Mentionsy

Wydaje mi się, że wiele postaw, które można przejawiać ma bardzo duże ryzyko bycia nie okej, ale na pewno nie jest ni o mówie, nie o Palestynie, o kulturze palestyńskiej, o literaturze palestyńskiej, o artystach z Palestyny.

I myślę sobie, że wciąż, mimo że minęło tak dużo czasu, kiedy już Palestyna wybrzmiała jako temat w mediach, że wciąż wiele osób może po prostu nie wiedzieć, gdzie zacząć, co zrobić, a mogą być też osoby, które mają już jakieś doświadczenie z tym tematem, ale chciałyby dowiedzieć się czegoś więcej, jakieś takie bardziej treści zaawansowane, może non-fiki, niekoniecznie literatura piękna.

Jeżeli chcemy przeczytać co nieco o Palestynie po polsku, a kiedy już po angielsku, to w ogóle jesteśmy w bardzo luksusowej sytuacji, to książek o Palestynie jest w Polsce relatywnie dużo.

I pewnie, oczywiście jest ich za mało, natomiast jeżeli sobie tak faktycznie proporcjonalnie przystawimy książki na temat Palestyny do książek na temat innych państw regionu,

czy to arabskich, czy nie arabskich, no to zdecydowanie ta półka informacji, które na nas czekają jest zdecydowanie o wiele bardziej zasobna niż gdybyśmy interesowali się na przykład Iranem, albo gdybyśmy interesowali się

i one oferują taką przygodę i wiedzę, którą możemy sobie aplikować w różnych formach i formułach, bo tak jak wstępnie tutaj zapowiedziałaś, mamy i non-fiki, i literaturę, i poezję, a jeżeli jesteśmy jeszcze w takiej uprzywilejowanej sytuacji, że mamy tę szansę,

czytać w języku angielskim, no to świat stoi przed nami, potrzeba tylko i wyłącznie chęci, więc cieszę się, że się spotkałyśmy dzisiaj, bo tę chęć chciałabym chyba w ludziach przede wszystkim jakoś zbudować, tak?

Nie jest skomplikowany, ale wydaje mi się, że są takie dwa uniwersalne problemy, jeżeli mówimy o literaturze fiction, non-fiction, każdej innej dotyczącej Palestyny, że albo wpadamy w pułapkę to skomplikowane i książek, które są stworzone z taką tezą, które od razu wychodzą z, autorzy ich wychodzą z taką tezą, żeby pokazać jak bardzo skomplikowany jest to region,

Drugim problemem jest z kolei to, że relatywnie najłatwiej, jeżeli nam wpadają jakieś...

jakieś książki w ręce, jest znaleźć te książki, które pisane są z perspektywy liberalnych lub nieliberalnych, ale jednak Izraelczyków.

I oczywiście istnieją liberalni Izraelczycy, którzy są nam w stanie dać ciekawą perspektywę i wiele informacji.

żeby szukać autorek, którzy mówią sami o sobie, a nie czyimiś ustami, nawet jeżeli są to usta im sprzyjające.

Pamiętam, że Adania Szibli w wielu wywiadach, kiedy się przygotowywałam do rozmowy z nią, rozmawiałam z nią podczas zeszłorocznego festiwalu Konrada, używała takiego sformułowania doświadczenie palestyńskości.

Ty wspomniałaś ten tytuł, drobny szczegół, ale po polsku ukazał się jeszcze dotyk i on też, mimo że wydaje się bardziej subtelny, jeżeli chodzi o wprowadzanie tych treści politycznych, czy właśnie związanych z sytuacją polityczną w Palestynie, to, że wciąż to jest bardzo silnie obecne.

że ona czasem z przemocy może uczynić główny temat książki, i tak to zrobiła w drobnym szczególe, którego głównym tematem jest przemoc seksualna, ale dotyk pod wieloma względami jest tak samo mocny, albo nawet i mocniejszy.

aktem towarzyszącym codzienności, że nawet nie stanowi oddzielnego tematu.

