Mentionsy

28 września weszły w życie pełnoskolowe sankcje ONZ wymierzone w Iran w związku z poważnymi naruszeniami porozumienia w kwestii irańskiego programu nuklearnego.

Z jednej strony trudna sytuacja polityczna Iranu, z drugiej spory w Radzie Bezpieczeństwa ONZ.

Krzysztof Strachota wyjaśni zawiłości związane z obecną sankcyjną polityką i polityką Iranu.

Przypomnę może, że porozumienie z 2015 roku, zwane z angielska JCPOA, zakładało, że Iran podda swój program nuklearny kontroli międzynarodowej, samo ograniczy się w rozwijaniu tego programu, za co sukcesywnie będą znoszone sankcje, które wcześniej nałożyła Rada Bezpieczeństwa ONZ na Iran.

bo faktycznie sankcje ONZ-owskie były znoszone, natomiast poszczególne kraje, w tym kraje zachodnie, obawiając się sankcji wtórnych ze strony Amerykanów, również de facto wprowadziły sankcje wobec Iranu.

Równolegle Iran zaczął faktycznie wzbogacać swój uran i utrudniać dostęp międzynarodowym obserwatorom do swojego programu.

Czyli Iran również naruszał te porozumienia związane z JCPOA.

Według ustaleń Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej dosyć znacznie ten Iran naruszył porozumienia, wzbogacając swój uran do zwolonego poziomu 3%, do 60%, czyli bardzo blisko nukularnego wykorzystania tego uranu do produkcji broni atomowej.

Iran utrudniał również dostęp międzynarodowym obserwatorom do swojego programu.

W skrócie mówiąc, naruszenia przez Iran porozumień nuklearnych były takim pretekstem dla Izraela do ataku na Iran w czerwcu tego roku.

I teraz w październiku mija ten okres od podpisania porozumienia JCPOA, czyli był ostatni moment, kiedy państwa europejskie mogły, bazując na porozumieniu nuklearnym, wnioskować o automatyczne przywrócenie tych sankcji wobec Iranu.

W następstwie tego przywrócenia sankcji ONZ-owskich, zarówno Unia Europejska, jak i państwa zachodnie, Zjednoczone Królestwo, Kanada, oczywiście Stany Zjednoczone, które i tak mają swoją własną tutaj dynamikę, zaczęły przywracać i zaostrzać, uszczegóławiać sankcje ONZ-owskie wobec Iranu, które w tej chwili można powiedzieć

One stopniowo rozszerzały listę instytucji i działań zakazanych dla społeczności międzynarodowej w kontaktach z Iranem.

Tworzyło to bardzo zły klimat dookoła Iranu.

Jedną z rzeczy, które miały istotne znaczenie, to było wypięcie Iranu z międzynarodowego systemu finansowego.

Uniemożliwienie czy utrudnienie operacji bankowych dokonywanych z Iranem.

Iran był izolowany na zachodzie.

Ostateczne znaczenie tych sankcji wynikało z tego, że Amerykanie wprowadzali sankcje wtórne, to znaczy obkładali sankcjami nie tylko Irańczyków, ale również zagraniczne firmy, które współpracowały z Iranem i to odstraszało firmy,

Na przykład chińskie, które musiały wybierać, czy one wolą handlować, współpracować z Iranem, czy wolą współpracować z Amerykanami, albo czy mieć przeszkody związane z tym, że Amerykanie mogą im utrudniać działanie na rynkach finansowych.

Więc w tym momencie mamy właśnie do czynienia z tym, że przywrócenie, automatyczne przywrócenie wszystkich sankcji azjatowskich otworzyło drogę do tego, żeby zaostrzyć sankcje świata zachodniego i izolować Iran przede wszystkim gospodarczo i oczywiście politycznie.

Kryzys polityczny w Iranie, niedawny atak Izraela na Iran, bardzo niestabilna sytuacja w regionie Bliskiego Wschodu.

To nie jest kopanie leżącego w tym przypadku, jak Iran sobie z tym radzi.

Na pewno jest to eskalacja tych ciężkich problemów, które się na Iranie skupiły.

Być może słowo o wojnie dwunastodniowej, czyli o tym konflikcie izraelsko-irańskim i amerykańsko-irańskim, który miał miejsce w czerwcu tego roku, gdzie faktycznie Iran przez 12 dni był poddany bardzo silnym atakom z powietrza, atakom dywersyjnym, które niszczyły infrastrukturę wojskową, które niszczyły infrastrukturę nuklearną, które...

były wymierzone w osoby zaangażowane w program nuklearny i w najwyższe dowództwo wojskowe i częściowo polityczne w Iranie.

