Mentionsy

Projekt Teraz Nauka realizowany przez Fundację na Rzecz Rozwoju Szkolnictwa Dziennikarskiego został dofinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ze środków budżetu państwa w ramach zadania Organizowanie i animowanie działań na rzecz środowiska akademickiego.

Teraz Nauka.

W dzisiejszym programie zajmiemy się współpracą polsko-ukraińską na tym tle naukowym.

Mija już kolejny miesiąc, kolejny rok od agresji Rosji na Ukrainę.

Ukraińcy, w tym naukowcy, naukowczynie musieli porzucić swoje miejsca zamieszkania, miejsca pracy, miejsca badań i bardzo często ich miejscem schronienia była Polska.

W dzisiejszym programie zajmiemy się tym wsparciem Polski i środowiska europejskiego, światowego dla środowiska naukowego Ukrainy.

Ze mną Anna Korzekwa-Józefowicz, Narodowe Centrum Nauki.

Teraz nauka.

Agresja rosyjska na Ukrainę to 24 lutego 2022 rok.

Czy z perspektywy tych już kilku lat można jakoś podsumować pomoc, jeżeli chodzi o Narodowe Centrum Nauki dla naukowców, naukowczyń z Ukrainy?

Myślę, że tak, dlatego że spora część tych programów, które Narodowe Centrum Nauki uruchamiało, to były te programy uruchamiane tuż po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, czyli właśnie na początku 2024 roku.

I to były programy, które były skoncentrowane na takiej bardzo doraźnej pomocy krótkoterminowej, 6-12 miesięcznej.

była to pomoc, ale rozumiana jako pomoc naukowa, bo tym zajmuje się Narodowe Centrum Nauki, czyli wsparciem projektów naukowych.

I w przypadku naszej działalności to były projekty skoncentrowane na przykład na umożliwieniu badaczkom i badaczom

I to był taki nasz pierwszy program uruchomiony w zasadzie w kilka miesięcy po tej agresji, a tak naprawdę pomysł i pierwsze informacje o tym programie to były w pierwszych dniach po rosyjskiej pełnoskalowej agresji.

W sumie do tej pory skorzystało z nich, tak powiedziałabym, skrótsza około 150 osób, ale tutaj mam na myśli tylko te programy stricte skierowane do naukowców, którzy chronili się przed wojną w Polsce.

A może pani nam przybliżyć, jak to wyglądało mniej więcej, to znaczy po ataku Rosji, agresji Rosji, naukowcy, którzy znaleźli się w Polsce, mogli liczyć na jaką pomoc?

Pierwszy taki program, który uruchomiliśmy, to był program dla osób, które mają doktorat i to był program, który umożliwił im kontynuowanie badań w polskich jednostkach naukowych.

Był to program dla osób ze stopniem doktora, czyli po ukraińsku to kandydat nauk.

W ramach tego programu przyjechały głównie badaczki, bo był to program otwarty dla naukowczyń i dla badaczy powyżej 60. roku życia.

I te osoby kontynuowały swoją pracę akademicką, naukową w Polsce.

Wiadomo było, że to nie są osoby, które jakoś przypadkowo tu trafiały, bo były to osoby, które miały nawiązaną wcześniej współpracę naukową.

To tak naprawdę środowisko akademickie też odpowiedziało, powiedziałabym, bardzo tak żywo na ten program NCN-u, bo NCN stworzył możliwość, ale to środowisko akademickie zapraszało badaczki i badacze do swoich ośrodków, żeby mogli kontynuować właśnie swoje prace badawcze przez te pierwsze miesiące.

Z NCN-u te osoby dostawały finansowanie na badania, a jednostki były zobowiązane do ugoszczenia ich w kraju i zapewnienia osoby, która naukowo będzie tutaj współpracowała z nimi i wspierała.

Od razu było widać, że środowisko akademickie odpowiedziało tak, jak należało odpowiedzieć.

Ale oprócz tego też naukowcy mogli zatrudniać badaczki i badacze z Ukrainy w swoich już trwających projektach.

