Mentionsy

Dlaczego nie wystarczy powiedzieć autyzm?

No bo nie ma dwóch takich samych osób i nie ma tu sztywnych wytycznych dotyczących tego, jakie objawy i w jaki sposób mają być widoczne.

Potrzebuje przewidywalności, ma powtarzalne zachowania, bardzo silne zainteresowania i nadwrażliwość na dźwięk, światło czy dotyk.

Może porozumiewać się tak jak większość z nas, albo dzięki znakom czy technologii.

Może to być też osoba, która ma ogromne trudności w funkcjonowaniu na wielu poziomach, że wymaga ciągłego wsparcia, ale jest też genialnym matematykiem.

Koleżanka, która potrafi godzinami opowiadać o K-popie, albo mama, która od lat ma ten sam rytm dnia i nie lubi niespodzianek.

No bo za informacją jestem w spektrum chodzi inny sposób doświadczania świata, a nie deficyty, brak empatii czy zaburzone funkcjonowanie.

I często autyzmu nie widać, bo wiele osób uczy się jak chować swoje objawy, płacą za to ogromnym zmęczeniem poznawczym.

Dlatego zniknął zespół Aspergera czy podział na lekki i ciężki autyzm.

I nie, nie powodują go szczepionki ani dieta.

Tacy się urodzimy, a wsparcie ma pomagać funkcjonować i rozwijać się po swojemu, a nie udawać normy.

W powszechnym wyobrażeniu to nadal głównie chłopak, który nie umie usiedzieć w miejscu.

Wtrąca się i ma słabe oceny, a potem zdziwienie, że ADHD może mieć też najcichsza dziewczynka w klasie, zamyślona,

Za to wpada w hiperfocus na nowo zajawkę i wtedy utrzymuje koncentrację bez przerwy przez kilka godzin i działa trochę poza kontrolą danej osoby.

Dodatkowo, aby zdiagnozować ADHD muszą występować objawy związane z impulsywnością albo nadpobudliwością.

Ale nadpobudliwość może ukrywać się w ciągłym wierceniu się, skubaniu, rysowaniu i gonitwie myśli, a impulsywność w wyrywaniu się do odpowiedzi i gadatliwości.

Dochodzi do tego ślepota czasowa, problemy z funkcjami wykonawczymi i wrażliwość na odrzucenie.

I to nie lenistwo ani brak motywacji, tylko wrodzona różnica w regulacji uwagi i pobudzenia.

I choć świat pełen bodźców i elektroniki przyczynia się do wzmacniania niepożądanych objawów, to ADHD jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie i z tego się nie wyrasta.

Po prostu z wiekiem zmieniają się objawy i ich intensywność.

Podstałe zaburzenia z tego bloku można ująć prościej.

Zaburzenia rozwoju intelektualnego dotyczą jednocześnie obniżonego poziomu funkcjonowania intelektualnego i trudności adaptacyjnych, czyli najprościej mówiąc samodzielności w praktycznych sprawach obecnych od okresu rozwojowego.

Na silenie opisuje się bardziej przez to, jakiej pomocy ktoś realnie jej potrzebuje, niż przez sam wynik IQ, tym bardziej, że przy odpowiednim wsparciu może okazać się to tylko inny punkt startu i nawet taką diagnozę można utracić.

Na koniec mamy też stereotypowe zaburzenie ruchowe, czyli najprościej mówiąc tiki.

To mimowolne powtarzane ruchy albo dźwięki, mruganie, chrząkanie, skręcenie głowy, które mogą pojawiać się na chwilę, zostać na lata albo przyjąć formę zespołu Tureta, gdy występują i tiki ruchowe i wokalne.

Schizofrenia jest obarczona dużym bagażem wyobrażeń, więc zacznijmy od początku.

Jednym z kluczowych objawów jest psychoza, czyli poważne problemy z testowaniem rzeczywistości.

Dana osoba może być głęboko przekonana o czymś, co obiektywnie nie trzyma się faktów, jak niewierność partnerki, bycie okradanym przez spółlokatora, czy że jest się posłuchiwanym przez tajne służby.

