Mentionsy

Sudan jest jednym z tych krajów, o których się w Polsce mówi tylko wtedy, kiedy tam jest kolejna wojna, rewolucja albo jakiś masowy głód czy inna katastrofa.

Niemniej jednak, mimo że o Sudanie się ostatnio mówi dosyć dużo w kontekście wojny, to właściwie nie wiadomo do końca skąd ta wojna się wzięła i dlaczego właściwie sudańscy wojskowi wzięli się za łby i rozkręcili wojnę domową.

W związku z tym dziś opowiem wam o tym skąd się wziął Sudan, dlaczego w tym państwie trwa wojna i kto właściwie w niej walczy.

W dużym uproszczeniu, jeżeli chodzi o historię Sudanu, bo nie będziemy się zagłębiać za bardzo, to w miejscu, gdzie dziś znajduje się Sudan, cywilizacja funkcjonowała już w czasach starożytnych, bo Sudan to wpadał w orbitę Egiptu, to miał własne królestwo nubijskie,

To, co my dzisiaj nazywamy Sudanem, tak naprawdę składało się z dwóch istotnych organizmów państwowych.

I to oni wykroili granice niepodległego Sudanu.

Sudan jest niepodległym państwem ostatecznie od 1956 roku.

I od samego początku Sudan miał ogromne problemy z funkcjonowaniem.

Bo tak, w telegraficznym skrócie niepodległy Sudan, ten w 1956 roku, był równocześnie krajem gigantycznym i słabo zaludnionym.

Wtedy ówczesny Sudan, bo jak wiemy dzisiaj są dwa Sudany, a wtedy był jeden.

I ten jeden Sudan miał 2,5 miliona kilometrów kwadratowych i był największym krajem w Afryce i dziewiątym największym na świecie.

W Trójmieście, które jest sercem Sudanu, czyli Hartumie, Omdurmanie i północnym Hartumie, to są trzy miasta leżące jedno obok drugiego w miejscu, gdzie Nil Błękitny i Nil Białe łączą się i powstaje...

Te trzy miasta to dziś są oczywiście trzy największe miasta Sudanu i wtedy również były trzema największymi miastami Sudanu.

W całym Sudanie żyje około pięćdziesięciu milionów ludzi, czyli można założyć, że w stołecznym trójmieście, nazwijmy to w ten sposób, mieszka mniej więcej co piąty sudańczyk.

gigantyczne trójmiasto będące sercem kraju i wielkie, puste przestrzenie, bo większość Sudanu to jest jednak pustynia.

W związku z tym, w tym wielkim kraju mieszkali ludzie, tak powiem wielkomiejscy, świetnie wykształceni wielu z nich, bo w Sudanie, w Hartumie funkcjonował, funkcjonuje do dzisiaj szacowny uniwersytet, który kształcił wielu ludzi, co później się zemściło na władzach sudańskich, ale to o tym powiem później.

Na to wszystko jeszcze dochodzi podział religijny, bo południe Sudanu było chrześcijańskie i animistyczne, a cała reszta Sudanu muzułmańska.

No i w ramach tej północnej części Sudanu, która jest w 97% muzułmańska...

jaką miał mieć Sudan, że jak tylko wyzwolimy się spod dominacji brytyjskiej, a właściwie brytyjsko-egipskiej, to będziemy bogatym krajem, bo mamy ropę, mamy żyzną ziemię, mamy porty, mamy bawełnę, którą możemy eksportować, mamy na czym zarabiać, będzie cudownie.

Pierwszy zamach stanu w Sudanie miał miejsce już w 1956 roku.

I tak od 1958 roku, po zaledwie dwóch latach niepodległości, Sudan przechodzi pod władze wojskowych.

W Sudanie są islamiści, którzy domagają się tego, żeby Sudan był prawdziwym krajem muzułmańskim, żeby rządził szariat i żeby było tak, jak prorok kazał.

Byli socjaliści, którzy chcieli, żeby Sudan modernizował się na wzór radziecki.

Przy czym słowo demokratyczne trzeba brać w naprawdę duży nawias, bo jeżeli chodzi o wybory, które odbyły się w Sudanie w 1965 roku, nie były one doskonałe, ale były lepsze niż dyktatura wojskowa.

I wskutek tego zamachu stanu do władzy doszedł pułkownik Jafar Nimeri, który rządził Sudanem przez kolejnych 16 lat, aż do 1985 roku.

W tym czasie paru ziomków się zmieniło, aż wreszcie do władzy dochodzi Omar al-Bashir, który to rządził Sudanem od 1989 roku aż do 2019.