Jeśli ktoś już realizował program NCN-u w ramach takich naszych regularnych programów typu OPUS czy nie wiem...

Sonata BIS i miał zaoszczędzone jakieś środki, to mógł przy takiej uproszczonej procedurze zatrudnić osoby z Ukrainy właśnie szukające tu schronienia do realizowania fragmentów tych projektów, to znaczy bycia wykonawcami w tych projektach naukowych.

na kilka miesięcy, od 6 do 12.

Tutaj finansowanie zostało zapewnione przez fundusze norweskie i EOG, a program organizował NCN i to był program z kolei dla osób, które jeszcze studiują.

lub są na studiach doktoranckich i chodziło o to, żeby te osoby ukończyły na przykład studia lub swoje prace doktorskie mogły przygotowywać w bezpiecznych warunkach w Polsce.

Teraz nauka.

Wojna na Ukrainie trwa.

Naukowcy i naukowczynie zmuszeni byli do opuszczenia swoich laboratorium, do porzucenia swoich badań.

Duża część znalazła wsparcie w Polsce.

O wsparciu dla środowiska naukowego Ukrainy rozmawiam z Anną Korzekwo-Józefowicz z Narodowego Centrum Nauki.

Teraz nauka.

Jeśli chodzi o przyjmowanie badaczek i badaczy, to tutaj jest pełna różnorodność.

Może najwięcej osób zawsze znajduje zatrudnienie w Warszawie i Krakowie, ale to wynika ze struktury środowiska akademickiego.

Tu są największe ośrodki, więc i siłą rzeczy tutaj zwykle najwięcej osób realizuje projekty NCN-u.

Jak to wygląda na rok 2025, na końcówkę już prawie?

Czy naukowczynie, naukowcy, którzy rozpoczęli i zostali wsparci przez Narodowe Centrum Nauki, mogą kontynuować swoje badania?

Bo zakładam taką sytuację, że jakiś program na pewno się skończył.

Czy mają szansę na kontynuowanie badań w Polsce?

naukowców z Ukrainy?

Powiedziałabym tak, bardzo wielu naukowców z Ukrainy tutaj w tej chwili pracuje, prawda?

Więc takie osoby, tak samo jak inni naukowcy i badacze i z Polski i z innych krajów, afiliowani w polskich ośrodkach, mają możliwość udziału w regularnych programach NCN-u i biorą w nich udział.

Jeśli spojrzymy na przykład na listy osób, które dostają finansowanie w naszych

zwykłych, regularnych konkursach skierowanych po prostu dla pracowników akademickich z całej Polski, no to zobaczymy, że często na liście osób, które takie finansowanie, takie granty otrzymują, są osoby właśnie z Ukrainy, ale też z różnych krajów.

To jest w tej chwili około 7% naszych laureatów to są osoby zwykle z zagranicy,

Więc oczywiście na początku były to programy skierowane na...

W tej chwili są to nasze zwykłe programy, w których badacze i badaczki z Ukrainy po prostu mogą brać udział, jeśli są afiliowani w polskich ośrodkach naukowych.

kilkanaście miesięcy, może nawet troszkę dłużej, został zakończony, bo jednej ze stron tego projektu, czyli stronie amerykańskiej, zabrakło środków na jego kontynuowanie.

Ale to i tak był program, który miał się zakończyć wraz z końcem tego roku, znaczy nabór do tego programu.

No i w tym programie też jest kilkunastu laureatów, którzy realizują takie projekty wspólnie z badaczami z Polski.

Chodziło nam o to, żeby naukowcy z Ukrainy mieli szansę tutaj kontynuować swoje badania, ale też bardzo byliśmy uwrażliwieni i jesteśmy uwrażliwieni na to, żeby nie dochodziło do drenażu mózgów.

Częścią tych programów i ich wymagań było to, że naukowcy, którzy tu będą kontynuowali badania, na koniec powrócą do Ukrainy i tam będą mogli wykorzystać swoje kompetencje, swoje doświadczenie, swoją wiedzę również po to, żeby pomóc w odbudowie tego kraju po zakończeniu działań wojennych.