Pojawiać się mogą też urojenia, jak jestem wybrańcem, jestem winny, wszyscy słyszą moje myśli, dezorganizacja działań, halucynacje, najczęściej słuchowe oraz poczucie, że ktoś kontroluje myśli i działania, a także niezwykłość emocji, motywacji i zachowania wyraźnie nieadekwatne do sytuacji.

Same takie doświadczenia nie wystarczą jednak do rozpoznania schizofrenii.

By tak było, objawy muszą utrzymywać się cały miesiąc, bo wiemy, że jednorazowe, ostre pogorszenia testowania rzeczywistości może minąć bez trwałych konsekwencji.

Z każdym nawrotem zwykle pogarsza się uwaga, pamięć, tempo przetwarzania informacji i planowanie, co znacząco pogarsza funkcjonowanie i jest główną przyczyną postępującej niepełnosprawieństwa, nawet gdy same urojenia i halucynacje są już opanowane.

Na przykład, że ktoś nas zdradza lub nienawidzi przy stosunkowo dobrym funkcjonowaniu poza tematem.

To trwający zazwyczaj co najmniej tydzień stan patologicznie podwyższonego nastroju.

Euforii lub drażliwości, któremu towarzyszy nadmierna energia, gonitwa myśli, przekonanie wielkościowe, znacznie zmniejszona potrzeba snu oraz podejmowanie ryzykownych czy agresywnych działań do tego stopnia, że często po nich dana osoba jest hospitalizowana w szpitalu psychiatrycznym.

Wtedy mówimy o hipomanii.

W tym przypadku podwyższenie nastroju i jego negatywne efekty są mniej spektakularne i zwykle trwają krócej.

Kiedy mania albo hipomania minie, pacjent może wrócić do normy, ale znacznie częściej następuje okres objawów depresyjnych trwających przynajmniej dwa tygodnie, co osoby doświadczają jako totalny zjazd.

Od stanu mam poczucie, że wszystko mi się uda, po nie mam na nic siły, moje życie nie ma sensu.

No a potem powtórka i jeszcze raz.

Po pierwsze to obniżenie nastroju, które znacznie utrudnia funkcjonowanie.

Mogą występować też problemy z koncentracją, spowolnienie psychoruchowe, wrażenie, że nic nie cieszy, niepokój i napięcie albo poczucie emocjonalnej pustki.

Często również problemy ze snem, apetytem, poczuciem winy i myśli samobójcze.

W ciężkich epizodach mogą pojawiać się nawet objawy psychotyczne.

Wyróżnia się też zaburzenia psychiczne związane z ciążą i połogiem.

To okres podwyższonego ryzyka, chociażby przez zmieniające się hormony, brak snu i stres.

Jest też depresja lub lęk poporodowy, czyli trwające minimum 2 tygodnie obniżenie nastroju, które utrudnia opiekę i życie oraz dość rzadka diagnoza psychoza poporodowa.

Każda osoba, która była uczestnikiem poważnego wypadku albo sytuacji, gdzie zagrożone było życie i zdrowie, z pewnością na długo zapamięta takie wydarzenie.

To przeżywanie traumatycznego wydarzenia w formie żywych, natrętnych wspomnień czy koszmarów, w którym towarzyszy przetwarzający strach lub przerażenie.

Unikanie miejsc, czynności, rzeczy czy sytuacji, które w jakikolwiek sposób przypominają o tym wydarzeniu.

Oraz długotrwałe utrzymywanie się podwyższonej czujności i lęk, który utrzymuje się kilka tygodni po wydarzeniu,

Młoda dziewczyna może poczuć się zagrożona, bo ktoś zagadywał ją, gdy była sama, a starsza osoba może przeżyć tak śmierć małżonka.

A twój znajomy może nie chcieć już wejść do samochodu po wypadku, kiedy przestały działać mu hamulce.

Tu z pomocą przychodzi Car Vertical, który pozwala sprawdzić historię pojazdu przed zakupem i dostać raport, z którego da się wyczytać konkretne rzeczy, a nie tylko ładne zapewnienia sprzedawcy.

I pokażę Wam na przykładzie, co to znaczy w praktyce.

