Mentionsy
132. Polszczyzna, czyli wiele małych języków
Czy pierwsze zdanie zapisane w języku polskim było faktycznie wypowiedziane po polsku? Dlaczego kaszubski jest uznany za odrębny język, a śląski - nie? I czy “ubrać buty” to faktycznie błąd językowy?
Pokazujemy, że polszczyzna to tak naprawdę wiele małych języków, a nie monolit.
Gościnią tego odcinka jest Olga Woźniak, językoznawczyni, dziennikarka naukowa i autorka podcastu “Łapacz słów”. Znajdziecie go tu: https://open.spotify.com/show/0c9dfG4yLXCkNPNwg1CvLC
Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac
Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków:
https://patronite.pl/crazynauka
Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109
Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_kaszubski
https://www.national-geographic.pl/historia/jezyk-kaszubski-jest-jedynym-w-polsce-jezykiem-regionalnym/
https://wyborcza.pl/7,175991,30855458,choc-milosc-slazakow-do-slaskiego-jest-wielka-to-bez-wsparcia.html
http://www.poradnikjezykowy.uw.edu.pl/wydania/poradnik_jezykowy.786.2021.07.3-H.Duc-Fajfer.pdf
https://radaslonskigojynzyka.org/
https://protlumaczenia.pl/jezyk-lemkowski-czyli-jeden-z-najczesciej-uzywanych-w-polsce/
https://wyborcza.pl/7,175991,31252702,zitaj-w-zondzborku-czy-da-sie-przywrocic-do-zycia-jezyk-mazurski.html
https://opus.us.edu.pl/docstore/download/USLe0aaaf66d0404f1d8fa3465fc4f0a807/Mysliwiec_Slonsko_godka_przasny_folklor_czy_jezyk_regionalny.pdf
https://svoja.org/
https://www.stowarzyszenielemkow.pl/web/lemkowski-alfabet/
Szukaj w treści odcinka
W Czechosłowacji to jednak ten czeski był dominującym.
Był dominujący z tego powodu, że ten kraj był zdominowany przez Czechów, tak.
A Śląsk, jak wiadomo, to był tygiel, gdzie się mieszały wpływy czeskie, niemieckie oraz polskie.
Ślązacy, to nie wiadomo, czy to nie Niemcy są.
ale są jak wiadomo i w ogóle mamy teraz konflikt o CPK, jest interes śląski, a interes polski, więc jak się stawia w ten sposób w kontraście, no to się wychodzi na to, że Śląsk to nie Polska jednak, nie?
Więc ci, którzy zdobywają władzę, to ich język staje się językiem dominującym.
I tym językiem operowano w domu.
Reaktywowali ten język, oni się go nauczyli jako po prostu młodzi ludzie i zaczęli tym językiem operować i jest Festiwal Wilamowicki i jest Dom Kultury i ten język naprawdę wraca do żywych.
No i jak mówię, mieli inteligencję, czyli wykształconych świadomych ludzi, którzy ten język starali się przechować w rodzinie, mówiąc do swoich dzieci i kolejne pokolenia uczyły się tego języka.
Czyli jak się nauczyłaś w domu, to możesz zdawać, tylko kto to ma sprawdzić?
słowa, których on używał na takie rzeczy, ja nie wiem, co jak grabie, drabina, czy inne rzeczy z gospodarstwa domowego, to w Polsce są zupełnie inne niż były u niego w domu.
To były języki domowe.
Rozmawiano, jak się wychodziło do szkoły czy do pracy, mówiono w standardowym polskim, ale w domu mówiono w lokalnej odmianie języka i tak się przechował język śląski i tak się przechował język kaszubski.
Choć właśnie oni domagali się tego, żeby język, polski język migowy był bardziej obecny w przestrzeni publicznej, żeby w urzędach, bo on jest tylko tak deklaratywnie w różnych miejscach, a tak naprawdę go nie ma i jest przez długie lata w ogóle też przechodził przez taki proces lingwicyzmu, czyli takiego językobójstwa, jeśli chodzi o stosunek większości słyszącej do tego języka.
ale dojechali wszyscy w zasadzie z Europy i powstał taki pomysł, że głusi to nie mogą używać swoich tych migowych języków, bo to w ogóle nie wiadomo, po co im są takie dziwne języki i one tak ich izolują i oni muszą w narodowych językach fonicznych mówić i to właśnie był ten moment tego językobójstwa języków migowych, kiedy głuche dzieci karano za używanie języka migowego, wiązano im ręce,
No to właśnie ja mówię o tym, że te języki się przechowały w domu.
Te wszystkie małe języki się przechowały w domu.
No język migowy na szczęście też się przechował w domu.
Będziemy wszyscy mogli mówić w swoim domowym języku.
i będziemy na żywo tłumaczeni na inny domowy język i w ten sposób ta różnorodność jednak przetrwa.
Ostatnie odcinki
-
152. Nauka na czasie: Wir polarny się rozpada, ...
03.02.2026 19:35
-
151. 72 sekundy promu Challenger: 40. rocznica ...
28.01.2026 21:57
-
150. Nauka na czasie: Jak dotarliśmy do Ameryki...
20.01.2026 22:45
-
149. Ciemna, zimna i daleka: jak Polacy upolowa...
13.01.2026 19:38
-
148. Kobieta, która zatruła szpital
06.01.2026 15:54
-
147. Anatomia pierwszej pomocy
30.12.2025 06:00
-
146. Czy Ziemia „wybuchła”, żeby narodził się K...
23.12.2025 18:13
-
145. Gdy Big Pharmie się nie opłaca - prawda o ...
15.12.2025 19:43
-
144. Jak manipulować ludźmi przy pomocy matemat...
09.12.2025 18:05
-
143. Nauka na czasie: Od wilka do jamnika, od ż...
02.12.2025 18:22