Jest jeszcze jedna rzecz, Adanii Szybli po polsku, która chyba pod wieloma względami jest moją ulubioną rzeczą,

Czyli opowiadanie, to jest Morze Muhammad Al-Khatiba, też przetłumaczone przez Hannę Jankowską i ono się ukazało w takim zbiorze Mistrzowie Opowieści o Morzu, którą wydała Wielka Litera i to jest krótka forma, to jest opowiadanie.

Dlatego, że zawsze musi uwzględniać wszystkie izraelskie posterunki, które zatrzymają go na drodze i albo go cofną, albo go aresztują.

Rewelacyjne opowiadanie, też bardzo polecam.

Wydaje mi się, że my, nie mówię, że w ogóle nie mieliśmy takiego pisania na temat Palestyny, bo na pewno mieliśmy, a ja czegoś nie wiem albo nie jestem świadoma czyjejś twórczości.

Natomiast ona wprowadziła moim zdaniem taką nową jakość pod wieloma względami pisania o Palestynie, że...

Ona nigdy nie zrezygnowała z bycia rewelacyjną stylistką, jeżeli chodzi o warsztat pisarski.

Jednocześnie ryzykując, że nie zawsze one będą oczywiście tak dobrze zrozumiałe, bo one potrafią być subtelne, ale jest tym jednak niezwykła wartość.

Szczególnie jeżeli porównamy sobie ją do powiedzmy całych pokoleń pisarzy palestyńskich, często bardzo ważnych i dla kultury palestyńskiej, i dla polityki, i dla naszej świadomości, ale oni jednak mieli ten

ton i ten język taki o wiele bardziej bezpośredni, wpadało to w takie tony, powiedziałabym, pedagogiczne trochę i tam fabuła bardzo często była na drugim miejscu względem tego, jaką ta książka miała misję, a wydaje mi się, że w przypadku Adanii ta fabuła nigdy nie jest na drugim miejscu i to bardzo w Adanii lubię.

Ja też chciałam bardzo docenić tłumaczenie, ponieważ pierwszy raz czytałam to jako minor detail po angielsku, a mam wrażenie, że po polsku ta subtelność, te wszystkie tony, ten styl, to wybrzmiał dużo głębiej, dużo piękniej, więc naprawdę szapoba.

utalentowaną tłumaczką, to jeszcze ona mi opowiedziała taką anegdotę z warsztatu tłumacza, z warsztatu tłumaczki z języków wielu, bo ona tłumaczyła w swoim życiu i z angielskiego i z arabskiego i miała krótki epizod tłumaczenia z rosyjskiego, że też arabski, co może się nam wydawać dziwne, ponieważ jest to jednak język z zupełnie innej grupy językowej, my jesteśmy

Polski jest językiem indoeuropejskim, arabski jest z grupy języków semickich, ale podobno arabski bardzo dobrze tłumaczy się na polski i tłumaczy się pod wieloma względami lepiej niż arabski na angielski albo arabski na inne języki, że polski faktycznie ma coś w sobie, co pozwala dobrze to tłumaczyć i tak, to tego świadoma nie byłam.

Z tego, że wydaje mi się, że z bardzo wielu rzeczy to wynika, ale pierwszą rzeczą jest to, że taką wartością języka perskiego...

którą bardzo chwalą się sami Irańczycy jest to, że on jest bardzo zdobny i pisać pięknie po persku to znaczy używać naprawdę wielu, wielu, wielu środków stylistycznych, które niekoniecznie wpadają w naszą estetykę i one

Ja czytałam też Rivkę i Perfect Victims Mohameda Al-Kurda i to jest też ciekawy przypadek, bo on pisze to po angielsku.

Rivka, absolutnie rewelacyjny jest ten zbiór.

Nie tylko dlatego, że to jest poezja, ale w momencie, w którym tutaj El Kurt wprowadza nam postać Nicki Minaj, która rewelacyjnie odnajduje się w tym uniwersum i nagle okazuje się, że ona też może być potrzebna do tego, żeby opowiedzieć jakąś historię.

który jest absolutnie rewelacyjny.

W ogóle Muhammad El-Kurt wyrasta moim zdaniem na taką zdecydowaną gwiazdę, jeżeli już tego nie zrobił, a będzie na pewno jeszcze większy, tego młodego pokolenia palestyńczyków mówiących o Palestynie i odnajdujących jakiś taki własny głos i tym własnym głosem jest mówienie właśnie o Palestynie i o swoich doświadczeniach przez pryzmat na przykład popkultury.