No i teraz odpalasz raport.

W raporcie możesz zobaczyć, czy auto miało zgłaszane zdarzenia i co z nich wynika.

I to jest moment, w którym czasem kończy się bajka o bezwypadkowym, no bo zamiast opowieści masz informację, że jednak coś było.

Raport może pokazać ostrzeżenie, jeśli przebieg wygląda podejrzanie, na przykład kiedy wartości z różnych momentów nie składają się w logiczną całość.

I to jest mega ważne, bo licznik w aucie potrafi wyglądać idealnie, a człowiek chce wierzyć, że trafił okazję życia, no ale tu masz prosty sygnał.

Jeśli pojazd figurował jako skradziony w dostępnych bazach, to już nie jest ciekawostka, tylko twardy powód, żeby natychmiast zahamować entuzjazm i wszystko wyjaśnić przed jakąkolwiek decyzją.

Wyposażenie i zgodność z wersją auta.

Raport potrafi pokazać fabryczne wyposażenie i specyfikacje, więc możesz porównać czy to co widzisz w ogłoszeniu w ogóle ma sens.

No bo czasem bogata wersja po sprawdzeniu okazuje się składakiem z trzech różnych historii.

I czasem dochodzą też zdjęcia albo wpisy, które pomagają zrozumieć co się z autem działo.

A w zakupie auta przewaga informacji to często przewaga spokoju.

I z kodem Ignacy masz 30% zniżki na raporty.

Jeśli wygenerowany raport nie zawiera danych typu przebieg, szkoda albo oś czasu, to dostajesz automatycznie nowy raport do wykorzystania.

Wiele osób, które żyły w rodzinach, związkach czy instytucjach, gdzie byli długotrwale narażeni na przemoc, nadużycia czy życie w ciągłym strachu, nie są w stanie pokazać konkretnego wydarzenia stresowego, ale mogą również wykazywać objawy PTSD.

Dodatkowo mają znaczne trudności z regulacją emocji, jak wybuchy albo odrętwienie, bardzo negatywną opinię o sobie i trudności relacyjne, najczęściej z powodu nieufności, wycofania albo wchodzenia w intensywne i destruktywne relacje.

Z jednej strony nie ma czegoś takiego jak odpowiedni czas na żałobę i u każdego będzie wyglądała i trwała nieco inaczej.

Ale jeśli po 6 miesiącach osoba, która straciła bliskiego utkwiła w poczuciu straty, na przykład myśli o zmarłej osobie przez większość dnia, funkcjonowanie jest znacznie zaburzone i wydaje się nie poprawiać, a tym bardziej jeśli deklaruje, że jej życie nie ma już sensu, albo powinna być ze zmarłym, mówimy wtedy o powikłanej żałobie.

Albo, gdy nieustannie skanujemy rzeczywistość w poszukiwaniu niebezpieczeństw, w obawie, a co jeśli zaraz wydarzy się coś złego.

Gdy podwyższony lęk pojawia się z powodu wszystkiego, mówimy o uogólnionym zaburzeniu lękowym, w skrócie GAD.

Wieczorem zamiast zasypiać, układasz w głowie listę potencjalnych katastrof, a w dzień czujesz napięcie w karku, zmęczenie, rozdrażnienie, trudność z koncentracją, bo część mózgu jest cały czas na dyżurze.

Na pozór nic się nie dzieje, ale nagle serce wali jak szalone.

Trudno złapać oddech, kręci się w głowie i pojawia się myśl, to zawał, umrę, zwariuję.

Z kolei agorafobia to lęk przed sytuacjami, z których trudno uciec albo w których trudno dostać pomoc.

Czasem wynika to z obawy przed atakiem paniki, a czasem po prostu z poczucia, jak mi się coś stanie, nie dam rady stąd wyjść.

Fobie społeczne to lęk przed konkretną sytuacją, zwierzęciem czy czynnością.

Widząc bodziec, dostaje pełną odpowiedź alarmową.

Napięcie, pot, ucieczka albo zamrożenie.

