Mentionsy
Radio Wnet
27.01.2026 09:19

Bartosz Gondek: „To ostatni moment”. Instytut Jana Karskiego walczy o pamięć o sowieckiej okupacji

Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego uruchomił nowe wydawnictwo – półrocznik naukowy poświęcony badaniom nad polskimi stratami wojennymi, ze szczególnym uwzględnieniem agresji sowieckiej. Jak podkreśla dyrektor instytutu Bartosz Gondek, to efekt wielomiesięcznej pracy zespołu badawczego.

Pierwszy numer półrocznika koncentruje się przede wszystkim na wydarzeniach po 17 września 1939 roku oraz na losach ziem wschodnich II RP. Znajdują się w nim także teksty dotyczące przesiedleń i problemów tożsamościowych po 1945 roku.

– „Zajmujemy się nie tylko liczeniem strat, ale także długofalowymi skutkami II wojny światowej dla naszego kraju. Ta tożsamość jest dla nas bardzo ważna” – podkreślał Gondek.

Dyrektor zaznaczył, że badania obejmują kilka kluczowych okresów: od agresji ZSRR w 1939 roku, przez lata powojenne, aż po dekady obecności Armii Radzieckiej w Polsce.

– „Ostatnie oddziały Armii Radzieckiej opuściły nasz kraj dopiero w latach 90. Dopiero wtedy ten ciężki sowiecki but ostatecznie zniknął” – przypomniał.

Instytut działa w niewielkim, ale wyspecjalizowanym zespole.

– „Nas jest łącznie około 30 osób, a naukowo badawczo pracuje od 8 do 10 osób. To mała, ale zgrana drużyna” – mówił.

Jednym z największych problemów są ograniczone źródła i zamknięte archiwa rosyjskie.

– „Cały system bardzo mocno pracował, żeby te straty fałszować i zakopywać pod dywan. Skala jest naprawdę ogromna, wręcz przerażająca” – zaznaczył dyrektor.

Gondek wskazywał także na konieczność przeciwstawiania się rosyjskiej propagandzie historycznej.

– „Pojawiają się teksty, ile to zawdzięczamy Związkowi Radzieckiemu. To jest straszna propaganda. Bardzo dobrze napisana i dla ludzi nieświadomych niezwykle groźna” – ostrzegał.

W pierwszym numerze półrocznika znalazły się m.in. teksty o losach profesorów Uniwersytetu Wileńskiego, zrabowanych dobrach kultury ze Lwowa oraz problemach przesiedleńców.

– „Już niedługo numer będzie dostępny na naszej stronie. Każdy będzie mógł go pobrać i przeczytać” – zapowiedział.

Instytut planuje w tym roku wydanie dwóch numerów oraz kolejnych zeszytów źródłowych. W planach są także monografie i nowe projekty badawcze.

Najważniejszym celem pozostaje jednak dokumentowanie prawdy historycznej, zanim odejdą ostatni świadkowie.

– „To jest ostatni moment. Świadkowie mają dziś 70–80 lat. My musimy to wszystko zbierać i dawać odpór fałszowi” – mówił nasz rozmówca.

Jak podkreślił, działalność Instytutu ma znaczenie nie tylko naukowe, ale także państwowe.

– „To jest polska racja stanu. Z jednego okupanta wpadliśmy w ręce drugiego. O tym trzeba mówić systematycznie i konkretnie” – podsumował.

https://instytutstratwojennych.pl/

Instytucie Jana Karskiego Związek Sowiecki Bartosz Gądek Instytutu Strat Wojennych im. Armii Radzieckiej Pomorzaków Rosję Związkowi Radzieckiemu Instytut Pileckiego Instytut Strat Wojennych Instytut Strat Wojennych Barbarossy Uniwersytetu Wileńskiego II RP

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 16 wyników dla "Instytut Strat Wojennych"

Z nami na łączach dyrektor Instytutu Strat Wojennych im.

I łączymy się w związku z tym, że Instytut Strat Wojennych otworzył nowe wydawnictwo, półrocznik naukowy poświęcony badaniom nad polskimi stratami wojennymi.

Rozumiem, że pierwszy egzemplarz, pierwszy półrocznik został wydany, ale czego on dotyczy, bo to jest coś, czym do tej pory rozumiem Instytut.

Tutaj mamy bardzo dobre nazwiska, które można powiedzieć są same w sobie taką bardzo mocną marką zajmującą się właśnie tematami związanymi z problematyką strat wojennych, ale przede wszystkim naszą historią na ziemiach

Ponieważ zajmujemy się nie tylko stratami wojennymi, nie tylko liczymy te straty, nie tylko określamy je, ale także zajmujemy się długofalowymi skutkami II wojny światowej dla naszego kraju, dla nas, więc ta tożsamość jest dla nas bardzo ważna.

Czyli możemy powiedzieć, powiedział Pan, że zaczynamy od tych strat, które zaczęły się 17 września 1939 roku, a ten okres się rozciąga na jaki czas, do kiedy liczymy te straty?

To jest bardzo dobre pytanie, bo Instytut cały to nie jest Instytut Pileckiego, który zatrudnia 300 osób z tego co pamiętam.

Zaczęliśmy tę pracę nad okupantem niemieckim jeszcze z stratami wojennymi związanymi z kierunkiem zachodnim jeszcze w okresie okupacji właśnie, w okresie wojny, o tyle tutaj cały system bardzo mocno pracował, żeby te straty fałszować, żeby przypisywać je wszystkim naokoło, żeby zakopywać je pod dywan.

Natomiast skoro Niemców liczyliśmy 80 lat i wcale jeszcze tego nie skończyliśmy i od tego tutaj też zaznaczę, jako Instytut Strat Wojennych wcale nie uciekamy, no to jeżeli chodzi o Sowietów i ich prawnych spadkobierców, czyli Rosję,

Ale istotne jest to, żeby też dla naszej racji stanu, żeby nie milczeć, żeby o tych stratach mówić, żeby upubliczniać i pokazywać to, co my robimy.

obszaru związanego z zagadnień strat wojennych i długotrwalowych skutków wojny, ale tutaj przede wszystkim.

Jaki cel Instytutowi przyświeca?

Jaki cel Panu Dyrektorowi przyświeca, jeśli chodzi o te półroczniki, o ten raport strat wyrządzonych przez Związek Sowiecki?

Więc to jest pewnego rodzaju niewątpliwie polska racja stanu, żeby taki instytut był, żeby ten instytut wykonywał tą swoją pracę systematycznie, pozytywistycznie, konkretnie, żebyśmy jakby, no bo niestety mija osiemdziesiąt lat od tych wydarzeń i się ostatni świadkowie już naprawdę odchodzą, zostały pojedyncze osoby, więc gdzieś ten przekaz musi iść, ta transgresja

Czyli walka o prawdę trwa, o czym powiedział dyrektor Bartosz Gądek, dyrektor Instytutu Strat Wojennych im.

Pierwszy numer półrocznika naukowego poświęcony badaniom nad polskimi stratami wojennymi, ale w ogóle nad raport strat wyrządzonych przez Związek Sowiecki na kresach wschodnich.

Ostatnie odcinki