Drugim jest to, że on jednak jest już wychowany w takich innych dyskursach, takich naukowo-postkolonialnych, on już pewną wiedzę przyjął, on ma już taki pewien warsztat wyrobiony i on pisze o nowych rzeczach, jeżeli chodzi o powiedzmy sobie ten dyskurs palestyński bardzo wprost i w tym The Perfect Victims, nie wiem czy czytałaś już

o wiele bardziej naukowy, trudniej się go czyta, a po drugie, no jednak Edward Said był jednak trochę zwesternizowanym jednak człowiekiem, no on siedział kupę lat w Stanach Zjednoczonych i ostatecznie był jednak trochę dziadem z Ivy League, nie?

a El Kurt robi to doskonale i robi to naprawdę jak gwiazda rocka.

Wspaniała rzecz, ale też jeżeli chodzi o Perfect Victims, to niesamowicie mnie poruszyło to, w jaki sposób on się odnosi do tego, że jest mężczyzną w sile wieku, a więc jest celem.

To jest w ogóle problem, który jest zauważalny na bardzo wielu, że tak powiem, polach konfliktu.

To samo było w Iranie, jak mieliśmy teraz ten najnowszy odcinek bezpośredniej wojny między Izraelem a Iranem.

Ta książka się nazywa w języku angielskim The Hollow Half, A Memoir of Bodies and Borders.

Ona została wydana, czy też przetłumaczona na język angielski dopiero w tym roku, ale była też nominowana do tej nagrody dla najlepszej palestyńskiej książki.

Jeżeli chodzi o literaturę piękną, czy masz jeszcze jakieś głosy, które szczególnie cenisz?

Ja sobie tak faktycznie ten blog pod tytułem Literatura podzieliłam nawet nie tyle co pod względem głosów, które cenię, chociaż też, ale pod względem rozpiętości, żeby zobaczyć jak wiele...

To są książki, które pod wieloma względami, w ogóle ten taki zbiór literatury środka, to pod wieloma względami wydaje mi się taki zbiór literatury najbardziej pożytecznej i potrzebnej na co dzień, bo kiedy ja sobie wchodzę do domu po 12 godzinach roboty i przemieszczania się, to nie wiem, czy ja mam w tym momencie siłę siadać do...

To też jest coś moim zdaniem niezwykle wartościowego albo nawet i może pod wieloma względami najbardziej wartościowego, że my się w pewien sposób oswajamy.

Ja czytałam Against the Loveless World i kiedy powiedziałeś o tych tłumaczeniach na polskiej, to otworzyłam sobie w internecie, jak zobaczyłam okładkę wiatru z północy, to mam nadzieję,

Ja tej książki na przykład nie czytałam w języku polskim, czytałam ją po angielsku, co jest tym względem zabawne, że ja realnie staram się śledzić ten rynek książki powiedzmy regionalnej w Polsce, ale ta książka w ogóle do mnie nie dotarła.

W sensie tutaj coś na wielu poziomach się nie udało.

Książka Ibtisam Azem, którą jeszcze do tej pory na ten moment będziemy nazywać angielskim tytułem, czyli The Book of Disappearance.

Tutaj znowu jeden z takich najbardziej wyrazistych w tym momencie głosów, jeżeli chodzi o

w tych regionach, nie tematycznie, to nie ma być temat przewodni albo motyw przewodni albo kultura przewodnia albo religia przewodnia, nie.

Wydaje mi się, że jeżeli wymawiasz odpowiednio memuar, to jest gatunek.

Kojarzę raczej z drugiego obiegu, aczkolwiek wiem, że charakter też wiele jeszcze wznawiał ostatnio, właśnie w związku z większym zainteresowaniem tematem, więc mam nadzieję, że jeżeli nie jest dostępna teraz, to że...

Chyba jakoś tak w miarę nawet z półtora roku temu tak bardzo szybko odpowiedzieli na tę potrzebę.

Bardzo bym chciała w takim razie zaapelować do odpowiedzialnych.

Panie Przemku Wielgoszu, naprawdę, proszę się wziąć za siebie, jeżeli to pan jest paniem odpowiedzialnym, bo wydaje mi się, że to książka i prasa wydała.