To był dla Iranu szok.

Iran przetrwał tę wojnę.

Krótko mówiąc, ta wojna przyniosła potężne zniszczenia, po drugie wstrząsnęła systemem politycznym wewnątrz Iranu, bo nagle polityka, którą prowadził Iran, stanęła pod znakiem zapytania.

Cała polityka odstraszania, którą Iran skutecznie używał przez ostatnie 40 lat, nagle okazała się mało wartościowa.

dla Iranu potężne, takie egzystencjalne, bez mała wyzwania.

Iran przetrwał, wykazał się dużą odpornością, Izrael nie osiągnął maksymalnych celów, na które mógł liczyć, ale sytuacja jest radykalnie inna w skali regionu, zarówno w odniesieniu do Iranu, jak i całego regionu w porównaniu z ostatnimi dekadami.

Po wojnie dwunastodniowej, jak funkcjonuje Iran?

Jakie jest miejsce suwerenności Iranu?

Są siły, które mówią, że należy w tę grę grać, nie przez tak, jak to Iran trochę robił do tej pory, nie przesądzając do końca, jak uczciwie grają, no bo też obie strony w przekonaniu Irańczyków nie grały tutaj uczciwie.

również w elicie rządzącej pojawiły się głosy, że absolutnie, polityka zbankrutowała, Iran nie stać na prowadzenie, na wspieranie Hezbollahu, Houthi, Hamasu, kogokolwiek jeszcze gdzieś na świecie.

Nie stać na prowadzenie programu nuklearnego, który ściąga na Iran egzystencjalne kłopoty i należy szukać porozumienia z Amerykanami.

Po tych trzech miesiącach ostatecznie zwyciężyły, trochę siłą inercji, myślę, że sankcje ONZ-owskie przeważają ten temat, przeważą siły, które uważają, że Iran nie ma tutaj pola manewru, nie ma co liczyć na porozumienie z Zachodem.

Potencjalne zyski z porozumienia z Zachodem są niewspółmiernie duże wobec ryzyka, które dla systemu wiązałyby się z tym, że Iran ustępuje Zachodowi, że są nawet znoszone sankcje dla Iranu.

Krytyka islamskiej republiki w Iranie trwa i ona zaostrza się w ostatnich dekadach.

Nieufność wobec państwa, nieufność wobec polityki gospodarczej, którą państwo prowadzi, która powoduje, że systematycznie sytuacja gospodarcza i społeczna pogarsza się w Iranie w ostatnich 20 latach, do czego sankcje się istotnie...

Pewne wypalenie się ideologicznego konceptu islamskiego w Iranie, tendencja do tego, żeby liberalizować system, za czym zresztą opowiada się część elit rządzących, to wszystko powoduje napięcie.

Pytanie istotne było, do jakiego stopnia społeczeństwo uzna, że jest to ostateczna delegitymizacja reżimu, do jakiego stopnia byłby to impuls do tego, żeby dokonać jakiegoś rodzaju rewolucji albo przewrotu w Iranie i skończyć jakby z tym systemem.

w Iranie bardzo mocno zarysowało się i władze tu rozgrywały bardzo silne, nacjonalistyczne, patriotyczne nastroje.

Więc ze strony władz również doszło do wyjścia w stronę tych emocji społecznych i zmniejszenia nacisku na wątki islamskie w propagandzie, z bardzo dużym naciskiem na wątki nacjonalistyczne, na wątki przedislamskie, na bohaterów z przedislamskiej historii Iranu i ten element jakby mobilizowania

No właśnie, jak się żyje w Iranie?

Weźmy sobie takiego hipotetycznego aliego, który pracuje w dyskoncie w Iranie.

Po pierwsze, w Iranie wzrosła inflacja.

To znaczy Iran ma prawo spodziewać się presji militarnej i politycznej na siebie, ma obowiązek przygotowywać się na długotrwały okres kryzysu gospodarczego.

Kolejną rzeczą, która jest bardzo problematyczna dla Iranu, to jest przestarzała gospodarka.

niedobory energii, niedobory paliwa, na którym jakby na gazie i na ropie naftowej Iran

Iran też doświadcza dopust Boży, bo poza rzeczami wynikającymi z problemów infrastrukturalnych i ze złego zarządzania, nasilił się kryzys wodny w Iranie.

