Mentionsy
1109. Zastanówcie się sami. O życiu i twórczości Stanisława Staszewskiego / Prof. Krzysztof Gajda
Wykład prof. Krzysztofa Gajdy w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas [13 stycznia 2026 r.]Stanisław Staszewski to postać niezwykła – architekt, poeta i bard, którego twórczość zyskała status kultowy dopiero wiele lat po jego śmierci. Choć za życia pozostawał w cieniu, dziś jego teksty stanowią fundament polskiej piosenki autorskiej i rockowej. Jego teksty są surowe, ironiczne, a czasem brutalnie szczere. Opisywał w nich życie marginesu, problemy alkoholowe, miłosne zawody oraz absurd socjalistycznej rzeczywistości („Inżynierowie z Petrobudowy”). Piosenki Stanisława przetrwały dzięki amatorskim nagraniom magnetofonowym. W latach 90. jego syn, Kazik Staszewski, wraz z zespołem Kult, nagrał dwa albumy: Tata Kazika oraz Tata 2. Stały się one ogromnym sukcesem komercyjnym i artystycznym, wprowadzając twórczość ojca do kanonu polskiej kultury popularnej. Stanisław Staszewski był kimś więcej niż autorem tekstów – był kronikarzem polskiej duszy rozpiętej między tragizmem a humorem. Jego postać łączy pokolenia: od kombatantów AK, przez inżynierów PRL-u, aż po współczesnych fanów rocka.Prof. Krzysztof Gajda – profesor doktor habilitowany nauk humanistycznych, literaturoznawca i badacz kultury, związany z Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie pracuje w Pracowni Badań Literatury i Kultury Niezależnej w Instytucie Filologii Polskiej. Jest autorem licznych publikacji książkowych i naukowych, w tym m.in. takich pozycji jak „Poza państwowym monopolem – Jan Krzysztof Kelus” (1998), „Jacek Kaczmarski w świecie tekstów” (2003, 2013) oraz „To moja droga. Biografia Jacka Kaczmarskiego” (2009, 2014) – uznawanej za jedną z ważniejszych prac biograficznych o tym artyście. Opublikował również monografie i redagował tomy poświęcone piosence i kulturze niezależnej oraz przemianom społeczno-kulturowym ostatnich dekad.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#utwcc #piosenki #muzyka #staszewski #stanisławstaszewski #tatakazika #kultura
Szukaj w treści odcinka
Zdjęcie, podobnie jak wszystkie inne zdjęcia, które będę pokazywał oraz w zasadzie materiały, są dziś własnością spadkobierców Stanisława Staszewskiego.
i ten tytuł o życiu i twórczości Stanisława Staszewskiego jest oczywiście bardzo szeroki, natomiast postaram się w miarę sprawnie
Staszewskiego, który już w jakimś wymiarze pokazuje kilka trudzie egzystencji.
Z jednej strony znamy Stanisława Staszewskiego jako twórcę wesołych, biesiadnych takich żywych piosenek, bo w takiej formie one przetrwały za sprawą
Natomiast jest w tej twórczości też duży ładunek tęsknoty, nostalgii, myślenia o samotności i może jednym z najważniejszych utworów, takim kluczowym utworem dla zrozumienia Stanisława Staszewskiego, dla zrozumienia tej twórczości jest piosenka Samotni ludzie, gdzie
Tutaj postaram się spełnić zadanie takiego przeprowadzenia przez życie i twórczość Staszewskiego, życie dość krótkie.
I twórczość, która też jakby Staszewski nie zostawił po sobie zbyt wielkiego dorobku, ale jest on odkrywany, przyswajany i pokazywany.
18 grudnia było otwarcie, był wernisaż tej wystawy, a działo się to w setną rocznicę urodzin Stanisława Staszewskiego.
podkreślić pewną literackość twórczości Staszewskiego, że to nie są tylko piosenki, że to nie są tylko wesołe piosenki, jak w tym przekazie one przetrwały, ale żeby właśnie pokazać to połączenie między piosenką, między piosenką a literaturą, a nie są to jedyne aktywności
Stanisława Staszewskiego, jednym z inżynierów z Petrobudowy, któremu to wedle świadectwa samego Kazimierza Kogoszczyńskiego Stanisław Staszewski dedykował tę piosenkę, jemu pierwszemu ją zaśpiewał i pan Kazimierz, który zdaje się być w pełni sił, zdrowia i...
Wigoru życiowego bardzo chętnie opowiada o Stanisławie Staszewskim, więc liczę również na wiele anegdot.
Stanisława Staszewskiego książki pod tytułem Tata Mimowoli, a 7 i 8 marca to weekend zamknięcia wystawy.