Ale mam też nadzieję, że ta sama kariera spotka Mohamed El Kurde przy okazji Ryfki, która też właśnie okazała się przecież po polsku, tłumaczona przez Bartka Wójcika dla Współbycia.

Wiem, że to wychodzi w październiku w Szczelinach i wydaje mi się, że jednak poczekam, żeby skończyć to po polsku, bo jednak jest sporo terminologii takich związanych z wojskowością, z czymś i trochę na mój mózg popracowy, to myślę, że po prostu po polsku będzie to prostsze.

I wydaje mi się, że to, czym ta książka jest i w ogóle ten taki dyskurs odpowiedzialności, to jest coś, o czym warto myśleć i w ogóle jak sobie te nonfiki podzielić.

I tam mamy akurat z perspektywy wieloletniego korespondenta, ale taką naprawdę bardzo, powiedzmy sobie, dobrze rozpisaną, wiadomo, bez jakiegoś wielkiego niuansu, to nie jest książka ani historyczna, ani naukowa, natomiast...

Więc nauka rozpoznawania pewnych mechanizmów, które towarzyszą nam od najmłodszych lat i to są mechanizmy zarządzania, sterowania dyskursem dotyczącym Palestyny i Izraela,

Więc uważam, że relatywnie duża liczebność tych książek w ostatnim czasie to jest coś naprawdę bardzo ważnego.

No nie wiem, nie wiem, bo mamy już tego Omara Lakada, więc też chcielibyśmy uczynić jakąś sprawiedliwość różnym autorom pochodzącym z regionu i też jakby, nie wiem, czy możemy sobie, chociaż ja bym oczywiście bardzo chciała, ale też nie wiem, czy jest taka wola w tłumie, żeby stać się wydawnictwem od Palestyny, więc myślę, że...

Na pewno jeszcze wiele palestyńczyków wyjdzie, ale nie wiem, czy oni będą, wiesz, tak szybko i tak proporcjonalnie, że tak powiem, zdominują, więc na razie ten alakad o rzeczy ostatecznie podobnej, no i Iblisa Mazem w serii Rachla jako to świadectwo literackie, a potem może jeszcze coś, zobaczymy jak najbardziej.

No i oczywiście też, jeżeli chcemy

poznać właśnie trochę ten kontekst globalno-północno-polityczny mówienia o Palestynie, to jednocześnie napisany taki dość prostym językiem, ale znowu niestety w języku angielskim, ale dość prosto, to tak na zasadzie pewnego ćwiczenia z wyobraźni, jak bardzo się nic nie zmieniło, wyszła taka książka, która jest zbiorem tak właściwie różnych publikacji Noama Chomskiego i Ilana Pappego.

I ona tak właściwie wychodzi z 2008 roku i operacji Płynny Ołów i w dużej mierze mówi właśnie o postawach Amerykanów, którzy są w dużej mierze odpowiedzialni, jeżeli nie większościowo odpowiedzialni za tempo rozwoju dyskursu mówienia o Palestynie.

Czytałam tę książkę relatywnie dawno, dlatego że, no nie wiem, jakieś 5-6 lat temu, jak najbardziej odnajdując, ta książka się niemalże tak właściwie nie zastarzała, dlatego że my cały czas widzimy te same mechanizmy mówienia o Palestynie.

Szczególnie oczywiście po 2001 roku, kiedy obudziliśmy się w zupełnie nowym świecie, jeżeli chodzi o budowanie dyskursów, mówienia o tak zwanym Bliskim Wschodzie.

o takiej perspektywie dekolonialnej i ja bardzo często od niej gdzieś tam wychodzę, polecając ludziom książki, bo wydaje mi się, że ona jest takim dobrym 101, które potem możesz sobie rozszerzać, bo wydaje mi się, że polecanie orientalizmu Eduarda Saida, jeżeli ktoś mi mówi, hej, przeczytałbym coś takiego, co by mi zmieniło perspektywę, a ja ci wyjadę z relatywnie bardzo skomplikowaną książką,

Nie wiem, czy to jest taki znowu najlepszy pomysł, to jest bardzo ważna książka, ale ta Słuchaj Mija jest naprawdę, rewelacyjnie się sprawdza w tej roli, żeby zobaczyć te pierwsze podstawowe schematy i też zobaczyć, co nas interesuje w ramach tego, prawda?