Czasem wystarczy samo wspomnienie i znów życie może kręcić się na prewencji, by nie spotkać się z wywoływaczem, a to tylko krótkoterminowo daje ulgę, a długoterminowo utrwala

To taki stan, kiedy lęk sprawia, że ktoś nie jest w stanie wypowiedzieć słowa.

To nie jest zwykła tęsknota za mamą czy partnerem, ale paraliżujący niepokój, kiedy bliska osoba znika z pola widzenia i ciągłe obawy, a co jeśli mu się coś stanie.

U dorosłych może objawiać się to wielokrotnymi telefonami, sprawdzaniem czy wszystko jest ok, ale może też sprawiać, że ktoś nie chce wychodzić z domu albo wpada w złość i panikę, gdy bliska osoba wychodzi na spotkanie czy wyjazd.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i pokrewne to taki tryb zapętlenia.

Nie chodzi tu o to, że ktoś lubi porządek, tylko o powtarzające się myśli, obrazy albo impulsy, które wchodzą do głowy bez zaproszenia, robią napięcie i domagają się reakcji.

Reakcja, sprawdzanie, mycie, liczenie, poprawianie, układanie, skubanie.

Na chwilę przynosi ulgę, więc mózg uczy się, że trzeba to powtarzać.

Z czasem powstaje pętla.

Potrzebne są obsesje i kompulsje, połączone w jedną sekwencję.

Obsesje trenuternetne, co jeśli, co jeśli kogoś skrzywdzę, co jeśli przeniosę zarazki, a kompulsje to odpowiedź.

Bardzo typowe jest też poczucie niekompetentności.

Ale w tym wypadku to nie jest tylko kompleks, ale pochłonięcie wadów, które doprowadzają do powstania pętli kompulsywnych zachowań, czyli co chwilę sprawdzania się w lustrze albo unikania swojego wyglądu, porównywania się, maskowanie, poprawianie, sprawdzanie pod różnym światem czy ciągłe poprawienie niedoskonałości u chirurga.

Hipochondria również bywa pętlą natręctw i kompulsji.

Niestety prawidłowe wyniki dają tylko chwilową ulgę, bo zaraz pojawiają się kolejne wątpliwości.

A co jeśli lekarz się pomylił?

Ale nieprawdziwe jest powiedzenie, że to wymyślanie chorób.

W zaburzeniu gromadzenia, powszechnie nazywanym chomikowaniem, sednem jest trudność w pozbywaniu się rzeczy i częste nadmierne nabywanie z przekonaniem, że to się przyda, to ma wartość, albo jak wyrzucę i będę żałować.

Efekt jest taki, że przedmioty zaczynają zajmować przestrzeń życiową, zajmując najpierw konkretne szafki, pokoje, a później cały dom.

Są też zaburzenia skoncentrowane na powtarzalnych zachowaniach wobec ciała, jak trichotilomania, czyli wyrywanie włosów, i dermatilomania, czyli skubanie skóry.

Dla niektórych rozdrapywanie z trupku, wyprysków czy wyrywanie włosów jest formą regulacji emocjonalnej, ale po fakcie pojawia się wstyd, żal i próby ukrywania ubytków czy rady.

Człowiek jest przytomny i funkcjonuje, ale traci ciągłość, pamięć, poczucie siebie, kontakt z ciałem, realność świata.

Jest jeszcze ekstremalnie rzadka, ale bardzo często pokazywana w filmach osobowość mnoga, czyli fachowo zaburzenie tożsamości dysocjacyjne, w skrócie DID, który najprościej mówiąc można opisać jako wiele tożsamości w jednym ciele.

Ale kiedy ktoś traci poczucie własnej tożsamości i świadomości otoczenia, doświadczając przejściowego wrażenia zastąpienia przez inną tożsamość, na przykład złego ducha, mówimy o zaburzeniu transowym.

Nie chodzi tu o to, że ktoś raz na czas zjadł całą czekoladę, ale wielokrotnie doświadcza utraty kontroli nad tym, ile je, po którym pojawia się zwykle wstyd, przygnębienie, a potem ukrywanie tych epizodów, jak niejedzenie przy innych.

Waga bywa podwyższona, ale nie jest warunkiem rozpoznania.

