Mentionsy
Podcast Muzeum Historii Polski
02.10.2025 13:00

Jak narodowy komunizm wstrząsnął PRL? Moczar i „partyzanci”

W latach 60. XX wieku w Polsce narodził się nurt określany mianem narodowego komunizmu. Najbardziej rozpoznawalną twarzą tego zjawiska był Mieczysław Moczar – potężny minister spraw wewnętrznych i lider nieformalnej grupy tzw. partyzantów. Kim oni właściwie byli? Dlaczego w pewnym momencie stali się tak wpływowi? I czym w istocie był narodowy komunizm?

Moczar przeszedł długą i krętą drogę na szczyty władzy w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Jego doświadczenia wojenne, legenda dowódcy partyzanckiego oraz odsunięcie na boczny tor w okresie stalinizmu ukształtowały w nim postawę, która stała się fundamentem działalności „partyzantów”. Grupa ta odwoływała się do etosu walki partyzanckiej, haseł narodowych, a także do nastrojów antysemickich. Jak doszło do tego, że znajdowali poparcie także wśród dawnych żołnierzy Armii Krajowej?

Czy Moczar i jego zwolennicy dążyli do obalenia rządzącego wówczas I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki? Jaką rolę odegrali pod koniec lat 60.? Na czym polegała przeprowadzona przez nich czystka kadrowa w partii? I wreszcie – czy niebezpieczne hasła moczarowców mogą być wciąż aktualne dziś?

O tych wszystkich kwestiach rozmawiają w dzisiejszym podcaście dr Michał Przeperski i prof. Paweł Machcewicz z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Podcast został zrealizowany w ramach projektu: Kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego – Portal Historyczny Dzieje.pl.

Moczar Gomułka MSW Mieczysław Moczar Załuskiego Moczarowi Moczar Kasman AK Zbigniewa Załuskiego SB Gomułce Gierka Pawła Machcewicza Namiotkiewicz

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 12 wyników dla "MSW"

Ja pokazuję na kilku przykładach, jak Moczar mógł wpływać na myślenie, przekazując mu także fałszywe informacje w dokumentach MSW.

Jak się też analizuje działania MSW już tak mniej więcej od 1962-1963 roku,

SB w Gdańsku, w Trójmieście sporządza listę lekarzy żydowskiego pochodzenia, więc ta obsesja antysemicka wyraźnie jest widoczna w działaniach MSW już w pierwszych połowie lat 60.

A z drugiej strony też MSW tworzy, jest wiele dokumentów, które to pokazują, taką wizję żydowskiego spisku, syjonistycznego spisku, który zagraża Polsce.

I ta wizja, która zostanie upubliczniona z całą mocą w 1967 i 1968 roku, ona jest przygotowywana, pielęgnowana w MSW, o czym świadczą liczne dokumenty już kilka lat wcześniej.

Najpierw podskórny, widoczny w działaniach MSW, chociażby zestawieniu list Polaków żydowskiego pochodzenia w różnych środowiskach, to stopniowo docierało na łamy prasy.

Partyzantom, a przede wszystkim MSW, udaje się narzucić mediom i dużej części opinii publicznej właśnie tą interpretację tego, co się w Polsce dzieje w kategoriach

Moczar i MSW wykorzystali bunt studencki do właśnie uruchomienia tej miotły kadrowej i do nadania jakby sensu tym wydarzeniom, które się rozgrywały, sensu zgodnego z tą właśnie antysojonistyczną, antysemicką

To widać na różne sposoby, chociażby przekazywanie przez MSW materiałów operacyjnych dotyczących biografii różnych ludzi, którzy są potem atakowani w mediach.

To jest taki mechanizm, że po prostu dziennikarze bliscy MSW dostają

Także niewątpliwie MSW inspirowało media.

Sukces w tym sensie, że udało im się narzucić własny język, własną interpretację kryjusu politycznego w marcu 1968 roku, uruchomić szeroko zakrojoną wymianę kadrową, kampanię antysemicką, sterowaną przez MSW.

Ostatnie odcinki