Sankcje, tak jak mówiłem, tworzą fatalny klimat dookoła Iranu.

Nie można legalnie, czy bardzo trudno jest legalnie, czy kosztowne byłoby wkładanie pieniędzy w Iran, inwestowanie w cokolwiek.

Władze Iranu siłą rzeczy mają gdzie indziej teraz priorytety.

Władze Iranu nie boją się zaskoczenia.

Tak, w Iranie regularnie dochodzi do protestów.

Sankcje są traktowane jako przejaw broni psychologicznej, która jest użyta do tego, żeby zdestabilizować sytuację w Iranie.

że przyczynili się do sukcesów Izraela, bo są nielojalni wobec państwa irańskiego i że władza jest w stanie pokazać siłę i determinację w wywalaniu prawie dwóch milionów ludzi w tym roku z Iranu jako przejaw swojej stanowczości.

też o działaniach Iranu względem afgańskich migrantów.

Izrael już raz uderzył na Iran.

W tej chwili Iran, jak mówiliśmy, jest w kryzysie politycznym, jest w kryzysie gospodarczym.

Czy nie jest tak, że Iran jest teraz takim rannym zwierzęciem

Jak najbardziej Iran jest osłabiony i w pewnym wymiarze zastraszony przez to, co się wydarzyło w czerwcu i szykuje się na najgorsze scenariusze.

Doszło na przykład, w czasie ataków izraelskich doszło na przykład do likwidacji najwyższych dowódców w szeregu istotnych dla sił zbrojnych Iranu instytucji.

Iran bardzo konsekwentnie próbuje zakupywać broń od swoich partnerów i sojuszników.

W ostatnich tygodniach pojawiły się informacje, że Iran miał...

Podobne zakupy Iran próbuje zrobić w Chinach.

Iran ma mało pieniędzy, a jeżeli ma pieniądze, to ja wrócę do tego wcześniejszego wątku, to one nie zostaną wydane na społeczeństwo czy na modernizację systemu wodociągowego,

Ze strony Izraela można zakładać, że poczucie tego, że na wyciągnięcie ręki mają eliminację Iranu jako gracza regionalnego, ta pokusa jest bardzo duża.

Iran jest osłabiony.

Więc ten miecz Damoklesa, ten miecz izraelski, który nad Iranem wisi, on jest bardzo

Oczywiście to nie znaczy, że Iran jest na przegranej pozycji, to nie znaczy, że Izrael ma gwarantowane osiągnięcie sukcesu na drodze militarnej.

Ale zakładałbym, że w Iranie wszyscy, a już na pewno elity przygotowują się na

Pamiętam, rozmawialiśmy w dniu ataku Izraela na Iran, też nagrywaliśmy podcast, zadałem ci pytanie i dziś to pytanie powtórzę już z perspektywy kilku miesięcy.

Czy obserwujemy upadek Iranu?

Na pewno ja bym powiedział, że obserwujemy potężny kryzys Iranu i na pewno bardzo głęboki kryzys systemu politycznego.

Czy Iran ma szansę z Izraelem?

mają szansę przetrwać kolejne ataki izraelskie czy amerykańskie, tak jak przetrwali te w dwunastodniowej wojnie, są w stanie wyskalować odpowiedź, która pokaże wszystkim, państwom regionu, Izraelczykom, Amerykanom, Europejczykom, że nie stać ich na wojnę z Iranem, bo koszta będą zbyt duże.

Że doczekają momentu, kiedy Stany Zjednoczone nie będą miały siły i ochoty do tego, żeby działać przeciwko Iranowi.

Izraelczycy nie byli w stanie zniszczyć Iranu.

Iran poniósł ciężkie

Wydaje mi się, że trwanie tych ataków byłoby bardzo niebezpieczne dla Iranu i teoretycznie byłoby możliwe po prostu

załamanie się systemu, że on przestałby być funkcjonalny, co nie znaczy, że Izraelczycy byliby w stanie uporządkować sytuację w Iranie.

Izrael nie ma środków na to, żeby cały czas atakować Iran.

Izrael nie ma środków własnych, żeby się bronić przed rakietowymi czy dronowymi retorsjami ze strony Iranu.

Zatem kryzys był poważny, ryzyko było bardzo poważne, ale to nie było tak, że to oczywiście zdegradowało, moim zdaniem, Iran z pozycji wiodącego mocarstwa regionalnego do państwa w głębokiej defensywie i z głębokim kryzysem, ale nie zniszczyło i