Najważniejsze dla rozpoznania w tym przypadku jest to, że dana osoba nie chce tak jeść, ale nie potrafi tego zmienić, a jedzenie staje się sposobem na regulację emocji.

To efekt rozpaczliwy próby, by mieć pod całkowitą kontrolą choć jedną sferę życia.

Kiedy dana osoba doświadcza ogromnego lęku i braku kontroli nad swoimi emocjami, to zniekształcona percepcja napędza potrzeby totalnej kontroli, sztywne reguły żywienia, obsesyjne myślenie o jedzeniu, liczeniu kalorii, unikanie posiłków z innymi i nadmierne ćwiczenia, czasami do utraty przytomności, niestety często też do śmierci.

W bulimii powtarzające się epizody objadania są ściśle powiązane z zachowaniami PO, które mają zmniejszyć konsekwencje nadmiarowego jedzenia.

Nie chodzi tu o nadprogramową przekąskę czy całą czekoladę raz na czas, ale o utratę kontroli i zjedzenie ilości wyraźnie większej niż większych ludzi, a potem wywoływanie wymiotów, używanie środków przestrzeszczających, moczopędnych, głodzenia i nadmiarowych ćwiczeń.

Ale ograniczenie jedzenia często nie z powodu lęku przed wagą, tylko z powodu lęku przed samą czynnością jedzenia albo z silnej awersji sensorystów.

Skutki bywają poważne.

Niedobory, nieodżywienie i często wycofanie społeczne, by nie widzieć, jak ktoś je, albo by nikt nie widział, z czym się mierzymy.

Pika polega na powtarzalnym jedzeniu substancji niejadalnych, na przykład ziemi, kredy, metalu czy papieru.

Dodatkowo zachowanie musi wykraczać poza normy kulturowe oraz powodować ryzyko lub dysfunkcję, jak zatrucia czy problemy przewodu pokarmowego.

To sytuacja, w której mózg uczy się jednego bardzo skutecznego sposobu regulowania napięcia, a potem dana substancja czy czynność staje się najważniejszym źródłem ulgi do tego stopnia, że użycie danej używki czy pewne zachowania zaczynają być centralną częścią życia.

Na początku to bywa chcę dla ulgi, dla przyjemności, z ciekawości.

Z czasem przesuwa się w muszę, bo pojawia się głód, rośnie tolerancja, a przerwanie daje dyskomfort.

Obiecuję sobie, że przestanę, robię plan, wytrzałam chwilę, a potem i tak

Zaburzenie hazardu to utrwalony lub nawracający wzorzec grania o pieniądze lub inne wartości, w którym widać upośledzoną kontrolę, rosnący priorytet hazardu i kontynuację mimo szkód.

z social mediów, gdy widać objawy uzależnienia, do karty pacjenta wpisuje się nieokreślone zaburzenie spowodowane zachowaniami uzależniającymi.

Zaburzenie związane z cierpieniem cielesnym to sytuacja, w której dana osoba czuje realny ból, dyskomfort czy zawroty głowy, ale z racji, że się to powtarza, dana osoba zaczyna zmieniać swoje życie, żeby nie zaszkodzić.

Unika ruchu, rezygnuje ze spotkań, pracy, planów.

Nie chodzi tu o ból czy lęk, o chorobę, tylko o głębokie uporczywe poczucie, że jakaś część ciała nie należy do mnie, jest obca, nie na miejscu.

I przez to pojawia się silne cierpienie.

Osoba może latami mieć wrażenie, że dopiero po zmianie, na przykład po trwałym usunięciu kończyny lub narządu, poczuje spójność.

Zaburzenia osobowości to nie ocena moralna albo epitet dla byłego partnera, ale informacja o tym, że dana osoba ma sztywny sposób przeżywania siebie i innych powtarzających się w różnych sytuacjach,

Współczesna klasyfikacja odchodzi od nazywania typów zaburzeń osobowości, określając po prostu to, jaką mocno destruktywnie wpływają one na funkcjonowanie oraz charakteryzując je pod względem występowania negatywnych emocji, dystansu emocjonalnego, buntowniczości, odhamowania czy potrzeby kontroli, no bo w prawdziwym życiu rzadko spotykamy czystego narcyza czy bordera.