Więc jak widzicie, niepodległy Sudan od 1956 roku był pod rządami cywilnymi raptem 6 lat.

W międzyczasie zaczyna się pojawiać potężny problem z południowym Sudanem, tym chrześcijańsko-animistycznym, gdzie mniej więcej dwie trzecie to chrześcijanie, mniej więcej jedna trzecia wyznaje religie lokalne.

Chcieli móc rządzić się po swojemu, ale przede wszystkim chcieli mieć jakikolwiek wpływ na sytuację w Sudanie, bo od samego początku, od 1956 roku w niepodległym Sudanie rządzili Arabowie.

W związku z tym pierwsza wojna domowa w Sudanie, ta północ przeciwko południe,

Ona wybucha jeszcze zanim Sudan uzyskał pełną niepodległość.

Jej zakończyć z tej prostej przyczyny, że władze centralne nie miały zwyczajnie pieniędzy na wyekwipowanie armii, a budżet wojskowy Sudanu wynosił wtedy grubych kilkadziesiąt procent.

W związku z tym dogadali się, podpisali porozumienie w Addis Abebie w 1972 roku i na mocy tego traktatu zapanował wreszcie pokój, a południowy Sudan dostał autonomię.

Rok później hunta wojskowa, która wtedy rządziła Sudanem, tego pułkownika Jamala Nimiriego, wreszcie stworzyła pierwszą w historii Sudanu konstytucję tego kraju.

Do 1973 roku Sudan funkcjonował z tymczasową konstytucją, którą zostawili de facto Brytyjczycy.

Nie pomagała w tym też także polityka gospodarcza władz wojskowych, które stwierdziły, że najfajniej będzie Sudan więcej zarobi, jak sudańska bawełna.

No i wtedy pułkownik Jafar Nimeri wpadł na pomysł, że najlepiej będzie wprowadzić w Sudanie prawo szariatu.

mieszkańców Sudanu, niezależnie od języka ojczystego, czy narodu, z którego pochodzi, bo tych jest bardzo wiele w Sudanie.

Nie uwzględniał tylko faktu, albo uwzględniał, ale miał to gdzieś, że południe Sudanu, mniej więcej jedna piąta ludności całego kraju to chrześcijanie.

Mianowicie rozpocząć kolejną wojnę domową z południowym Sudanem i siłą ich spacyfikować i zmusić do tego, żeby się im szariat podobał.

I tak wybucha nam druga wojna domowa wewnątrz Sudanu.

Wybuchwszy w 1983 roku, trwać będzie aż do 2005 i delikatnie przeżyje ona samego pułkownika Jafar'a Nimeriego, który zdąży stracić władzę w tym czasie i zdąży się przewinąć kilku innych wojskowych liderów Sudanu.

Sudan miał króciusieńką przygodę z rządami demokratycznymi znów w połowie lat 80.

Także mamy zamachów stanu dosyć dużo w tym Sudanie.

I faktycznie uda mu się to, bo będzie rządzić Sudanem kolejnych 30 lat.

w 1960 roku, a więc z niepodległego Sudanu pojechał studiować do niepodległego Egiptu.

W przypadku Sudanu było tak, że...

Tutaj jeszcze warto podkreślić, że Sudan jest dosyć specyficznym krajem z punktu widzenia etnicznego, ponieważ samo mówienie Arab czy Czarny w Sudanie jest nie do końca precyzyjne, ponieważ jak najbardziej w Sudanie jest mnóstwo czarnej ludności.

Natomiast jest w Sudanie mnóstwo ludzi, którzy uważają się za Arabów, a którzy jakbyśmy im DNA sprawdzili, to może nie do końca są tymi Arabami, bo...

ponieważ Sudan leży na tyle daleko na południe, że tam ludność arabska od wieków mieszała się z ludnością czarną, to ci Arabowie sudańscy występują, że tak powiem, w różnych odcieniach.

I w ten sposób Bashir przejmuje władzę rękami dżandżałidów wspieranych przez islamistyczne, konserwatywne środowiska w Sudanie.

Uznał on, że Sudan jest państwem muzułmańskim, w którym rządzi szariat i ma być teraz porządek zgodnie z tym, co uczył prorok.

Kolejna rzecz jest taka, że dowalił on do pieca w kwestii wojny z Sudanem Południowym i toczył ją on niezwykle brutalnie.

Darfurów, w którym mieszkało około 1,5 ludności całego Sudanu.

Bo Bashir stwierdził, że Sudan będzie krajem arabskim, muzułmańskim, rządzonym przez wojsko.

