Mentionsy
1094. Na psa urok, czyli zwierzęta w kulturze tradycyjnej / Joanna Sarnecka
Wykład Joanny Sarneckiej w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 listopada 2025 r.]W zanotowanych przez etnografów XIX i XX wieku pieśniach, opowieściach a także zwyczajach i przekonaniach ludzi żyjących na wsi, zwierzęta pełnią ważną rolę. Analizując teksty kultury i przyglądając się znaczeniom nadawanym zwierzęcym bohaterom można zrozumieć lepiej wyobrażenia o świecie i relacje w nim panujące tak jak je postrzegano w ramach kultury tradycyjnej, ludowej. Świat wyobrażeń mocno spleciony jest z życiem, jego wyzwaniami i trudami, zagrożeniami i pamięcią o absolutnej zależności od sił natury. Zapraszam na wykład, podczas którego spróbujemy się temu przyjrzeć.Joanna Sarnecka - antropolożka kultury, opowiadaczka w założonej przez siebie grupie Opowieści z Walizki www.opowiescizwalizki.pl. Tancerka butoh, performerka. Mocno zaangażowana w sprawy społeczne, zapobieganie wykluczeniu, prawa człowieka, integrację i klimat. Na codzień aktywistka na granicy. Autorka tekstów literackich i krytycznychJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #ZwierzętaWKulturze #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi #KulturaLudowa #KPOdlakultury #KPO #tradycja
Szukaj w treści odcinka
Takie codzienne praktyki.
te praktyki do dzisiaj gdzieś czasami przetrwały.
A z tych praktyk też wynika sposób myślenia o zwierzętach, budowanie z nimi relacji.
I to jest ta sfera praktyk.
I jeszcze dużo więcej, też są praktyki związane z polowaniami, czyli budowaniem relacji w cudzysłowie z tymi zwierzętami, które są dzikie.
Od praktyk, od tego życia codziennego, od tej obsługi zwierząt, przebudowania z nimi relacji, takiej bezpośredniej i realnej w życiu codziennym, czyli od sfery profanum, sfery codziennej, przechodzimy do sfery sacrum, do metafizyki, gdzie istnieją pewne przekonania na temat zwierząt, na temat także relacji człowieka ze zwierzętami.
I po prostu traktować to jako estetykę.
I to wykształciło pewne wypraktykowane sposoby, które oczywiście też niektórzy potem dystansowali się do nich.
A ludzie często nie wiedzieli, dlaczego na przykład mają taką, a nie inną praktykę uprawy roślin, bo jakby to nie jest wiedza naukowa, to jest wiedza z praktyki, to jest wiedza, która pochodzi tak wypraktykowana przez pokolenia.
Uważam, że ta praktyka i to doświadczenie wielopokoleniowe, sprawdzane w różnych warunkach, w trudnych latach, w lepszych latach, ma w sobie coś.
Coś, co warto uwzględnić także w naszej wiedzy o świecie i czego nie warto traktować jako czegoś gorszego.
My sobie dzisiaj mamy o sobie wyobrażenie często bardzo wygórowane, natomiast kiedy pomyślimy o tym, jak traktowano zwierzęta wcześniej, jak na przykład zwierzęta jako pokarm były szanowane i jak rzadko zabijano zwierzęta, jakie to było święto, jak to było cenione i bardzo nadawano temu duże znaczenie, a jak to wygląda dzisiaj, kiedy jest produkcja przemysłowa,
I gdzieś miały ten w sobie sposób myślenia, jaki był charakterystyczny dla mitu, czyli nam wyjaśniały, skąd się wzięło to, co jest i dlaczego jest tak, jakie jest.
To jest oczywiście jedna z historii, ale ona bardzo pokazuje, jak ludzie traktowali ptaki.
I myślę sobie, że to jest też bardzo charakterystyczne dla sfery sacrum, tej sfery właśnie metafizyki, o której mówimy, że tu nie jest, nie ma nic takiego jednoznacznego.
W takim charakterze występowały także w tradycji ludowej inne zwierzęta, jak choćby wilk.
Tu to jakiś rodzaj smoka, który pojawia się w Krakowie jako smok wawelski, potem w bajkach czy legendach.
I tu chciałam Państwu zarekomendować pewną książkę z literatury zupełnie współczesnej i pięknej, mianowicie Baśń o wężowym sercu Radka Raka.
Radek Rak bierze na warsztat właśnie tę opowieść o wężu, o żmiju, o żmiji pierwotnej, która gdzieś tutaj na południu Polski mogła mieć swoje legowisko, jakąś swoją siedzibę.
I moim zdaniem książka Rastaraka jest też takim znakiem, że kultura ludowa nie jest czymś, co już było.
Tylko, że to jest jakieś źródło, którego możemy cały czas czerpać, żeby lepiej rozumieć i historię, i nas dzisiaj tutaj, naszą tożsamość, skąd się wzięliśmy, dlaczego myślimy tak, a nie inaczej, jakie siły działają, takie podświadome, głębokie siły z przeszłości na to, jakie decyzje podejmujemy, jak się organizujemy, jak współpracujemy lub nie, a także jak traktujemy świat natury.
No a drugą stroną tutaj, drugą ciekawą, takim sposobem mówienia i badania kultury ludowej będzie to, co zrobił Radek Rak.
Bo dlaczego nie traktować literatury pięknej jako też sposobu na badanie tej tradycji ludowej.
No i to jest tak jak z tą praktyką dnia codziennego i prac polowych i hodowlanych, że to jest wypraktykowane przez pokolenia.
Można powiedzieć, że to jest jakiś rodzaj tutejszego naszego szamanizmu, który już niestety praktycznie wymarł albo prawie wymarł, ale był kiedyś bardziej popularny w całej Polsce.
które wspierają seniorów, miałam okazję słuchać tak niezwykłe historie, nawet takie praktyczne, jak ludzie sobie organizowali jakieś rzeczy typu szampon.
Ostatnie odcinki
-
1113. Czy Ukraina musi przegrać? / Jerzy Marek ...
02.02.2026 09:00
-
1112. Uczty bohaterów: przepisy kulinarne ze św...
26.01.2026 11:18
-
1111. Radykalizacja społeczeństw w Europie - De...
22.01.2026 10:26
-
1110. Trump show / Jerzy Marek Nowakowski i Pio...
20.01.2026 10:10
-
1109. Zastanówcie się sami. O życiu i twórczośc...
16.01.2026 11:11
-
1108. Od Samoobrony do Agrounii: wiejskie ruchy...
14.01.2026 10:56
-
1107. Strategiczne otwarcie nowego roku / Jerzy...
10.01.2026 08:24
-
1106. Co się dzieje kiedy komunikacja nie dział...
08.01.2026 11:37
-
1105. Zwierzęta wiejskie w sztuce: tradycja, ws...
05.01.2026 10:09
-
1104. Zwierzęce i ludzkie w demonologii ludowej...
29.12.2025 10:59