7 marca będzie się w gmachu Muzeum Literatury odbywała konferencja całodniowa w sobotę zwieńczona koncertem piosenek Stanisława Staszewskiego, a 8 marca ostatnie finałowe, finisażowe oprowadzanie
A inna sprawa, do której również szczerze zachęcam i która też jest pretekstem do rozmowy i do tego, żeby poczytać Stanisława Staszewskiego, to jest tom, który udało nam się też wydać na setną rocznicę
Jak państwo widzą, Stanisław Staszewski, poezję, tytuł może trochę taki podniosły, ale właśnie trochę na tym nam zależało, żeby ukazać właśnie poetyckość tych tekstów.
Są też takie teksty eseistyczne, są teksty piosenek, które zostały umuzycznione przez samego Staszewskiego, są teksty wierszy.
Konwencja tego wydania tej książki nawiązuje do jednego z wierszy Stanisława Staszewskiego, gdzie...
Jest to autoironiczna oczywiście taka opowieść Staszewskiego, poety o pragnieniach wydania swoich wierszy, jak widzimy tutaj po prawej stronie na tym slajdzie.
Brzmi to oczywiście dzisiaj dość zabawnie w kontekście sławy, jaką twórczość Stanisława Staszewskiego jemu przyniosła, ale nie była to sława oczywista.
Natomiast otwiera ten tom taki tekst, tutaj są fragmenty tego tekstu, w którym przywołuje postać Staszewskiego, przyrównuje go do takiej formuły ocalonych.
bo są one, jak już wspomniałem wcześniej, należą do innych gatunków, ale świat Staszewskiego był przepełniony poetyckością, był poezją i trochę jak usta chóry, właśnie wszystko jest poezja.
Natomiast ocalenie Stanisława Staszewskiego odbyło się, można powiedzieć, że on jest ocalony w kilku wymiarach.
Kiedy wybuchła wojna we wrześniu 1939 roku, Stanisław Staszewski miał niespełna 14 lat.
Stanisław Staszewski po wybuchu Powstania Warszawskiego, Staszewski należał do AK, natomiast po wybuchu Powstania Warszawskiego jego oddział na Pradze dość szybko upadł i...
Staszewski wraz z kolegami wydostał się z Warszawy.
Tutaj widzimy w lewym górnym rogu pod numerem 1860 figuruje właśnie Stanisław Staszewski urodzony.
Jak czytamy w tej książce, jak tutaj może Państwo słuchając mnie już zdążyli sobie doczytać, Stanisław Staszewski wycieńczony, w którymś momencie został wyrzucony, trafił na stertę zwłok, które były przeznaczone do spalenia, spędził całe jego ciało w zasadzie, bo trudno było.
żeby on spędziło całą noc na mrozie i w zasadzie moglibyśmy już nie poznać żadnych piosenek Staszewskiego, gdyby nie paczka, która dotarła do obozu od jego ciotki, a ten kapo,
chciwy prawdopodobnie, który chciał tę paczkę przejąć, postanowił udokumentować, że ten Staszewski żyje, doniósł go gdzieś do jakichś możliwości administracyjnych i okazało się, że ten Staszewski jednak żył.
W każdym razie fakt jest faktem, że Staszewski został przywrócony do żywych i w ten sposób przetrwał nie tylko obóz, ale...
Stanisław Staszewski po wojnie ukończył liceum, zdał maturę, ponieważ jakby sformalizował te nauki, które pobierał w czasie wojny i studiował architekturę.
Staszewski nawiązał współpracę z Urzędem Bezpieczeństwa.
Stanisław Staszewski zmarł w roku 1973, a więc mając ledwie 47 lat.
Ja jeszcze pewne koleje jego życia przywołam, natomiast tutaj pokazuję przede wszystkim grób Stanisława Staszewskiego.
została zainteresowana twórczością Staszewskiego był Jacek Kaczmarski.
właśnie Stanisława Staszewskiego i Kaczmarski posłuchał tej kasety, ponieważ Staszewski był utrwalany czasem na niektórych kasetach jego wykonania, czy sam nagrywał na kasetach swojej piosenki,
I w ten sposób przypominał postać Stanisława Staszewskiego, zawsze wyrażał swoje zachwyty nad tymi piosenkami.
I ciąg dalszy tej historii to były te piosenki, kiedy zainteresował się nimi Kazik Staszewski.
Kazik Staszewski w latach 80. nie interesował się piosenkami swojego ojca.
Jego relacja z ojcem była bardzo nikła, ponieważ Stanisław Staszewski wyjechał z Polski, kiedy Kazik miał bodajże trzy lata.
I wtedy Stanisław Staszewski tak gwałtownie reaguje, mówi tato.
I później w latach 80-tych Kazik Staszewski, który był wychowywany przez mamę, która czuła się bardzo zraniona przez tę relację, sam też nie pielęgnował pamięci po ojcu.