Myślę, że tutaj w Polsce też jesteśmy bardzo uwrażliwieni na tę kwestię, jako że zawsze duża część naukowców takich ambitnych wyjeżdżała z kraju i mieliśmy zawsze wrażenie, że Polacy, no właśnie, że w Polsce jest drenaż mózgów,

Teraz nauka.

Narodowe Centrum Nauki wspiera naukowczynie i naukowców, którzy uciekli przed wojną z Ukrainy.

O tym, co udało się zrobić, jak udało się pomóc, mówi Anna Korzekwa-Józefowicz z Narodowego Centrum Nauki.

Teraz nauka.

To już na koniec rozmowy.

Może poproszę o wskazanie czy programów, czy może właśnie konkursów, które mogłyby młodych naukowców zainteresować.

Mam na myśli nie tylko ukraińskich, to znaczy szeroko pomyślmy o młodych naukowcach, jakim tematem, jakim konkursem, jakim projektem mogą się zainteresować.

Tych najmłodszych badaczy, początkujących badaczy, początkujące badaczki na pewno zainteresuje, powinien zainteresować konkurs Preludium.

To jest konkurs dla osób, które nie mają jeszcze doktoratu, co więcej nawet nie muszą mieć magisterium.

To jest konkurs dla osób, które debiutują w nauce i zdecydowanie zachęcam do udziału zarówno

naukowców z zagranicy, jak i tych, którzy w Polsce mieszkają, pracują i z Polski pochodzą.

Jeszcze taki program otwarty również dla naukowców nawet przed doktoratem, ale też na wszystkich innych etapach kariery naukowej, którym warto się zainteresować, to jest konkurs OPUS.

Jest to taki największy program NCN, w którym można na 4 lata zdobyć finansowanie na realizację swoich badań.

Wiadomo, że w tej chwili w konkursach NCN-u bardzo wiele wniosków niestety nie uzyskuje finansowania z powodu ciężkiej sytuacji Narodowego Centrum Nauki, jego finansowania, które nie jest na wystarczającym poziomie.

Ale te najlepsze projekty, jakieś kilkanaście procent wciąż ma szansę na uzyskanie finansowania i wiemy z doświadczenia,

że osoby, które takie projekty realizują, mają szansę na realizację dobrych badań, a później też na konkretne osiągnięcia również na przykład na arenie międzynarodowej.

Także to jest zawsze dobry punkt startu do takiego, powiedziałabym, aktywnego uczestnictwa w nauce.

mówiła Anna Korzekwa-Józefowicz z Narodowego Centrum Nauki.

Polacy, czy środowisko polskich naukowców bardzo mocno wsparło środowisko ukraińskiej nauki.

Nie tylko Narodowe Centrum Nauki wyciągało rękę, oferując pomoc ukraińskim naukowcom, także inne instytucje najróżniejsze wsparcie oferowały.

Polska Akademia Nauk czynnie włącza się we wspieranie naukowców, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia swojego kraju.

Jak czytamy na stronie Akademii na dotychczasowe i przyszłe wsparcie naukowców z Ukrainy zostanie przekazane łącznie około 40 milionów złotych.

Jest też tam raport dotyczący wsparcia środowiska naukowego Ukrainy.

Na jakie wsparcie od PAN mogą liczyć ukraińscy naukowcy?

programy badawczych pobytów indywidualnych z finansowaniem.

Finansuje dwu lub trzyletnie projekty badawcze zrealizowane w Polsce i Ukrainie przez ukraińskie zespoły naukowe.

Jeszcze w 2022 roku powstał Plan Wsparcia Nauki w Ukrainie, zakładający m.in.

Plan przyjęto w Warszawie przez przedstawicieli siedmiu czołowych zagranicznych Akademii Nauk.

Teraz Nauka.

To był program Teraz Nauka.

Teraz Nauka.

Projekt Teraz Nauka realizowany przez Fundację na Rzecz Rozwoju Szkolnictwa Dziennikarskiego został dofinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ze środków budżetu państwa w ramach zadania Organizowanie i Animowanie Działań na Rzecz Środowiska Akademickiego.