Mentionsy

złożenie ciała w trumnie do grobu lub grobowca na cmentarzu oraz spopelnienie, czyli kremację, oczywiście w krematorium.

Modelowy świecki pogrzeb odbywa się w obrzędnisijni, sali obrzędowej, w krematorium albo świeckiej kaplicy i trwa zwykle nie dłużej niż pół godziny.

Według prawa, jeśli w ciągu roku od kremacji nikt nie odbierze urny, krematorium musi ją złożyć we wspólnym grobie na cmentarzu.

Jedną ze społecznych, ale mających bardzo długie tradycje odpowiedzi na kwestie kosztów pogrzebu i często na lęk, że cała operacja spadnie na dzieci, są towarzystwa kremacyjne.

Najważniejsze z nich to społeczność Przeatelziehu, Towarzystwo Przyjaciół Kremacji, kontynuatorka przedwojennych i powojennych stowarzyszeń o dość dosłownych nazwach, Stowarzyszenie na Rzecz Palenia Zmarłych oraz Stowarzyszenie Krematorium, o których też jeszcze dziś opowiem.

Istnieje też, zarówno w towarzystwach, jak i komercyjnie, możliwość zastrzeżenia sobie kremacji bez udziału rodziny.

W 1899 roku w Pradze powstaje wspomniana już przeze mnie społeczność prospalowa ani mrtwol, a w 1909 kolejne towarzystwo, również wspomniane już krematorium.

Oboje, jak już mówiłem, byli wśród członków założycieli Towarzystwa Krematorium.

Pierwsze krematorium na ziemiach czeskich rusza w 1918 roku w Libercu.

Autorem i parlamentarnym sprawozdawcą ustawy jest dramatopisarz i reżyser Jarosław Kłapyl, mąż Hany, również współzałożyciel Towarzystwa Krematorium.

Za pierwsze czeskie krematorium na świecie uchodzi budynek i kolumbarium w Bohemian National Cemetery w Chicago.

W samych Czechach pierwszym rzeczywistym krematorium stał się obiekt w Libercu.

Libereckie krematorium, pomyślane jako reprezentacyjny fejerburg lokalnej niemieckiej burżuazji, miało swój urnowy gaj, tarasy widokowe i aleje, które prowadziły żałobników do sali pożegnań.

Mówię o wybudowanym na początku lat dwudziestych, zaprojektowanym przez Pawla Janaaka krematorium w Pardubicach.

Przede wszystkim funkcjonalistyczne krematorium w Brnie na Ustrzydnim Grzybytowie autorstwa Ernsta Wissnera oraz praskie krematorium na Straśnicich.

Etapy życia nad katafalkiem zmienia techniczną salę krematorium w coś w rodzaju świeckiego prezbiterium.

Topraskie krematorium to też kawał czeskiej historii.

Jednak ówczesny dyrektor krematorium, Franciszek Suchi, wraz z synem, Franciszkiem Suchim Młodszym, potajemnie przepisywali nazwiska rozstrzelanych i powieszonych

a popiół zamiast wysypywać, wsypywali do bezimiennych urn i ukrywali w odległym zakątku urnowego gaju albo magazynach krematorium.

Najbardziej znanym filmem z motywem krematorium jest oczywiście Spalować mrtwol, palacz zwłok Juraja Herca na podstawie książki Ladisława Fuksa pod tym samym tytułem.

Sceny przed i w krematorium Hertz kręcił jednak w Pardubicach.

Kamera pokazuje pardubickie krematorium jako labirynt korytarzy, halę pełną kolumn i schodów, w której patos literatury miesza się z grozą działania pieców.

Z kolei w oscarowym, nakręconym na początku lat 90-tych, Koli Jana Swieraka, protagonista, wyrzucony przez komunistów z filharmonii wiolonczelista, zarabia graniem na pogrzebach w krematorium w praskich Straśnicich, a więc w jednej z najbardziej codziennych przestrzeni czeskiej śmierci.

Motyw krematorium, acz nie ono samo, pojawia się też w jednym z kultowych dialogów komedii Wesniećkoma-Strzediskowa.

To generalnie chyba najsłynniejszy dialog o krematorium w czeskim kinie.

Jedź do Pelgrimowa, sprawdź krematorium, żebyś wiedział, do czego idziesz.

Jedź do Pelgrimowa, obejrzyj sobie tamtejsze krematorium, żebyś wiedział, co cię czeka.

Na marginesie, w samym Pelgrimowie krematorium nigdy nie było, ale tekst wszedł do języka potocznego jako żartobliwy komentarz na temat perspektywy danego przedsięwzięcia.

Raz na jakiś czas, mianowicie, tamtejsi strażacy budowali krematorium z tektury,

Imprezy zresztą dużej, łączonej z festiwalem orki strażackich, w której finale płonące tekturowe krematorium próbowano zawsze gasić historyczną strażacką ręczną pompą i wodą z wiader podawanych, jak w XIX wieku, przez ludzki łańcuch ochotników.