Partyzantki bardzo często wspierane przez sąsiednie kraje, no bo jeżeli ktoś miał jakąś zadrę z Sudanem, to najlepszy sposób, żeby ten Sudan rozchwiać, żeby osłabić go jako kraj, było wspierać partyzantki przeciwne rządom centralnym.

bo Zagałowie mieszkają po prostu w tej części Sahary, po obu stronach granicy Sudanu i Chadu.

Owszem, Zagałowie w Chadzie mówią po francusku, Zagałowie po drugiej stronie granicy w Sudanie francuskiego nie znają, ale to jest jedna z niewielu różnic między nimi.

W związku z tym Deby czuł się w obowiązku wspierać swoich pobratynców gniecionych przez rząd centralny w Sudanie.

To jest to, co dzisiaj walczy także w wojnie domowej w Sudanie.

No bo Bashir przecież widział, jaka jest sytuacja w Sudanie.

Całą historię Sudanu widział na własne oczy, bo jak Sudan uzyskał niepodległość, miał 12 lat, więc mógł sterować kolejne zamachy stanu, kolejne sytuacje, kiedy wojsko obala wojsko, albo wojsko obala rząd cywilny.

I w ten sposób Sudan został krajem wyposażonym w dwie armie naraz.

I tak zaczęła się rozwijać wojna domowa w Darfurze, z równocześnie trwającą wojną domową w południowym Sudanie oczywiście.

Oczywiście z punktu widzenia kogoś, kto sobie mieszkał w Hartumie, a Hartum leży tysiąc kilometrów od granicy z Czadem i ponad tysiąc kilometrów od stolicy Sudanu Południowego, od Dżuby,

Sudan, ten duży jeszcze kiedyś, z północy na południe miał dwa tysiące kilometrów długości.

Znaczy, z północnego Sudanu na jego południowe krańce było tyle samo, co z północnego Sudanu do Stambułu.

to Bashir zaprosił Osama Bin Ladena, żeby ulokował się z Al-Qaidą w Sudanie właśnie, w 1991 roku.

A razem z nim do Sudanu zaczęli przyjeżdżać dżihadyści, którzy byli bezrobotni na tym etapie, po tym jak wojna w Afganistanie się zakończyła.

Tego typu współpraca zakończyła się w 1993 roku wpisaniem Sudanu na listę państw wspierających terroryzm przez Stany Zjednoczone.

że Sudan został wpisany na tę listę państw wspierających terroryzm, to został on obłożony licznymi sankcjami przez Stany Zjednoczone, za którymi się oczywiście posypały sankcje innych krajów szeroko pojętego Zachodu.

To oczywiście bardzo mocno uderzyło gospodarczo w Sudan i to też spowodowało jeszcze większą motywację Sudanu do tego, żeby wspierać rozlicznych terroryzmów.

Dlatego też to właśnie w Sudanie ukrywał się Wenezuelczyk Ilicz Ramirez Sanchez, znany także jako Szakal, który to siedział sobie w Sudanie aż do 1994 roku, kiedy jednakowo został aresztowany i wysłany do Francji, bo Basir stwierdził, że to mu się po prostu opłaca.

Mianowicie bracia muzułmanie ogłosili Sudan Republiką Muzułmańską.

Znaczy lokalni bracia muzułmanie działający w Sudanie, bo bracia muzułmanie działają w wielu krajach.

druh polityczny Omar al-Bashira miał nawet pomysł, żeby przekształcić Sudan w prawdziwy kalifat.

Gospodarczo Sudan miał już ogromne problemy, no bo niekończące się dwie wojny domowe, sankcje zagraniczne, problemy z handlem ropą, bo mamy początek XXI wieku i ropa co prawda drożeje, ale dalej jest relatywnie tania.

Sudan musiał iść na pewne ustępstwa.

W związku z tym Bashir zdecydował się na zakończenie wojny z Sudanem Południowym, uznając, podobnie jak jego poprzednik, że ta wojna jest po prostu zbyt droga i nie ma sensu.

Dlatego też zgodził się na niepodległość Sudanu Południowego.

No i też Sudan ma delikatnie mówiąc niedoskonałe dane demograficzne, bo spisy powszechne w Sudanie przeprowadza się dosyć rzadko.

Ostatecznie Bashir wyhamował z ludobójstwem w Darfurze i wyhamował wojnę w południowym Sudanie.

Przeprowadzono referendum w południowym Sudanie.

Więc w 2011 roku Sudan Południowy zostaje uznany oficjalnie za państwo niepodległe od Sudanu.

