Mentionsy

Tytuł dzisiejszej audycji brzmi Newman i Brzozowski, a gościem specjalnym, z którym rozmowę Państwu przedstawimy, jest pan Andrzej Mencfel, historyk literatury, krytyk literatury i kultury polskiej, antropolog kultury, publicysta, eseista, profesor nauk humanistycznych.

Pan Jerzy Nasierowski przeczyta dla nas fragment listów Stanisława Brzozowskiego.

Panie profesorze, jednym z pańskich ulubionych tematów badawczych była twórczość i myśl Stanisława Brzozowskiego.

I zanim przejdziemy do rozmowy o tłumaczeniu przez Stanisława Brzozowskiego jednej z jego książek, chciałem się spytać o...

aktualność myśli Stanisława Brzozowskiego?

Czy dalej dla Pana Profesora Stanisław Brzozowski to jest taki nie tylko człowiek wśród skorpionów, ale jeden z najważniejszych polskich myślicieli?

No w każdym razie tak, a Brzozowski jest niewątpliwie w tej całej konstelacji młodej Polski.

No to Brzozowski jest najwybitniejszym myślicielem tej konstelacji.

Panie profesorze, mam koło siebie pamiętniki Stanisława Brzozowskiego i na samym początku on zapisuje takie zdanie.

Na ile ta filozofia i to tłumaczenie książki, które pojawia się już po śmierci Stanisława Brzozowskiego, książki kardynała Newmana, przeświadczenie wiary, to to jest coś ważnego dla późnej myśli Stanisława Brzozowskiego?

pochwycenie tej specyfiki już na poziomie tytułu właściwie wprowadza nas w to, kim dla Brzozowskiego okazał się kardynał Newman, zresztą niekoniecznie jako książę kościoła,

Kim się okazał dla Brzozowskiego?

I trzeba wrócić do wcześniejszych świadec myśli Brzozowskiego, do tomu filozoficznego Inę, do legendy młodej Polski, nawet do najwcześniejszej kultury i życia.

To znaczy, tak, co było głównym, nawet więcej niż problemem, głównym dramatem wewnętrznym Brzozowskiego, nie tylko jako pisarza i myśliciela, ale jako osoby ludzkiej.

I to przejmowało przede wszystkim Stanisława Brzozowskiego.

Na dodatek to może już tak trochę historyczno-literacko i anegdotycznie warto dopowiedzieć, że jak pan wspomniał, te przeświadczenia wiary ukazały się już po śmierci Brzozowskiej.

Ale on był przygotowywany wcześniej, tak jak podstawowe dzieła Brzozowskiego, w takiej księgarni Bernardza Polonickiego we Lwowie i tam się ukazał.

Jednym był wybitny krytyk literacki Ostap Orczek, który zresztą wspaniało napisał broszuchę o Brzozowskich, a drugim był Ukrainiec, który się nazywał Rodnicki, zapomniałem jego imienia, który był wybitnym ukraińskim krytykiem literacji.

a który lepiej znał angielski od brzozowskiego.

Być może tam nawet są te poprawiane rękopisy pamiętnika Brzozowskiego i ten wybór i rękopisy tego wyboru nie umie.

Pozostając przy tym, co Pan Profesor zwrócił uwagę, przy tym tytule, być przy świadczeniu wiary, że nie przy świadczenia, że mamy właśnie to, że stajemy przy czyimś świadectwie i tak jak Pan Profesor powiedział, książka Brzozowskiego, jego tłumaczenie tekstów,

Główną udręką można powiedzieć Stanisława Brzozowskiego było przez całe jego życie i pisarstwo.

a jak też to co pisał było związane z jego codziennym można sądzić postępowaniem to to właśnie przejmowało Brzozowskiego i dawało mu taką

Ten tekst to jest taki wzorzec bycia w świecie, ale gdyby do wiedzy pańskiej, panie profesorze się odwołać, do pańskiego doświadczenia obcowania z twórczością Brzozowskiego, co dla Stanisława Brzozowskiego właśnie oznaczało to być w świecie?

To jest trochę przerażające, bo w tej całej wizji Brzozowskiego nie ma czasu na odpoczynek i na leniwstwo.

Panie profesorze, użył pan takiego określenia, taka wizja zestrojenia, że życie Brzozowskiego to są różne struny, różne teksty, które trzeba zestroić, żeby one brzmiały i osiągnąć jakieś poczucie wewnętrznego spokoju.

Mamy taką twórczość zagadkową i życie zagadkowe Franza Kawki i mamy takie miejsce, w którym dopełnia się życie Stanisława Brzozowskiego.

No więc na ile to miejsce, ten czas i przestrzeń determinowały i kształtowały Brzozowskiego?

Chciałem się spytać, kiedy wspomniany przez pana twórca literacki Franz Kawka się gdzieś pojawia, to przypomina się przede wszystkim Praga, na chwilę Berlin, a tu w tym przypadku Brzozowskiego chyba bardziej niż inne miasta nagle pojawia się ten wybuch takich jego

Ja nie przez Brzozowskiego, ale też jestem wielbicielem Florencji.

Nie wiem, czy Pan wie, że tam w roku Brzozowskiego, bo rok 2010, rokiem Brzozowskiego ogłoszony przez Sejm, ja byłem...

Brzozowskim mieszkał przez dłuższy czas.

Także Florencja jest miastem brzozowskiego.

Czy ta pamięć, która związana jest z twórczością Brzozowskiego, czy ona może być poszerzona przez...

I podał tu pan profesor parę lektur, ale właśnie przez książki, które nie wyszły spod pióra Stanisława Brzozowskiego, tylko które go inspirowały.

Dzisiaj integralności myśli brzozowskiego uczył nas pan profesor Andrzej Mencel.

jako w drugim odcinku o Stanisławie Brzozowskim, o jego pamiętniku.

Przypomnę, że Stanisław Brzozowski, wielki, wielki myśliciel polski, był śmiertelnie chory i właściwie za niewiele dni, właściwie za miesiąc od początku licząc, kiedy zaczął pisać ten pamiętnik, umrze.

Ja tak słabo się orientuję w filozofii Stanisława Brzozowskiego, bo chyba raczej musieliśmy się odwołać do dyrektora Schindlera.

No ale trzeba jednak wprost powiedzieć, że dzisiejsza myśl Brzozowskiego, jego oświęcenie się przed samą śmiercią poezji, poezji angielskiej, wydaje się czymś chyba absurdalnym.

Tylko, że oni piszą, Brzozowski, ten miesiąc przed śmiercią, dusząc się, umierając właściwie z przerwami.

Brzozowski jest chyba wiecznie, no cóż można powiedzieć, w owieczności, kiedy czeka na w którymś tam rzędu pandemia.

Ale, ale, kilkadziesiąt lat temu, bardzo dawno, ale już długo po śmierci Brzozowskiego, księdza dał się nim w Czesławku nie uszczenić, nasz noblista.

No i dopiero i tu właśnie jest i spoczywa, że sam stał się wygrańcem, a trzeba powiedzieć, że Brzozowski był wygrańcem wśród swoich rodaków.

Po prostu małe nic, ale Brzozowski