I w tym sensie te piosenki Stanisława Staszewskiego z jednej strony doskonale wpasowały się w taką atmosferę, a z drugiej strony uzyskały zupełnie inne, zupełnie nowe życie niż...
o Stanisławie Staszewskim, a w prawym dolnym rogu znajduje się okładka płyty, którą Kazik po latach w roku 2015 nagrał, czyli z okazji 90. rocznicy urodzin ojca.
więcej rozwijał, ale widzimy właśnie zdjęcia, przypomnę, ze zbioru spadkobierców, a to ta inna strona życia Stanisława Staszewskiego, czyli strona stricte zawodowa, ponieważ jak już wspomniałem, Stanisław Staszewski ukończył studia wyższe na Wydziale Architektury, był architektem, w pewnym momencie w latach 60. został naczelnym architektem
Kariera Stanisława Staszewskiego legła w gruzach i stąd zapadła decyzja o wyjeździe do Paryża.
Stanisław Staszewski nie należał do wyznawców nowego systemu.
W całej twórczości Staszewskiego w zasadzie nie znajdujemy takich klasycznych wierszy socrealistycznych.
Doskonale operuje konkretem Staszewski.
Ta piosenka była takim przekornym prezentem ślubnym dla niej, którą Stanisław Staszewski wykonał właśnie w czasie wesela, wywołując oczywiście pewną konfuzję, bo kto zna...
w niezbyt przychylny sposób, ale oczywiście trzeba to traktować z przymrużeniem oka, z żartem i zrozumieć właśnie pewną konwencję, która przyświecała Staszewskiemu takiego nawiązania właśnie do takiej miejskiej tkanki.
To właśnie taka łotrzykowska trochę historia i w tym Staszewski okazuje się, że też doskonale potrafił się
Jak głosi legenda, również Baranek jest wynikiem autentycznej relacji, autentycznej znajomości Stanisława Staszewskiego, też jedna z jego niespełnionych ostatecznie miłości.
przyozdobił refren jednej z najpopularniejszych polskich piosenek pewnie końca XX wieku właśnie uczynił ją popularną Kazik Staszewski.
A tutaj mamy właśnie przykład tego, w jaki sposób Staszewski traktował konwencję socrealistyczną, ten rzekomy kult pracy, to jak podchodził do...
Widzimy również po prawej stronie inny utwór, w którym piętnuje żartobliwie, jak to często u Staszewskiego,
Stanisław Staszewski, jak już wspomniałem, pod koniec lat 60. wyjechał z Polski z przyczyn, o których też wspomniałem.
innego, może niekoniecznie lepszego życia, Staszewski wyjechał do Paryża.
Jak mówię, był moment, w którym Kazik Staszewski z mamą...
przyjechał do Paryża, tutaj w prawym górnym rogu widzimy Stanisława Staszewskiego w sytuacji, w której może dość często funkcjonował.
jego znajomi nie tylko z czasów paryskich, ale również z czasów płockich, że Staszewski, który zawsze lubił grać, lubił występować, był dowcipny, lubił opowiadać anegdoty, bardzo często stał w centrum towarzyskim, że to za nim się jakby podążało.
Widzimy Kazika, który już jako nastolatek pojechał odwiedzić Paryż i stoi przed barem, przed jednym z barów paryskich, w którym właśnie Stanisław Staszewski spędzał sporą część swojego...
Na środku widzimy zdjęcie Stanisława Staszewskiego z byłą już żoną.
W zasadzie można powiedzieć, że to dość symboliczne zdjęcie Stanisław Staszewski, który chciałby może czule objąć swoją byłą żonę.
Balkreślarzy to jeden z utworów paryskich, jeden z tych utworów, które powstały już w Paryżu, opowiadający, jak już wspomniałem, jak często nawiązujący w twórczości Staszewskiego do rzeczywistych...
Jeden z współkuratorów wystawy, czyli Maciej Kubiak, jest magistrem, który usilnie, nie usilnie, to złe określenie, który właśnie pracuje nad doktoratem w stwórczości Stanisława Staszewskiego i ukłuł taką...
taką frazę, taki koncept dotyczący Stanisława Staszewskiego, że w jego twórczości przebijają się najsilniej dwie barwy, czerń i złoto.
Mają symbolizować te dwa kolory czerń, która gdzieś czai się w duszy Stanisława Staszewskiego i złoto, które zawsze ma symbolizować pewną kobiecość, czyli dobro, wielkość, wspaniałość tego kobiecego pierwiastka.
Kobieta w życiu Stanisława Staszewskiego to postać,
Stanisław Staszewski nigdy nie potrafił, może w takiej...