Bo na terytorium Sudanu Południowego...

znajduje się 75% złóż wszystkich złóż ropy naftowej, jakimi dysponował Sudan przed wydzieleniem się Sudanu Południowego.

To był ogromny problem dla Sudanu, bo stracił dochody ze sprzedaży tej ropy, ale mógł ciągnąć dochody z wysyłania tej ropy w świat, bo to przez terytorium Sudanu wjedzie rurociąg do port Sudan, którym ta ropa była eksportowana.

Z tym także były później problemy, ale to jest temat na odcinek o Sudanie Południowym.

Po drugie sytuacja gospodarcza w Sudanie jest dramatyczna.

Sudan jest jednym z najbiedniejszych krajów świata.

To jest najlepszym dowodem na to, jak skorumpowana i nieudolna była władza wojskowa w Sudanie.

I ponieważ trzeba było importować pszenicę i paliwa, które były z zagranicy droższe niż produkowane w Sudanie, to władza, żeby utrzymać ludzi w miarę spokoju, robiła to samo, co robiła dyktatura wojskowa w Egipcie, czyli dopłacała do cen pszenicy i dopłacała do paliw po to, żeby ich ceny były nienaturalnie niskie.

Arabska wiosna z 2011 i 2012 roku ogólnie Sudan ominęła.

Ale wróciła ona właśnie w 2018 roku, kiedy po zniesieniu tych dopłat wszystkie podstawowe produkty zdrożały, przede wszystkim chleb i paliwo, ale wszystko inne, co potrzebuje paliwa do transportu, a kolej w Sudanie jest niezwykle słabo rozwinięta.

A protestowali oczywiście głównie młodzi, no bo jak się domyślacie, Sudan jest krajem niezwykle młodym.

Połowa mieszkańców Sudanu ma mniej niż 18 lat.

Wmiażdżąca większość mieszkańców Sudanu nigdy nie widziała innego prezydenta niż Omar al-Bashir.

I teraz widzicie, Sudan jest krajem niepodległym już bez mała 70 lat.

Z tych 70 lat przez 60 w Sudanie rządzą wojskowi i przez ponad 50 trwa jakaś wojna domowa.

Jak wygląda obecna wojna domowa w Sudanie?

Ale wiecie, sytuacja jest taka, że wróg mojego wroga i tak dalej, a ponieważ rządzący obecnie w Sudanie wojskowi są pro-Arabia Saudyjska, no to Zjednoczone Emiraty robią wszystko, żeby zwalczać ten rząd centralny, więc bardzo chętnie mogą tym razem wspierać Hemetiego i RSF, bo dlaczegożby nie.

Do tego stopnia, że Burhan musiał wycofać się ze stolicy, oddać stolice, oddać Trójmiasto, Hartumu Omdurmanu i Północnego Hartumu, oddać 7 czy 10 milionów cywili na pastwę tych barbarzyńców, bo tego się inaczej nie da nazwać, i uciekł ze swoim rządem do portu Sudanu.

No i będzie mieć punkt wyjściowy do przejęcia kontroli nad resztą Sudanu.

garnizony składy broni Wojska Centralnego, które można było zdobyć, którego oni nie byli w stanie do końca bronić, bo główna część armii była po tamtej stronie Sudanu.

Kiedy Hemeti próbował zdobyć Darfur, to armia centralna przeszła do kontrapensywy, wyczuwając słabość, ale też dozbrojona przez Egipt i Turcję, ale także irańskie drony, no bo oczywiście w wojnę domową w Sudanie wmieszały się inne kraje, jak zawsze.

I w tej chwili mniej więcej sytuacja zaczyna się stabilizować w Sudanie.

Rząd centralny kontroluje wschodnią połowę Sudanu, natomiast Hemeti kontroluje zasadniczo zachód i południowy zachód kraju.

że Emeti postanowił ogłosić powstanie rządu całego Sudanu.

Podległego jemu oczywiście, ale on buduje właśnie niezależny, od kwietnia już buduje, niezależny od Burhana rząd, który uważa za rząd oficjalnie pokoju i jedności, który ma być rządem dla całego Sudanu, ale póki co jest rządem dla fragmentu Sudanu.

Może Hemeti chce utworzyć z zachodniego Sudanu swoją prowincję Idlib?

Oni dalej są w Sudanie.

dowódców dwóch różnych armii pokłóciło się o to, który z nich jest ważniejszy, który ma większego i który ma rządzić całym Sudanem.

