Mentionsy
Jak narodowy komunizm wstrząsnął PRL? Moczar i „partyzanci”
W latach 60. XX wieku w Polsce narodził się nurt określany mianem narodowego komunizmu. Najbardziej rozpoznawalną twarzą tego zjawiska był Mieczysław Moczar – potężny minister spraw wewnętrznych i lider nieformalnej grupy tzw. partyzantów. Kim oni właściwie byli? Dlaczego w pewnym momencie stali się tak wpływowi? I czym w istocie był narodowy komunizm?
Moczar przeszedł długą i krętą drogę na szczyty władzy w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Jego doświadczenia wojenne, legenda dowódcy partyzanckiego oraz odsunięcie na boczny tor w okresie stalinizmu ukształtowały w nim postawę, która stała się fundamentem działalności „partyzantów”. Grupa ta odwoływała się do etosu walki partyzanckiej, haseł narodowych, a także do nastrojów antysemickich. Jak doszło do tego, że znajdowali poparcie także wśród dawnych żołnierzy Armii Krajowej?
Czy Moczar i jego zwolennicy dążyli do obalenia rządzącego wówczas I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki? Jaką rolę odegrali pod koniec lat 60.? Na czym polegała przeprowadzona przez nich czystka kadrowa w partii? I wreszcie – czy niebezpieczne hasła moczarowców mogą być wciąż aktualne dziś?
O tych wszystkich kwestiach rozmawiają w dzisiejszym podcaście dr Michał Przeperski i prof. Paweł Machcewicz z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.
Podcast został zrealizowany w ramach projektu: Kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego – Portal Historyczny Dzieje.pl.
Szukaj w treści odcinka
O lansowanie narodowego komunizmu zostało oskarżone już w roku 1948 Władysław Gomułka.
ale tak naprawdę Gomułka nie był nigdy nacjonalistą, był ortodoksyjnym komunistą, aczkolwiek nie był stalinistą, chciał w Polsce systemu komunistycznego, ale różniącego się od tego w wydaniu sowieckim.
To jest bardzo dobry okres, jeśli chodzi o takie odczuwanie sytuacji materialnej, ponieważ Gomułka decyduje się na podwyższenie płac realnych.
Gomułka uznaje, że trzeba zwrócić do takiego tradycyjnego modelu industrializacji w wydaniu komunistycznym, czyli rozwoju, nacisku na rozbudowę przemysłu ciężkiego, chemicznego.
No i pojawiają się od razu problemy rynkowe, gorsze zaopatrzenie w żywność, ale także Gomułka blokuje wzrost płac realnych.
Gomułka uważa, że trzeba walczyć z groźbą inflacji, dlatego trzyma w ryzach płace realne.
To nie jest niedostatek taki, jakiego doświadczali robotnicy w czasie wielkiego kryzysu gospodarczego, więc w tym sensie Gomułka miał rację, mówiąc, że żyje wam się lepiej.
Gomułka czytał wszystko generalnie, co trafiało na jego biurko, ale myślę, że Namiatkiewicz miał pewien wpływ na selekcję tych dokumentów.
Było raczej oczywiste, że Gomułka odejdzie prędzej czy później.
Zresztą było takie poczucie, że Gomułka się kończy pod kęs lat 60., czy w drugiej połowie lat 60.
Czuć było tę frustrację społeczną i to, że Gomułka się rozmija z aspiracjami swojego własnego społeczeństwa, zwłaszcza młodego pokolenia.
Więc Moczar, który był nieco młodszy od Gomułki, myślę, że liczył na to, że gdy Gomułka odejdzie...
Listy do Gomułki kierowane jesienią 1956 roku, kiedy Gomułka był postrzegany jako ten zbawca.
Na przykład Gomułka nie był zadowolony z tej dyskusji wokół książki Załuskiego.
Myślę, że sam Gomułka.
No i trwa to parę miesięcy, aż Gomułka podejmuje decyzję o zablokowaniu tego i traci zaufanie do Moczara właśnie po marcu 1968 roku.
Właściwie Gomułka zaczął rozumieć, że traci kontrolę nad Moczarem i udało mu się go zablokować.
Ostatnie odcinki
-
Czy bitwa pod Wiedniem była błędem? Jan III Sob...
29.01.2026 15:00
-
Niekorzystne sojusze i zdrada magnatów? Sobiesk...
22.01.2026 18:00
-
Pierwszy kryzys klimatyczny? Mała epoka lodowco...
15.01.2026 18:00
-
Czy Jan Sobieski był ratunkiem dla Rzeczpospoli...
08.01.2026 18:00
-
Jan Sobieski. Cienie młodości — ambicja i klęsk...
01.01.2026 18:00
-
Wojsko na ulicach. Polska 1981 między strachem ...
18.12.2025 18:00
-
Jak komunistyczna partia zniewoliła Polskę?
11.12.2025 18:00
-
Koniec węgla? Jego polska historia
04.12.2025 18:00
-
Rosyjski kolonializm, czyli podbój bez mapy?
27.11.2025 18:00
-
Krzyżacy przejmują Gdańsk. Nowe rozdanie
20.11.2025 18:00