietkwiący.

Zaczyna się polskie piekiełko.

Gotowe i nieźdą uzbrojone oddziały coraz ruszają też z Galicji czy Wielkopolski, choć z tymi akurat Rosjanie radzą sobie łatwo, niszcząc ekspedycję zwykle tuż po przekroczeniu granicy.

Wysyłają do Petersburga oficjalne noty w polskiej sprawie.

Paradoksalnie ten konflikt wbrew pozorom miał najlepsze szanse, jeśli chodzi o koniunkturę międzynarodową, ponieważ w sprawie polskiej ujęły się rządy nie tylko mocarstwa, ale również znacznej części państw europejskich.

Jest też postulat tak zwanych sześciu punktów, czyli przywrócenia autonomii, czyli języka polskiego w urzędach, czyli dania Polakom reprezentacji narodowej, amnestii, ale również pojawia się kwestia konferencji międzynarodowej, a nawet rozejmu.

Padały oskarżenia, że Konstanty planuje zostać królem Polski.

Taką propozycję wystosował w liście do cara arcybiskup warszawski Zygmunt Feliński wraz z prośbą, by uczynił z Polski kraj niepodległy.

Za miesiące wcześniej podobną drogą podążył Wielopolski.

Nie postawiłbym tezy, że Aleksander Wielopolski był zdrajcą.

Czerwoni uważali go za zdrajcę, za renegata, za tego, który sprzeniewierzył się idei bycia polskim patriotą.

W momencie, kiedy doszło do wybuchu powstania, do przejścia konfliktu w fazę zbrojną, po kilku miesiącach Wielopolski okazał się być niepotrzebny także jako narzędzia,

Powinnowaty cara Aleksandra został wychowany w carskich szkołach, a polskiego nauczył się dopiero w dorosłym życiu.

Trwało ono półtora roku i było najdłuższym polskim zrywem.

Taki stopień pobudzenia społeczeństwa polskiego musiał w jakiś sposób znaleźć ujście.

To na tej legendzie wyrosły kolejne pokolenia polskich konspiratorów, takich jak Józef Piłsudski.

To też, jak piszą historycy, kolejny etap kształtowania się nowoczesnego polskiego narodu, bo uwłaszczenie przyniosło na wsi nie tylko zmiany własnościowe, ale też zaczęło zmieniać świadomość.

Subskrybuj kanał Muzeum Historii Polski.