To takie, można powiedzieć, bardzo artystowskie, bardzo młodopolskie, może romantyczne, poetyckie przede wszystkim, ale na pewno utrudniające egzystencję partnerkom Stanisława Staszewskiego, a i jemu samemu, choć na pewno z tego niespełnienia, z tej niedoskonałości zawsze...
przynajmniej według legendy, według jakiegoś mitu, o dziewczynie, z którą sam Stanisław Staszewski przez jakiś czas się spotykał i ona któregoś razu mu wyznała, że ona mieszka tak blisko cmentarza i za każdym razem jak wstaje, to tam jest jakiś straszny pogrzeb, w sensie jest jakiś pogrzeb i w zasadzie ona już od początku, kiedy tylko
i taką najbardziej istotną można powiedzieć poetyckość, która u Staszewskiego się pojawia.
To są sprawy nie każdemu dostępne, nie każdemu poecie dostępne, a Stanisław Staszewski potrafi.
oprócz właśnie tekstów poetyckich, oprócz tekstów piosenek, oprócz tych tekstów dramatycznych, o których jeszcze dwa słowa za chwilę, to znajdują się również piosenki, szkice różne, które Stanisław Staszewski przygotowywał
które wyszły spod pióra czy spod długopisu ołówka Stanisława Staszewskiego.
z cytowaną odpowiedzią z redakcji Odrodzenia, ale to pokazuje, że Stanisław Staszewski próbował swoich sił w różnych formach.
gdzie występują różne ciekawe, niespotykane postacie, a to z kolei fragmenty sztuki, która została przez jednego z redaktorów, który odnalazł tę sztukę wśród materiałów, które dostał w trakcie poszukiwań materiałów po Stanisławie Staszewskim.
Tęsknota, który też doskonale oddaje pewną naturę Stanisława Staszewskiego, właśnie tego poczucia nostalgii, niespełnienia.
Wiersz Stanisława Staszewskiego przeczytał Maciej Kubiak, co stało się dla mnie i dla nas dowodem, że ten tytuł poezję jest doskonale trafiony, bo poezja dla Staszewskiego przejawiała się i znajdowała się prawdopodobnie wszędzie i nie musiała przybierać tylko formy wiersza, ale poezją bywają i jego rysunki i na pewno jego teksty.
Rzecz w tym, że właśnie droga Kazika Staszewskiego była w zasadzie inna.
Stanisław Staszewski odwoływał się do tradycji...
Kaczmarski, który odnalazł w Staszewskim jakiś dobry wzorzec, jakąś formę do przypomnienia, szedł jeszcze tym samym wzorem.
To były te punkty odniesienia dla Staszewskiego, czy później dla Kaczmarskiego.
Kazik Staszewski poszedł już w zupełnie innym kierunku.
Staszewski był bardziej bardowski w tym wymiarze, nie polityczny, ale właśnie taki romansowy, taki jak Trubadur, jakiś właśnie z dawnych czasów.
I te płyty tata Kazika, te o których wspomniałem, są jakimś takim trochę innym nurtem w twórczości Kazika Staszewskiego, ale on mieści w sobie wiele postaci, gra z wieloma zespołami, więc można przyjąć, że w pewnym sensie
Tak, a myślę, że ten Stanisław Staszewski w tym swoim pierwotnym sposobie przekazu był tak niedoskonały, był taki skromny z tą swoją gitarą, że to takie były ballady, które nie każdego mogły wtedy zainteresować.
między latami 60., czyli czasami, można powiedzieć, świetności twórczej Stanisława Staszewskiego, a latami 80., to ten przeskok był ogromny.
Ten rock and roll, który przyszedł, punk rock, który w zasadzie chciał przekreślić wszystko, co było wcześniej, a którym zachwycony był przecież Kazik Staszewski.
Ostatnie odcinki
-
1113. Czy Ukraina musi przegrać? / Jerzy Marek ...
02.02.2026 09:00
-
1112. Uczty bohaterów: przepisy kulinarne ze św...
26.01.2026 11:18
-
1111. Radykalizacja społeczeństw w Europie - De...
22.01.2026 10:26
-
1110. Trump show / Jerzy Marek Nowakowski i Pio...
20.01.2026 10:10
-
1109. Zastanówcie się sami. O życiu i twórczośc...
16.01.2026 11:11
-
1108. Od Samoobrony do Agrounii: wiejskie ruchy...
14.01.2026 10:56
-
1107. Strategiczne otwarcie nowego roku / Jerzy...
10.01.2026 08:24
-
1106. Co się dzieje kiedy komunikacja nie dział...
08.01.2026 11:37
-
1105. Zwierzęta wiejskie w sztuce: tradycja, ws...
05.01.2026 10:09
-
1104. Zwierzęce i ludzkie w demonologii ludowej...
29.12.2025 10:59