Egipt oficjalnie popiera Al-Burhana i spodziewa się on, że jak Burhan wygra, jak Sudan się ustabilizuje, to on będzie miał spokój na południowej granicy i będzie mógł wspólnie występować przeciwko Etiopii.

o podział wód Nilu, bo Etiopia zbudowała tę wielką tamę wielkiego odrodzenia narodowego i niebawem będzie w stanie odciąć niemalże Egipt i Sudan od wód Nilu, gdyby tylko chciała.

Etiopia, która jak najbardziej rywalizuje z Egiptem i Sudanem o wody Nilu, wspiera oczywiście Hemetiego, bo Hemetii destabilizuje Sudan.

W związku z tym Etiopii zależy na tym, żeby Sudan był niestabilny i niezdolny do stawiania jakiegokolwiek zorganizowanego oporu.

Etiopia jest najbardziej zainteresowana w tym, żeby ta wojna po prostu trwała jak najdłużej, bo słaby Sudan oswaja pozycję Egiptu także.

Popiera go także Erytrea, bo tak się składa, że Erytrea graniczy z Sudanem i w Erytrei rządzi straszliwa dyktatura wojskowa, o tym już mówiłem wielokrotnie, i terytoria kontrolowane przez rząd centralny w Hartumie graniczą z Erytreą.

Chad ma problem z islamistami, którzy zaopatrują się w broń bardzo często właśnie w Sudanie, bo do Sudanu broń płynie szerokim strumieniem, bo są kraje, którym na tym zależy.

No i wreszcie mamy Południowy Sudan, moi drodzy, który nie ma swojego ulubionego za bardzo w tym konflikcie.

Południowy Sudan chciałby, żeby wreszcie był pokój, że mógł eksportować ropę.

Zresztą w Południowym Sudanie też trwa wojna, więc to państwo cierpi jeszcze bardziej niż cierpiało wcześniej, a cierpiało i tak straszliwie.

Tylko żeby wywozić te dobra stamtąd, to musi być pokój w Sudanie, no bo jedyny port, port Sudan, znajduje się na terytorium kontrolowanym przez Burhana, a naokoło wywieźć to byłoby raczej ciężko przez Saharę.

No bo tak, z jednej strony Bashir obiecał Rosji 25-letnią dzierżawę bazy wojennej w port Sudan.

albo prawie, że stracili bazy w Syrii, a właściwie tracą bazy w Syrii, to potrzebują jakąś inną bazę i ta w Sudanie byłaby całkiem spoko.

Ale też Rosja bardzo chętnie Sudanowi sprzedaje zboże.

W sensie Burhanowi sprzedaje zboże, bo Burhan kontroluje port Sudan i można je po prostu przywieźć statkiem.

I Chińczycy bardzo chętnie robią interesy także w Sudanie.

Najlepsze drogi w Sudanie były budowane przez Chińczyków, nawiasem mówiąc, w ostatnich latach.

Natomiast jeżeli chodzi o twarde interesy, to na samym początku niepodległości Sudanu Amerykanie byli w Sudanie obecni, robili podobne interesy jak Chińczycy, ale ostatecznie się zawinęli, bo Sudan zaczął wspierać wrogów Izraela, w związku z tym Stany przestały wspierać Sudan, w dużym skrócie mówiąc.

Ale po zamachach 11 września, ponieważ Sudan wcześniej gościł u siebie Al-Kaidę,

no to zaczęli walczyć oni z Sudanem w ten sposób, że nakładali na nich sankcje, ale także zbombardowali nawet fabrykę chemiczną w Hartumie, która ponoć miała produkować broń chemiczną, czego nigdy nie udowodniono.

Kiedy była szansa porobić jakieś geszefty z Bashirem, póki rządził Sudanem, to Amerykanie zaczęli powolutku znosić sankcje na Bashira, po tym jak Bashir odwrócił się od Iranu i opowiedział się po stronie Arabii Saudyjskiej w wojnie w Jemenie.

Niemniej jednak Sudanu nigdy nie zdjęto z czarnej listy państw sponsorów terroryzmu.

W przypadku pierwszej wojny domowej w Sudanie, tej z Sudanem Południowym, było to 16 lat.

W przypadku drugiej wojny z Sudanem Południowym, znaczy wewnątrz Sudanu Południowego, wojny domowej, to wojna trwała lat ponad 20.

Bo ten Sudan, który się ostał, to jest w dalszym ciągu 1,8 mln km2.

W związku z tym, moi drodzy, jeśli patrząc na wstrząsające zdjęcia z Sudanu z wygłodzonymi dziećmi, czy z setkami trupów po zbombardowanym mieście,

bo nikt nie wyśle swojej armii do Sudanu po to, żeby zakończyć tę wojnę.