Też mnie bardzo ciekawi The Message Tanehisi Coatesa, czyli książka, która przykłada takie spojrzenie związane z amerykańskim rasizmem do właśnie kwestii palestyńskiej, że tam jakby są pewne paralele, jeżeli chodzi właśnie o schemat budowania narracji i tak dalej i tak dalej.

Ale też przypomina mi się, co mówiono o czarnych kobietach, które też są takie też bardzo seksualne, co czyni je nie ofiarami, tylko w sumie jeżeli zastosuje wobec tej kobiety przemoc seksualną, to właściwie ona będzie zadowolona i że wyobrażam sobie, że też w jakiś sposób myśli się o tych kobietach, które też one są jakieś takie magiczno-tajemnicze, seksualne, że też gdzieś taki wątek się pojawia.

Że jest to książka, która opowiada o tym, w jaki sposób Izrael jest uwikłany w bardzo liczne konflikty na całym świecie, gdzie broń z Palestyny, testowana właśnie w palestyńskim laboratorium, po prostu w zamkniętej przestrzeni,

Była często rozsyłana w miejsca, gdzie politycznie to się opłacało Izraelowi, niezależnie od tego, czy były tam osoby żydowskie w jakimś więzieniu, czy były torturowane tą izraelską bronią, to nie ma znaczenia.

do tego stopnia wręcz, że jakieś spotkania biznesowe nie odbywały się na terenie Izraela, ponieważ nikt nie chciał być za bardzo kojarzony z tym procederem, ale wciąż jednak nikomu to nie przeszkadzało, żeby z tej broni korzystać.

I zakłada on między innymi współpracę między Unią Europejską a Izraelem w dziedzinie opracowywania tzw.

research and development i opracowywania kolejnych technologii.

No i to na przykład pozwala nam wspólnie, jako członkom Unii Europejskiej, opracowywać razem z Izraelem drony, które jak najbardziej przecież widzimy, że są...

I to my również jesteśmy współtwórcami jako mieszkańcy Unii Europejskiej, bo to są nasze wspólne programy research and development.

Możemy oczywiście jakby, nie wymaga to wielkiej wyobraźni, żeby zrozumieć, że ten sam sprzęt w tym momencie jest wykorzystywany przez osadników na zachodnim brzegu.

wyłudzania od nas jako obywateli pewnego rodzaju strategicznych informacji, ale bardzo często są to te same technologie, które są tak właściwie u nas na co dzień, na rynku, które opracowaliśmy wspólnie i to jest przerażające.

Szalenie się cieszę, że ona się ukaże w języku polskim, bo dzięki tłumaczeniu będzie chociaż odrobinę bardziej przystępna w stosunku do tego gęstego języka angielskiego, w którym została napisana.

Wydaje mi się, że jeżeli chodzi o polecajki w języku polskim i nie tylko, to chyba wydaje mi się, że stworzyłyśmy naprawdę, wiesz, przynajmniej pół roku czytania szybkiego, w szybkim tempie.

My też nie do końca jesteśmy tutaj reprezentatywni jako polski rynek, bo istnieją państwa, w których jest naprawdę o wiele gorzej pod tym względem, jak na przykład Niemcy.

Tak, to plus jeden do tego i też jeżeli ktoś ma w głowie wciąż tę myśl, to ostatecznie rozbijam.

Trzeba sobie też uświadomić, że wiele rzeczy jednak działo się ponad naszymi głowami i też nie do końca dajmy sobie wmówić tą taką prywatyzację odpowiedzialności za Palestynę.

Oczywiście wspaniale jest, jeżeli ty jako Adam Nowak i Janina Kowalska pójdziesz na protest albo napiszesz coś w social mediach, udostępnisz zbiórkę, wpłacisz sama pieniądze na jakiegoś rodzaju przedsięwzięcie związane z pomocą.

Ale jednak pamiętajmy, że nie dajmy sobie w mówicieli takiej prywatnej, całkowicie sprywatyzowanej odpowiedzialności za to, co się dzieje w Palestynie.