Zaburzenia zachowania i wzorce dysocjalne opisują sytuację, w której problemem nie jest zły charakter ani zwykły nastoletni bunt, tylko trudności wynikające z predyspozycji genetycznych, temperamentu i wpływu środowiska, które skutkują powtarzającymi się zachowaniami naruszającymi zasady, granice i prawa innych osób z wyraźnym kosztem dla funkcjonowania w domu, w szkole, w relacjach, a czasem także w obszarze bezpieczeństwa.

Na przykład w zaburzeniu opozycyjno-defensywnym.

Dawniej buntowniczym rdzeniem jest uporczywy konflikt z autorytetem, sprzeciwianie się poleceniom, drażliwość, łatwe wchodzenie w kłótnie, prowokowanie.

Jednak w tym zaburzeniu bunt jest zwykle skierowany na dorosłych i na zasady, ale musi wiązać się z poważnym naruszeniem praw innych, jak z kradzieżami i przemocą.

Ale jeśli pojawiają się powtarzające się naruszenia praw i norm, agresja wobec ludzi lub zwierząt, niszczenie mienia, kradzieże, poważne łamanie zasad, mówimy o zaburzeniach zachowania.

To już nie jest tylko kłótliwe dziecko, tylko wzorzec zachowań, który realnie zagraża innym lub prowadzi do poważnych konsekwencji prawnych i szkolnych.

Często widać słabsze poczucie winy, mniejszą wrażliwość na cierpienie innych i większą impulsywność dla adrenaliny.

A to co powszechnie nazywamy socjopatią, to tak zwany dysocjalny wzorzec osobowości.

Nie chodzi tu o pojedyncze wybryki, tylko o stały, długotrwały sposób działania.

Zaburzenia kontroli impulsów opisują sytuacje, w których człowiek wielokrotnie przegrywa z konkretnym impulsem do działania, mimo że rozumie konsekwencje i często bardzo chce się powstrzymać.

Z zewnątrz bywa to mylone z brakiem zasad albo słabą wolą, a od środka częściej przypomina przymus, narastające napięcie, krótkie zawężenie uwagi tylko jeden raz, działanie, a potem ulga i szybki powrót wstydu, żalu albo lęku.

Kluczowe jest to, że problemem nie jest sama pojedyncza sytuacja, tylko powtarzalny wzorzec, który zaczyna psuć funkcjonowanie, relacje, pracę, zdrowie.

Jak kleptomania, gdzie powtarzające się kradzieże nie są dlatego, że ktoś musi lub to się opłaca, tylko dlatego, że sam akt rozładowuje napięcie, a zdobyty przedmiot często bywa bez znaczenia.

W piromanii tą czynnością jest wzniecenie ognia, zwykle z komponentem fascynacji i ulgi po działaniu.

Zaburzenia parafilne to nie są po prostu nietypowe preferencje seksualne.

Zachowania i fantazje realizowane konsensualnie między dorosłymi, świadomymi i zdolnymi do zgody nie są automatycznie patologizowane, nawet jeśli w większości społeczeństwa wydają się, delikatnie mówiąc, ekscentryczne.

Zaburzenia rozpoznaje się wtedy, gdy dochodzi do naruszenia zgody, wykorzystywania osób niezdolnych do ważnej zgody, czy też używania przemocy lub przymusu, lub gdy osoba cierpi w sposób istotny.

Zapewne cały ten scenariusz nie wyczerpuje oczywiście całego katalogu wszystkich zaburzeń, które możemy spotkać i jednak staraliśmy się skupić na tej lwiej części już tych najbardziej rozpoznawalnych i znanych.

Oczywiście niech zachęcamy do tego, żeby to był dla Was sposób diagnozy.

Jeżeli czujecie, że potrzebujecie pomocy, zwróćcie się do lekarza, do psychologa, do psychiatrów, do odpowiednich specjalistów tak, aby pomogli Wam, jeżeli coś na przykład widzicie tutaj, zrobili dla siebie.

Sprawdźcie także ofertę od Car Vertical, do której znajdziecie się poniżej.